Ngay trước ngày 1/7/2025, tỉnh Quảng Trị có mười đơn vị cấp huyện: thành phố Đông Hà, thị xã Quảng Trị và tám huyện Cam Lộ, Cồn Cỏ, Đa Krông, Gio Linh, Hải Lăng, Hướng Hóa, Triệu Phong, Vĩnh Linh. Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, Quảng Trị hợp nhất với Quảng Bình thành tỉnh mới vẫn mang tên Quảng Trị, trung tâm hành chính đặt ở Đồng Hới; cấp huyện không còn, huyện đảo Cồn Cỏ trở thành đặc khu.
Quảng Trị là dải đất hẹp nằm giữa Quảng Bình ở phía bắc và Thừa Thiên Huế ở phía nam, phía tây là dãy Trường Sơn giáp Lào, phía đông là biển với những cồn cát trắng dài. Phần dưới đây đi qua các lớp tên gọi của vùng đất, cách mười đơn vị cấp huyện hình thành qua nhiều lần chia tách, và cách đọc một địa chỉ Quảng Trị cũ khi tên huyện đã thôi xuất hiện trên giấy tờ mới.
Từ châu Ma Linh, châu Thuận đến dinh Ái Tử
Trước thế kỷ 11, vùng đất Quảng Trị thuộc Champa. Năm 1069, sau cuộc chiến với nhà Lý, vua Chăm là Chế Củ dâng ba châu Địa Lý, Ma Linh và Bố Chính. Châu Ma Linh, về sau đổi thành Minh Linh, tương ứng với vùng phía bắc Quảng Trị ngày nay, quanh hai bờ sông Bến Hải. Tên Vĩnh Linh, Gio Linh sau này vẫn còn giữ chữ Linh của thời ấy.
Đầu thế kỷ 14, vua Chăm Chế Mân dâng hai châu Ô và Lý để cưới công chúa Huyền Trân. Năm 1307, nhà Trần đổi thành châu Thuận và châu Hóa. Châu Thuận là phần phía nam Quảng Trị, từ sông Thạch Hãn tới giáp Huế ngày nay. Ghép hai chữ này lại ra tên Thuận Hóa, vùng đất gắn với cả Quảng Trị lẫn Thừa Thiên trong nhiều thế kỷ.
Năm 1558, Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa và đóng dinh đầu tiên ở Ái Tử, nay thuộc vùng Triệu Phong. Từ đây, các chúa Nguyễn lần lượt dời dinh qua vài nơi trong vùng trước khi chuyển hẳn về phía Huế. Quảng Trị vì thế là đất khởi nghiệp của chín đời chúa và mười ba đời vua nhà Nguyễn, điều người địa phương hay nhắc với chút tự hào.
Dưới triều Nguyễn, vùng này lúc là dinh, lúc là trấn, lúc gộp với kinh sư. Năm 1832, vua Minh Mạng lập tỉnh Quảng Trị, tỉnh lỵ ở thành Quảng Trị bên sông Thạch Hãn. Tên Quảng Trị dùng từ đó, qua thời Pháp thuộc, qua hai cuộc chiến tranh, và nay được chọn làm tên của cả tỉnh mới sau hợp nhất năm 2025.
Giới tuyến sông Bến Hải và những năm 1954–1975
Hiệp định Genève năm 1954 lấy sông Bến Hải ở vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự tạm thời. Bờ bắc là Vĩnh Linh, bờ nam là Gio Linh, nối với nhau bằng cầu Hiền Lương. Một tỉnh bị chia đôi: phần phía bắc sông lập thành khu vực Vĩnh Linh, về sau là đặc khu Vĩnh Linh, phần phía nam thuộc chính quyền Sài Gòn với tỉnh lỵ ở thị xã Quảng Trị.
