Tỉnh Kiên Giang cũ trước sáp nhập: 15 huyện, thành phố từ Hà Tiên tới U Minh Thượng

Tỉnh Kiên Giang ngay trước ngày 1/7/2025 có 15 đơn vị cấp huyện: ba thành phố Rạch Giá, Hà Tiên, Phú Quốc và mười hai huyện An Biên, An Minh, Châu Thành, Giang Thành, Giồng Riềng, Gò Quao, Hòn Đất, Kiên Hải, Kiên Lương, Tân Hiệp, U Minh Thượng, Vĩnh Thuận. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, Kiên Giang nhập vào tỉnh An Giang, giữ tên An Giang, trung tâm hành chính tỉnh mới đặt ở Rạch Giá; cấp huyện bị bỏ từ 1/7/2025.

Kiên Giang cũ là một tỉnh hiếm có ở đồng bằng: có biên giới đất liền với Campuchia, có núi đá vôi, có rừng tràm trên than bùn, có bờ biển dài bên vịnh Thái Lan và hơn trăm hòn đảo lớn nhỏ. Bài tổng quan này giúp bạn nhìn cả tỉnh cũ trên một trang: các vùng, các lần đổi tên và lập huyện, cách đọc địa chỉ cũ sau sáp nhập. Mỗi đơn vị trong mười lăm đơn vị có một bài riêng tiếp theo.

Từ đất Hà Tiên, tỉnh Rạch Giá tới tỉnh Kiên Giang

Vùng đất Kiên Giang cũ đi vào sử Việt sớm nhất qua Hà Tiên. Cuối thế kỷ XVII, Mạc Cửu, một người gốc Lôi Châu (Quảng Đông), đến khai phá vùng ven vịnh Thái Lan, lập nên một thương cảng, rồi đầu thế kỷ XVIII xin thần phục chúa Nguyễn. Đất Hà Tiên thời ấy rộng hơn thành phố Hà Tiên sau này rất nhiều, trải tới Rạch Giá, Cà Mau.

Thời Minh Mạng, Hà Tiên thành một trong sáu tỉnh Nam Kỳ; vùng Rạch Giá khi đó là đất huyện Kiên Giang thuộc tỉnh Hà Tiên. Cái tên Kiên Giang vì vậy có từ thời nhà Nguyễn, không phải đặt mới. Thời Pháp, vùng này tách thành hai tỉnh Rạch Giá và Hà Tiên. Đến thời Việt Nam Cộng hòa, tên tỉnh Kiên Giang được dùng cho vùng Rạch Giá cùng phần lớn đất Hà Tiên, tỉnh lỵ ở Rạch Giá.

Sau năm 1975, Kiên Giang là một tỉnh hiếm hoi ở miền Tây không bị nhập với tỉnh nào trong đợt gộp tỉnh 1976, nên không có chuyện "tái lập" như Cần Thơ, Sóc Trăng hay Bạc Liêu. Từ đó tới 2025, thay đổi chủ yếu diễn ra ở cấp huyện: lập thêm huyện mới, nâng thị xã lên thành phố. Ranh giới tỉnh với An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Bạc Liêu, Cà Mau gần như giữ nguyên.

Người lớn tuổi ở Rạch Giá vẫn hay nói "dưới Rạch Giá" để chỉ tỉnh, "lên Hà Tiên" để chỉ vùng biên giới, còn ra Phú Quốc thì nói "ra đảo". Ba cách nói ấy cũng là ba vùng lớn của tỉnh cũ.

Mười lăm đơn vị cấp huyện ngay trước 1/7/2025

Bảng dưới xếp các đơn vị theo vùng cho dễ hình dung. Cột cuối chỉ ghi tới mức chắc chắn; với các huyện đất liền, nên tra tên xã mới theo từng xã, thị trấn cũ.

Các năm trong bảng là năm có hiệu lực theo cách người địa phương quen nhớ; nếu cần dẫn văn bản, hãy tra số nghị quyết, nghị định gốc trên cổng thông tin chính thức.

Bốn vùng của tỉnh cũ: biên giới, tứ giác, U Minh và biển đảo

Vùng thứ nhất là dải biên giới và núi đá phía tây bắc gồm Hà Tiên, Giang Thành, Kiên Lương. Ở đây có cửa khẩu sang Campuchia, núi đá vôi làm xi măng, hang động, bãi biển Hòn Chông và đầm Đông Hồ. Người Khmer, người Hoa và người Kinh sống đan xen từ lâu.

Vùng thứ hai là phần Tứ giác Long Xuyên và đồng lúa nội đồng: Hòn Đất, Tân Hiệp, Châu Thành, Giồng Riềng, Gò Quao. Đất này trước kia nhiều phèn, ngập nước mùa lũ, được khai thác mạnh nhờ hệ thống kinh đào từ cuối thế kỷ XX, nay là vựa lúa lớn của cả vùng.

