Huyện Đa Krông, cũng thường viết Đakrông, là huyện miền núi ở phía tây nam tỉnh Quảng Trị cũ, giáp Lào và giáp vùng A Lưới của Huế. Huyện được thành lập năm 1996, tách ra từ vùng Hướng Hóa, huyện lỵ đặt ở thị trấn Krông Klang bên quốc lộ 9. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, địa bàn Đa Krông cũ được sắp xếp thành một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị mới.
Đa Krông là vùng của núi, sông suối và rừng, nơi phần lớn cư dân là người Vân Kiều và người Pa Kô. Đây cũng là nơi đường 9 gặp đường Hồ Chí Minh, một nút giao mang nhiều ký ức chiến tranh. Phần dưới đi qua lịch sử thành lập, sông Đakrông, đời sống các dân tộc, những điểm đến chính và thay đổi sau sáp nhập.
Một huyện trẻ tách ra từ vùng Hướng Hóa
Trước năm 1996, vùng đất của Đa Krông nằm trong huyện Hướng Hóa rộng lớn, trải dài gần hết miền núi phía tây tỉnh. Huyện quá rộng, đường sá khó, nhiều bản ở phía nam cách huyện lỵ Khe Sanh rất xa. Việc quản lý và phục vụ người dân vì thế gặp nhiều trở ngại.
Năm 1996, Chính phủ quyết định chia lại vùng này, lập huyện mới mang tên con sông lớn chảy qua: Đakrông. Huyện lỵ đặt ở Krông Klang, một thị trấn nhỏ mới hình thành bên quốc lộ 9, giữa Cam Lộ và Khe Sanh. Đa Krông là một trong hai huyện trẻ nhất của Quảng Trị cũ, cùng với huyện đảo Cồn Cỏ.
Tên Đakrông theo tiếng địa phương liên quan tới con sông, và cách viết trên giấy tờ có lúc là Đakrông, có lúc là Đa Krông. Danh sách của trang dùng Đa Krông; cả hai cách đều chỉ cùng một huyện. Khi tra cứu văn bản cũ, nên tìm cả hai cách viết.
Từ khi thành lập, Đa Krông là huyện nghèo, địa hình chia cắt, nhiều xã vùng cao có điều kiện rất khó khăn. Những năm gần đây, đường tới trung tâm các xã đã được làm cứng hoá nhiều hơn, điện lưới tới hầu hết các bản, nhưng mùa mưa lũ vẫn có nơi bị cô lập vài ngày.
Sông Đakrông và cây cầu treo nơi hai con đường gặp nhau
Sông Đakrông bắt nguồn từ vùng núi giáp Lào và A Lưới, chảy theo hướng bắc qua giữa huyện rồi đổi hướng về phía đông, trở thành sông Thạch Hãn khi xuống đồng bằng. Nói cách khác, con sông chảy qua thành cổ Quảng Trị có thượng nguồn chính ở Đa Krông.
Ở đoạn quốc lộ 9 đi qua, có cây cầu treo Đakrông bắc qua sông, nơi đường 9 gặp đường Hồ Chí Minh nhánh tây đi về phía nam. Trong chiến tranh, đây là đầu mối của hệ thống đường Trường Sơn, nơi xe và người qua lại suốt ngày đêm, cũng là nơi bị đánh phá rất ác liệt.
Cầu hiện nay là công trình xây lại sau chiến tranh, dáng thanh, nổi bật giữa thung lũng xanh. Người đi đường 9 lên Khe Sanh thường dừng lại ở hai đầu cầu để chụp ảnh, nhìn xuống dòng sông trong, đá cuội và những nếp nhà sàn trên sườn đồi.
Mùa khô, sông Đakrông trong và hiền, có bãi đá, bãi cát để dừng chân. Mùa mưa, nước lên rất nhanh, chảy xiết và đục. Không nên tắm sông ở những đoạn không quen, nhất là sau những trận mưa lớn trên thượng nguồn, vì nước có thể dâng bất ngờ.
Người Vân Kiều, Pa Kô và đời sống trên núi
Phần lớn cư dân Đa Krông là người Bru – Vân Kiều và người Pa Kô, thuộc nhóm ngôn ngữ Môn – Khmer, sống thành bản trên sườn đồi và ven sông suối. Người Kinh tập trung nhiều hơn ở thị trấn Krông Klang và dọc quốc lộ 9, chủ yếu làm buôn bán, dịch vụ, công chức.