Hai mươi năm sau đó, Quảng Trị là một trong những nơi chịu chiến tranh nặng nhất. Dọc phía nam giới tuyến có hàng rào điện tử McNamara chạy từ vùng biển Gio Linh lên Khe Sanh. Phía tây có đường 9, căn cứ Khe Sanh, làng Vây. Năm 1972, trận chiến 81 ngày đêm ở thành cổ Quảng Trị gần như xoá trắng thị xã tỉnh lỵ.
Dấu tích thời kỳ ấy nay thành hệ thống di tích dày đặc: cầu Hiền Lương, địa đạo Vịnh Mốc, thành cổ Quảng Trị, nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, nghĩa trang Đường 9, căn cứ Khe Sanh, nhà đày Lao Bảo. Người đến Quảng Trị lần đầu thường đi theo các điểm này, và nhiều đoàn cựu chiến binh trở lại hằng năm.
Đất Quảng Trị đến nay vẫn còn bom mìn, vật nổ sót lại ở nhiều vùng đồi, ruộng. Người dân quen báo cho chính quyền khi cày cuốc thấy vật lạ. Người đến tham quan đồi, rừng, khu căn cứ cũ nên đi theo lối đã có, không nhặt hay mang về bất kỳ mảnh kim loại nào, kể cả khi trông như phế liệu.
Thời Bình Trị Thiên và lần tái lập năm 1989
Đầu năm 1976, ba tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên hợp thành tỉnh Bình Trị Thiên, tỉnh lỵ đặt ở Huế. Trong giai đoạn này, nhiều huyện của Quảng Trị được gộp lại cho phù hợp với tỉnh lớn: Vĩnh Linh và Gio Linh thành huyện Bến Hải, Triệu Phong và Hải Lăng thành huyện Triệu Hải. Địa giới các đơn vị phía tây cũng có những lần điều chỉnh.
Ngày 30/6/1989, Quốc hội quyết định chia Bình Trị Thiên trở lại thành ba tỉnh. Quảng Trị tái lập, tỉnh lỵ không trở về thị xã Quảng Trị cổ mà đặt ở Đông Hà, đô thị nằm ở ngã ba quốc lộ 1 với đường 9 sang Lào. Thị xã Quảng Trị cũng được tái lập làm đơn vị riêng trong cùng đợt sắp xếp này.
Đầu thập niên 1990, huyện Bến Hải được chia lại thành Vĩnh Linh và Gio Linh, huyện Triệu Hải chia lại thành Triệu Phong và Hải Lăng, các tên huyện cổ trở lại. Năm 1996, huyện Đa Krông được thành lập ở vùng núi phía tây nam, tách ra từ vùng Hướng Hóa. Năm 2004, đảo Cồn Cỏ được lập thành huyện đảo. Năm 2009, thị xã Đông Hà lên thành phố.
Người lớn tuổi ở Quảng Trị vẫn nói "hồi còn Bình Trị Thiên" để chỉ giai đoạn 1976–1989. Giấy khai sinh, học bạ hay hồ sơ đất của thời kỳ này có thể ghi tỉnh Bình Trị Thiên, huyện Bến Hải hay huyện Triệu Hải. Đó không phải sai sót mà là tên đúng ở thời điểm cấp; khi đối chiếu nên dựa vào tên xã, tên làng.
Mười đơn vị cấp huyện ngay trước 1/7/2025
Bảng dưới liệt kê theo thứ tự trong danh sách của trang, kèm vị trí và vài nét nhận diện. Từ 1/7/2025, toàn bộ các đơn vị này thuộc tỉnh Quảng Trị mới; chỉ ghi tên phường, đặc khu mới ở những chỗ đã chắc chắn.