Vùng thứ ba là phía nam giáp Cà Mau gồm An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận, U Minh Thượng, nơi đất lợ, nước lợ, rừng tràm và mô hình tôm – lúa. Đây là phần "U Minh trên" mà người miền Tây hay nhắc cùng U Minh Hạ của Cà Mau.

Vùng thứ tư là biển đảo: Phú Quốc, Kiên Hải và hàng loạt cụm đảo nhỏ thuộc Hà Tiên, Kiên Lương. Năm 2006, một vùng rộng của tỉnh gồm rừng U Minh Thượng, Phú Quốc và dải ven biển Kiên Lương được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển Kiên Giang.

Các lần đổi huyện từ năm 2000 tới 2025

Rạch Giá lên thành phố năm 2005. Thị xã tỉnh lỵ được nâng cấp, sau đó mở rộng mạnh về phía biển bằng các khu lấn biển, đô thị mới.

Lập huyện U Minh Thượng năm 2007. Huyện mới tách từ một phần đất của An Biên, An Minh và Vĩnh Thuận, ôm trọn vùng rừng tràm quanh Vườn quốc gia U Minh Thượng. Ai có giấy tờ cũ trước 2007 ghi một trong ba huyện kia mà nhà ở vùng rừng thì nên kiểm lại.

Lập huyện Giang Thành năm 2009. Phần đất biên giới phía bắc Kiên Lương tách ra thành huyện riêng, lấy tên con sông Giang Thành. Kiên Lương thu hẹp lại về vùng núi đá và ven biển.

Hà Tiên lên thành phố năm 2018. Thị xã cổ được nâng lên thành phố trực thuộc tỉnh, giữ địa giới gồm phần đất liền quanh đầm Đông Hồ và cụm đảo Hải Tặc.

Phú Quốc lên thành phố từ đầu năm 2021. Huyện đảo trở thành thành phố đảo đầu tiên của cả nước, thị trấn Dương Đông và An Thới thành phường.

Giai đoạn 2023–2025. Kiên Giang không có đợt nhập huyện nào trong đợt sắp xếp cuối, nên mười lăm đơn vị ở trên giữ nguyên tới ngày bỏ cấp huyện. Thay đổi lớn nhất đến cùng lúc: bỏ huyện, gộp xã, nhập tỉnh.

Nhập vào An Giang: vì sao trung tâm lại ở Rạch Giá

Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, hai tỉnh An Giang và Kiên Giang hợp lại thành tỉnh An Giang mới. Tên gọi lấy theo An Giang, nhưng trung tâm chính trị – hành chính đặt ở Rạch Giá. Với người Kiên Giang, đây là điểm dễ gây nhầm: địa chỉ không còn chữ Kiên Giang, nhưng các sở, ban của tỉnh lại nằm ngay Rạch Giá.

Rạch Giá có cảng tàu khách, sân bay, nằm giữa trục nối Phú Quốc với đất liền, gần cả ba đặc khu của tỉnh mới. Long Xuyên vẫn là đô thị lớn nhất của phía An Giang cũ, đầu mối buôn bán lúa gạo, cá tra của vùng đầu nguồn sông Hậu.

Cùng lúc, cấp huyện bị bỏ. Ba vùng đảo lớn trở thành đặc khu trực thuộc tỉnh: đặc khu Phú Quốc, đặc khu Thổ Châu (phần quần đảo Thổ Châu trước thuộc Phú Quốc) và đặc khu Kiên Hải. Phần đất liền chia thành các phường, xã mới, phần lớn mỗi xã mới gom hai đến bốn xã cũ. Theo phương án sắp xếp, phần Kiên Giang cũ góp 48 đơn vị cấp xã vào tỉnh mới: 41 xã, 4 phường (Rạch Giá, Vĩnh Thông, Hà Tiên, Tô Châu) và 3 đặc khu; cả tỉnh An Giang mới có 102 đơn vị.

Khi ghi địa chỉ hiện nay, chỉ cần hai cấp: xã hoặc phường, đặc khu, rồi tới tỉnh An Giang. Chữ "huyện" và chữ "Kiên Giang" chỉ còn dùng để chú thích tên cũ, ví dụ "xã A (trước thuộc huyện B, tỉnh Kiên Giang)".

Đọc địa chỉ cũ ghi Kiên Giang thế nào cho đúng

Giấy tờ đất, sổ hộ khẩu cũ, bằng cấp, hợp đồng ký trước 7/2025 vẫn ghi theo ba cấp xã – huyện – tỉnh. Cách đối chiếu sang địa chỉ hôm nay:

1. Xác định đúng tên xã, thị trấn cũ trên giấy, kể cả tên đã đổi trước năm 2025, vì nhiều xã ở Kiên Giang có tên na ná nhau (thêm chữ A, B, Đông, Tây).
2. Tra xã cũ đó nay thuộc xã, phường hay đặc khu nào của tỉnh An Giang theo bảng sắp xếp do tỉnh công bố, hoặc hỏi trực tiếp tại bộ phận một cửa của xã mới.
3. Ghi địa chỉ mới theo hai cấp, có thể kèm tên cũ trong ngoặc cho người nhận dễ hiểu.
4. Giấy tờ cũ vẫn còn giá trị; chỉ khi làm thủ tục mới, cơ quan mới đối chiếu và ghi lại theo địa danh mới.
5. Nếu xã cũ của bạn bị chia cho hai xã mới, hãy mang giấy tờ có số thửa, tờ bản đồ (với đất) để cán bộ xác định đúng phần thuộc xã nào.