Người Vân Kiều và Pa Kô từ lâu làm rẫy trồng lúa, ngô, sắn, khai thác lâm sản và chăn nuôi. Nhà sàn truyền thống bằng gỗ, tre, mái lá hoặc tôn ngày nay xen lẫn nhà xây. Nhiều bản còn giữ nghề dệt thổ cẩm, đan lát mây tre, các lễ mừng lúa mới và lễ hội cộng đồng theo mùa vụ.
Người Pa Kô có nghề dệt vải với hoa văn riêng, thường đính hạt cườm. Thổ cẩm vùng này khác với vùng Tây Nguyên, gần với cách dệt của người Tà Ôi ở A Lưới. Khách muốn mua nên hỏi trực tiếp người dệt hoặc cửa hàng của hợp tác xã, tránh mua hàng in công nghiệp giả hoa văn.
Khi vào bản, nên đi cùng người địa phương hoặc hỏi trước cán bộ thôn, xin phép trước khi chụp ảnh người, nhà, nghi lễ. Một số nơi có kiêng kỵ riêng khi có lễ, như không vào nhà có dấu hiệu cấm khách. Mua bán sòng phẳng, không phát tiền, kẹo bừa bãi cho trẻ em.
Khu bảo tồn, suối nước nóng và chiến khu Ba Lòng
Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông bao trùm phần lớn rừng núi phía nam huyện, nơi còn những cánh rừng nhiệt đới thường xanh với nhiều loài cây gỗ, động vật hoang dã. Đây là một phần của dải rừng Trường Sơn nối sang A Lưới và Lào, có ý nghĩa giữ nước cho cả hệ thống sông Thạch Hãn.
Ở vùng Đa Krông có suối nước nóng Klu, mạch nước nóng tự nhiên từ lòng đất, từ lâu được người dân dùng tắm, ngâm chân. Khu vực này đã có công trình đón khách ở mức đơn giản. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi bác sĩ trước khi ngâm lâu trong nước nóng.
Phía đông bắc huyện là vùng Ba Lòng, nơi có chiến khu Ba Lòng thời kháng chiến chống Pháp, từng là căn cứ của tỉnh Quảng Trị. Ngày nay còn khu di tích, bia tưởng niệm. Đường vào Ba Lòng men theo sông Thạch Hãn, phong cảnh núi sông đẹp nhưng nhiều đoạn quanh co.
Dọc đường Hồ Chí Minh và đường 9 trong huyện còn nhiều dấu tích chiến tranh: trận địa, hầm, bia ghi dấu. Vùng rừng núi có thể còn bom mìn sót lại, nên chỉ đi theo đường mòn đã có người qua lại, không tự ý vào rừng sâu, không đốt lửa ở khu vực lạ.
Cửa khẩu La Lay và vai trò biên giới
Ở phía tây nam huyện có cửa khẩu La Lay, nối với Lào qua tỉnh Salavan. Đây là cửa khẩu thứ hai của Quảng Trị cũ sang Lào, sau Lao Bảo. Đường tới cửa khẩu đi qua nhiều đèo dốc, rừng núi, chủ yếu phục vụ trao đổi hàng hoá và đi lại của người dân hai bên.
So với Lao Bảo, La Lay nhỏ và yên tĩnh hơn, lượng hàng hoá ít hơn. Tuy vậy, tuyến này rút ngắn đường từ vùng nam Lào xuống biển miền Trung, nên được quan tâm đầu tư. Hai bên biên giới có quan hệ họ hàng, đi lại thăm thân, buôn bán nhỏ từ lâu.
Người muốn qua cửa khẩu cần có giấy tờ xuất nhập cảnh hợp lệ và hỏi trước quy định hiện hành, vì loại giấy tờ được chấp nhận có thể thay đổi theo thời kỳ. Vùng biên giới có quy định riêng về đi lại, cư trú tạm thời; khách lạ nên khai báo với chính quyền khi ở lại qua đêm.
Từ khi bỏ cấp huyện, vùng biên giới Đa Krông cũ thuộc các xã biên giới của tỉnh Quảng Trị mới. Nhiệm vụ giữ biên giới vẫn do lực lượng biên phòng đảm nhận, cùng chính quyền xã và người dân các bản.
Đa Krông sau 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Đa Krông không còn là đơn vị hành chính. Thị trấn Krông Klang và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới thuộc tỉnh Quảng Trị. Vì địa bàn rộng, dân thưa, mỗi xã mới ở đây thường gồm nhiều bản trải rộng trên núi, khoảng cách từ bản tới trụ sở xã có thể khá xa.