| Đơn vị cũ | Vị trí, nét nhận diện | Sau 1/7/2025 |
|---|---|---|
| Thành phố Đông Hà | Tỉnh lỵ từ 1989, ngã ba quốc lộ 1 và đường 9, bên sông Hiếu | Phường Đông Hà, phường Nam Đông Hà |
| Thị xã Quảng Trị | Tỉnh lỵ cũ, thành cổ, bên sông Thạch Hãn | Chủ yếu là phường Quảng Trị |
| Huyện Cam Lộ | Phía tây Đông Hà, vùng đồi đất đỏ, đường 9 đi qua | Một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị |
| Huyện Cồn Cỏ | Huyện đảo ngoài khơi Vĩnh Linh, lập năm 2004 | Đặc khu Cồn Cỏ |
| Huyện Đa Krông | Vùng núi tây nam, lập năm 1996, giáp Lào | Một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị |
| Huyện Gio Linh | Bờ nam sông Bến Hải, có cửa Việt | Một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị |
| Huyện Hải Lăng | Cực nam, giáp Huế, đồng trũng và cồn cát | Một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị |
| Huyện Hướng Hóa | Cao nguyên phía tây, Khe Sanh, Lao Bảo | Một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị |
| Huyện Triệu Phong | Đồng bằng hai bờ Thạch Hãn, có Ái Tử | Một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị |
| Huyện Vĩnh Linh | Bờ bắc sông Bến Hải, giáp Quảng Bình cũ, có Cửa Tùng | Một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị |
Danh sách mười đơn vị này ổn định từ năm 2009 tới tháng 6/2025. Trong khoảng đó có những lần điều chỉnh địa giới xã, sáp nhập xã nhỏ, nhưng không có huyện nào đổi tên hay mất đi. Muốn biết chính xác một xã cũ nay thuộc xã mới nào, nên tra theo nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh, hoặc hỏi bộ phận một cửa nơi cư trú.
Quảng Trị mới từ 1/7/2025: cùng tên, khác trung tâm
Nghị quyết 202/2025/QH15 hợp nhất hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị. Tỉnh mới lấy tên Quảng Trị, nhưng trung tâm hành chính đặt ở Đồng Hới, tỉnh lỵ cũ của Quảng Bình. Đây là chỗ dễ nhầm nhất: người ta nghe tên Quảng Trị, tưởng trụ sở vẫn ở Đông Hà, trong khi các cơ quan cấp tỉnh đã dần chuyển ra phía bắc.
Cùng lúc, cấp huyện bị bỏ trên cả nước. Tỉnh Quảng Trị mới gồm 78 đơn vị cấp xã: 8 phường, 69 xã và đặc khu Cồn Cỏ. Phía Quảng Trị cũ có các phường Đông Hà, Nam Đông Hà và Quảng Trị; các huyện còn lại được sắp xếp thành các xã mới, mỗi xã gồm vài xã, thị trấn cũ gộp lại.
Với người dân Quảng Trị cũ, khoảng cách tới trụ sở tỉnh xa ra, nhất là ở Hải Lăng, Đa Krông, Hướng Hóa. Bù lại, nhiều thủ tục giờ giải quyết ở cấp xã hoặc nộp trực tuyến, không phải lên tỉnh. Trước khi đi, nên gọi hoặc hỏi bộ phận một cửa của xã, phường mới để biết hồ sơ nộp ở đâu.
Đông Hà vẫn là đô thị lớn của phía nam tỉnh, có bệnh viện, trường học, chợ, bến xe phục vụ cả vùng. Sự thay đổi lớn nhất là nơi làm việc của cơ quan tỉnh, còn nhịp sống hằng ngày ở các phường, xã của Quảng Trị cũ phần lớn vẫn như trước.
Đọc và ghi địa chỉ Quảng Trị cũ cho đúng
Địa chỉ cũ có ba hoặc bốn tầng. Một địa chỉ trước 7/2025 thường có dạng thôn hoặc khu phố, xã hoặc phường, huyện hoặc thị xã, rồi tỉnh Quảng Trị. Từ 7/2025 chỉ còn thôn, xã hoặc phường mới, và tỉnh Quảng Trị. Tên tỉnh không đổi nên rất dễ quên rằng tầng huyện đã mất.