Đừng lấy tên huyện cũ ghép thẳng thành tên xã mới. Ví dụ, xã mang tên huyện lỵ cũ thường chỉ gồm vùng quanh thị trấn cũ, không phải cả huyện. Điều này đúng với hầu hết các huyện đất liền của Kiên Giang cũ.

Đi lại và sống ở vùng Kiên Giang cũ

Rạch Giá là đầu mối: có bến xe đi Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Long Xuyên; có cảng tàu khách ra Phú Quốc, Hòn Tre, Hòn Sơn, Nam Du; có sân bay nội địa. Hà Tiên là cửa thứ hai ra Phú Quốc bằng tàu, đồng thời có cửa khẩu quốc tế sang Campuchia.

Phú Quốc có sân bay quốc tế, đón chuyến bay thẳng từ nhiều thành phố trong và ngoài nước, nên phần lớn khách đi đảo không cần qua đất liền Kiên Giang. Ngược lại, các huyện nội đồng như Giồng Riềng, Gò Quao, Vĩnh Thuận ít khách, đi chủ yếu bằng xe máy, xe khách tuyến huyện.

Đời sống thay đổi theo vùng: ở biên giới, buôn bán qua cửa khẩu; ở Tứ giác Long Xuyên và nội đồng, theo mùa lúa; ở phía nam, theo con tôm và mùa nước mặn; ở đảo, theo mùa gió và mùa khách. Người ở thành phố lớn về vùng này nên chọn mùa khô, từ khoảng tháng Mười Hai tới tháng Tư, để đường sá dễ đi và biển êm.

Ẩm thực của tỉnh cũ cũng chia vùng rõ: bún cá, hủ tiếu ở Rạch Giá; sò huyết, ốc đầm Đông Hồ ở Hà Tiên; nước mắm, gỏi cá trích ở Phú Quốc; cá đồng, rau rừng mùa nước ở U Minh. Mỗi bài huyện phía sau sẽ đi sâu vào phần riêng của từng nơi.

Câu hỏi thường gặp

Tỉnh Kiên Giang cũ nay thuộc tỉnh nào?

Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, toàn bộ tỉnh Kiên Giang cũ nhập vào tỉnh An Giang. Tên tỉnh mới là An Giang, trung tâm hành chính đặt tại Rạch Giá, nên các cơ quan cấp tỉnh hiện nằm trên đất Kiên Giang cũ.

Trước sáp nhập Kiên Giang có bao nhiêu huyện?

Ngay trước 1/7/2025, Kiên Giang có 15 đơn vị cấp huyện gồm ba thành phố Rạch Giá, Hà Tiên, Phú Quốc và mười hai huyện. Huyện mới nhất là Giang Thành, lập năm 2009 từ phần đất biên giới của Kiên Lương.

Phú Quốc bây giờ là gì?

Thành phố Phú Quốc cũ nay là đặc khu Phú Quốc thuộc tỉnh An Giang. Riêng quần đảo Thổ Châu trước thuộc Phú Quốc nay tách thành đặc khu Thổ Châu. Đặc khu là đơn vị hành chính ngang cấp xã, trực thuộc tỉnh.

Huyện Kiên Hải cũ nay thuộc đâu?

Huyện đảo Kiên Hải cũ gồm bốn xã Hòn Tre, Lại Sơn (đảo Hòn Sơn), An Sơn, Nam Du nay là đặc khu Kiên Hải thuộc tỉnh An Giang. Tàu khách vẫn chạy từ cảng Rạch Giá ra các đảo như trước.

Giấy tờ ghi tỉnh Kiên Giang có còn dùng được không?

Còn. Giấy tờ cấp trước 1/7/2025 vẫn có giá trị, không bắt buộc đổi chỉ vì đổi địa danh. Khi làm thủ tục mới, cơ quan sẽ ghi lại theo xã, phường hoặc đặc khu mới của tỉnh An Giang.

Vì sao gọi là Kiên Giang?

Tên Kiên Giang có từ thời nhà Nguyễn, khi vùng Rạch Giá là huyện Kiên Giang thuộc tỉnh Hà Tiên. Đến giữa thế kỷ XX, tên này được dùng làm tên tỉnh, tỉnh lỵ Rạch Giá, và giữ nguyên tới năm 2025.