Bài này không liệt kê từng xã mới để tránh sai sót. Muốn biết một bản, một xã cũ nay thuộc xã nào, nên tra nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Quảng Trị hoặc hỏi bộ phận một cửa. Khi ghi địa chỉ, chỉ ghi thôn, bản, xã mới và tỉnh Quảng Trị, không cần ghi tên huyện.
Người dân Đa Krông khi làm thủ tục cấp tỉnh giờ phải đi ra Đồng Hới, quãng đường dài hơn nhiều so với Đông Hà trước đây. Nhiều thủ tục được đưa về xã hoặc làm trực tuyến; nơi sóng điện thoại yếu, cán bộ xã thường hỗ trợ người dân khai hộ.
Tên Đakrông vẫn còn trên con sông, cây cầu, khu bảo tồn và trong cách người dân giới thiệu quê. Với người đi đường, "qua cầu Đakrông" vẫn là mốc báo hiệu đã vào vùng núi, dù huyện không còn trên bản đồ hành chính.
Đi lại trong vùng núi Đa Krông
Trục chính của vùng là quốc lộ 9 chạy ngang qua thị trấn Krông Klang và đường Hồ Chí Minh nhánh tây đi về phía nam, sang vùng A Lưới. Ngoài hai trục này, đường tới các xã vùng cao phần lớn là đường đèo nhỏ, dốc, nhiều cua gấp, một số đoạn chỉ đi được bằng xe máy hoặc xe gầm cao.
Mùa mưa từ khoảng tháng 9 tới tháng 12 là lúc khó đi nhất: sạt lở đất, nước suối dâng tràn qua đường, có khi cắt đứt lối vào bản vài ngày. Trước khi vào vùng sâu, nên hỏi tình trạng đường ở Krông Klang hoặc hỏi người địa phương, mang theo đồ ăn nhẹ, nước, áo mưa và sạc dự phòng.
Xe khách từ Đông Hà đi Khe Sanh, Lao Bảo đều chạy qua Krông Klang, có thể xuống ở đây rồi thuê xe máy hoặc nhờ người địa phương chở vào bản. Trạm xăng, chỗ sửa xe thưa dần khi càng vào sâu, nên đổ đầy bình trước khi rời thị trấn.
Đường Hồ Chí Minh nhánh tây qua Đa Krông là cung đường đẹp, rừng hai bên, ít xe, nhưng cũng vắng, đôi chỗ không có sóng điện thoại. Đi theo nhóm, báo trước lộ trình cho người thân và không đi ban đêm là những lưu ý đơn giản mà hữu ích.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đa Krông nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, huyện Đa Krông không còn; địa bàn huyện cũ được sắp xếp thành một số xã thuộc tỉnh Quảng Trị mới, hình thành từ việc hợp nhất Quảng Bình và Quảng Trị. Tên xã cụ thể nên tra theo nghị quyết sắp xếp cấp xã của tỉnh.
Đa Krông và Đakrông có phải một huyện không?
Đúng. Đây là hai cách viết của cùng một huyện ở miền núi tây nam Quảng Trị cũ, đặt theo tên sông Đakrông. Văn bản hành chính và bản đồ có lúc dùng cách này, có lúc dùng cách kia, nên khi tra cứu nên tìm cả hai.
Huyện Đa Krông thành lập năm nào?
Huyện được thành lập năm 1996, tách ra từ vùng huyện Hướng Hóa rộng lớn trước đó, huyện lỵ đặt ở thị trấn Krông Klang bên quốc lộ 9. Đây là một trong hai huyện trẻ nhất của Quảng Trị cũ, cùng với huyện đảo Cồn Cỏ.
Cầu treo Đakrông ở đâu?
Cầu bắc qua sông Đakrông trên quốc lộ 9, ở đoạn đường 9 gặp đường Hồ Chí Minh nhánh tây, trong vùng huyện Đa Krông cũ. Trong chiến tranh đây là đầu mối của đường Trường Sơn; cầu hiện nay được xây lại sau năm 1975.
Sông Đakrông và sông Thạch Hãn có liên quan gì?
Sông Đakrông là thượng nguồn chính của sông Thạch Hãn. Sông chảy từ vùng núi giáp Lào và A Lưới, xuống đồng bằng thì mang tên Thạch Hãn, qua Triệu Phong, thị xã Quảng Trị rồi ra biển ở Cửa Việt.
Cửa khẩu La Lay nối với đâu?
Cửa khẩu La Lay ở phía tây nam vùng Đa Krông cũ, nối với tỉnh Salavan của Lào. Cửa khẩu nhỏ hơn Lao Bảo, chủ yếu phục vụ trao đổi hàng hoá và đi lại; người qua lại cần giấy tờ xuất nhập cảnh hợp lệ.