Đừng viết tên huyện vào địa chỉ mới. Viết "huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị" trên hồ sơ mới là thừa và có thể làm hồ sơ bị trả lại. Nếu cần giải thích cho người nhận, có thể ghi thêm trong ngoặc "huyện Vĩnh Linh cũ", nhưng phần chính thức chỉ là xã mới và tỉnh.
Phân biệt hai tỉnh Quảng Trị. Quảng Trị cũ là mười đơn vị trong bảng trên. Quảng Trị mới gồm thêm cả Quảng Bình cũ, từ đèo Ngang tới giáp Huế. Khi nói "người Quảng Trị", nên hỏi lại là Quảng Trị cũ hay mới, nhất là trong giấy tờ, thống kê và hồ sơ tuyển dụng.
Giấy tờ cũ vẫn dùng được. Căn cước, sổ đỏ, bằng cấp ghi địa chỉ cũ không bị mất giá trị chỉ vì địa giới thay đổi. Khi làm thủ tục mới, cán bộ sẽ đối chiếu tên cũ với tên mới. Mang theo giấy tờ có ghi rõ xã, huyện cũ giúp việc đối chiếu nhanh hơn.
Tên Bình Trị Thiên, Bến Hải, Triệu Hải. Gặp các tên này trên giấy tờ cấp trong khoảng 1976–1990, hãy đọc theo đúng thời kỳ: Bến Hải là Vĩnh Linh và Gio Linh, Triệu Hải là Triệu Phong và Hải Lăng, tỉnh Bình Trị Thiên gồm cả Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Quảng Trị cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, toàn bộ tỉnh Quảng Trị cũ thuộc tỉnh Quảng Trị mới, hình thành từ việc hợp nhất Quảng Bình và Quảng Trị theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Tỉnh mới giữ tên Quảng Trị nhưng trung tâm hành chính đặt ở Đồng Hới.
Trước 7/2025 Quảng Trị có bao nhiêu huyện, thị xã, thành phố?
Quảng Trị có mười đơn vị cấp huyện: thành phố Đông Hà, thị xã Quảng Trị và tám huyện Cam Lộ, Cồn Cỏ, Đa Krông, Gio Linh, Hải Lăng, Hướng Hóa, Triệu Phong, Vĩnh Linh. Danh sách này giữ nguyên từ năm 2009 đến tháng 6/2025.
Tỉnh Bình Trị Thiên là gì?
Bình Trị Thiên là tỉnh được lập đầu năm 1976 từ ba tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên, tỉnh lỵ ở Huế. Ngày 30/6/1989, Quốc hội quyết định chia Bình Trị Thiên trở lại thành ba tỉnh như trước, Quảng Trị tái lập với tỉnh lỵ ở Đông Hà.
Huyện Bến Hải và huyện Triệu Hải là ở đâu?
Đó là hai huyện thời Bình Trị Thiên. Bến Hải gộp Vĩnh Linh và Gio Linh hai bên sông Bến Hải; Triệu Hải gộp Triệu Phong và Hải Lăng. Đầu thập niên 1990 cả hai được chia lại, các tên huyện cũ trở lại cho tới năm 2025.
Vì sao tỉnh mới tên Quảng Trị mà trung tâm lại ở Đồng Hới?
Nghị quyết của Quốc hội chọn tên Quảng Trị cho tỉnh mới và đặt trung tâm hành chính ở Đồng Hới, vốn là tỉnh lỵ Quảng Bình, có sẵn trụ sở, sân bay và hạ tầng đô thị. Tên tỉnh và nơi đặt trụ sở là hai quyết định riêng, không nhất thiết trùng nhau.
Huyện đảo Cồn Cỏ nay ra sao?
Từ 1/7/2025, huyện đảo Cồn Cỏ trở thành đặc khu Cồn Cỏ, đơn vị hành chính ngang cấp xã trực thuộc tỉnh Quảng Trị mới. Đây là một trong mười ba đặc khu của cả nước, phần lớn hình thành từ các huyện đảo cũ.