Ngay trước ngày 1/7/2025, tỉnh Khánh Hòa có chín đơn vị cấp huyện: hai thành phố Nha Trang và Cam Ranh, thị xã Ninh Hòa và sáu huyện Cam Lâm, Diên Khánh, Khánh Sơn, Khánh Vĩnh, Trường Sa, Vạn Ninh. Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Khánh Hòa hợp với Ninh Thuận thành tỉnh Khánh Hòa mới, trung tâm vẫn ở Nha Trang; cấp huyện bị bỏ, huyện đảo Trường Sa thành đặc khu Trường Sa.
Khánh Hòa là dải đất hẹp kẹp giữa dãy Trường Sơn và biển, có nhiều vịnh lớn nối nhau từ Vân Phong ở phía bắc, qua Nha Phu, Nha Trang, xuống tới Cam Ranh. Phần dưới đây đi qua các lớp tên gọi từ thời Chăm, thời chúa Nguyễn, thời tỉnh Phú Khánh, chín đơn vị cấp huyện cùng điểm nhận diện của từng nơi, và cách đọc một địa chỉ Khánh Hòa cũ sau khi bỏ cấp huyện.
Từ xứ Kauthara đến dinh Thái Khang
Trước khi có tên Khánh Hòa, vùng đất quanh Nha Trang là xứ Kauthara, một trong các tiểu quốc của Champa. Dấu tích rõ nhất còn lại là cụm tháp Bà Ponagar trên đồi Cù Lao, bên cửa sông Cái, nơi người Chăm thờ nữ thần mẹ xứ sở. Người Việt về sau gọi bà là Thiên Y A Na và vẫn giữ lễ hội tháp Bà vào tháng ba âm lịch như một sinh hoạt văn hoá lớn của cả vùng.
Giữa thế kỷ 17, chúa Nguyễn Phúc Tần đưa vùng này vào Đàng Trong và lập dinh Thái Khang, gồm hai phủ Thái Khang và Diên Ninh. Tên gọi về sau đổi qua Bình Khang, rồi Diên Khánh. Lỵ sở đặt ở vùng đồng bằng sông Cái, cách biển một quãng, chứ không đặt sát cửa biển như Nha Trang ngày nay.
Năm 1793, Nguyễn Ánh cho đắp thành Diên Khánh làm căn cứ chống quân Tây Sơn. Thành này về sau là trung tâm hành chính của cả vùng. Năm 1832, trong đợt cải cách hành chính của vua Minh Mạng, tỉnh Khánh Hòa chính thức được lập, gồm các phủ, huyện từ đèo Cả ở phía bắc xuống tới giáp Bình Thuận ở phía nam.
Thời Pháp thuộc, tỉnh lỵ dời từ thành Diên Khánh ra Nha Trang, nơi có cảng, có đường sắt xuyên Việt đi qua và có các cơ sở khoa học do người Pháp lập. Từ đó Nha Trang dần lớn lên thành đô thị chính, còn Diên Khánh trở thành vùng ruộng vườn ven đô. Cách bố trí ấy vẫn giữ tới ngày nay.
Thời Phú Khánh và lần tái lập năm 1989
Sau năm 1975, hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa được hợp thành tỉnh Phú Khánh, tỉnh lỵ đặt ở Nha Trang. Phú Khánh trải từ đèo Cù Mông ở phía bắc xuống giáp Thuận Hải ở phía nam, gồm cả đồng bằng Tuy Hòa lẫn các vịnh của Khánh Hòa. Trong thời gian này, nhiều huyện được chia lại, nhất là vùng núi phía tây.
Năm 1982, huyện đảo Trường Sa được lập. Ban đầu huyện thuộc tỉnh Đồng Nai, chỉ vài tuần sau được chuyển về tỉnh Phú Khánh, vì Nha Trang và Cam Ranh là đầu mối gần nhất ra quần đảo. Từ đó Trường Sa gắn với Khánh Hòa trong mọi giấy tờ hành chính.
Năm 1989, Phú Khánh được chia lại thành hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa. Tỉnh Khánh Hòa tái lập gồm phần đất phía nam đèo Cả cùng huyện đảo Trường Sa, tỉnh lỵ ở Nha Trang. Sau đó còn nhiều thay đổi bên trong: huyện Cam Ranh lên thị xã năm 2000, tách ra lập huyện Cam Lâm năm 2007 rồi lên thành phố năm 2010; huyện Ninh Hòa lên thị xã năm 2010.
Một người lớn lên ở Khánh Hòa vì vậy có thể gặp ba tên tỉnh trên giấy tờ trong gia đình: Khánh Hòa trên giấy tờ trước năm 1975, Phú Khánh trên giấy khai sinh những năm 1976 đến 1989, rồi lại Khánh Hòa. Khác với nhiều tỉnh, sau tháng 7/2025 tên tỉnh trên giấy tờ mới vẫn là Khánh Hòa, chỉ có tầng huyện biến mất.
Chín đơn vị cấp huyện của Khánh Hòa trước 1/7/2025
Bảng dưới liệt kê đủ chín đơn vị theo đúng tên ngay trước ngày sáp nhập, kèm trung tâm cũ quen gọi và điểm nhận diện chính. Tất cả nay thuộc tỉnh Khánh Hòa mới; tên phường, xã mới của từng nơi được nói kỹ hơn trong bài riêng về đơn vị đó.
| Đơn vị cũ | Trung tâm quen gọi | Điểm nhận diện |
|---|---|---|
| Thành phố Nha Trang | Khu trung tâm ven vịnh | Tỉnh lỵ; tháp Bà Ponagar, chợ Đầm, vịnh Nha Trang |
| Thành phố Cam Ranh | Khu Ba Ngòi, Cam Linh | Vịnh Cam Ranh, đảo Bình Ba, tôm hùm lồng |
| Thị xã Ninh Hòa | Khu Ninh Hiệp | Nem Ninh Hòa, đồng muối Hòn Khói, Dốc Lết |
| Huyện Cam Lâm | Thị trấn Cam Đức | Bãi Dài, xoài, mộ bác sĩ Yersin ở Suối Dầu |
| Huyện Diên Khánh | Thị trấn Diên Khánh | Thành Diên Khánh, đồng bằng sông Cái |
| Huyện Khánh Sơn | Thị trấn Tô Hạp | Sầu riêng, đàn đá, văn hoá Raglai |
| Huyện Khánh Vĩnh | Thị trấn Khánh Vĩnh | Thượng nguồn sông Cái, đường lên Đà Lạt |
| Huyện Trường Sa | Đảo Trường Sa Lớn | Huyện đảo; nay là đặc khu Trường Sa |
| Huyện Vạn Ninh | Thị trấn Vạn Giã | Vịnh Vân Phong, Đại Lãnh, Mũi Đôi |
Thứ tự trong bảng theo đô thị trước, huyện sau, không theo quy mô. Vạn Ninh và Ninh Hòa là vùng phía bắc quanh vịnh Vân Phong; Nha Trang, Diên Khánh, Khánh Vĩnh dọc lưu vực sông Cái; Cam Lâm, Cam Ranh, Khánh Sơn là vùng phía nam; Trường Sa nằm giữa biển Đông.
Ba dải đất trong một tỉnh: vịnh biển, đồng bằng nhỏ và núi phía tây
Dải ven biển là nơi đông dân nhất. Từ bắc xuống nam lần lượt là vịnh Vân Phong với bán đảo Hòn Gốm, đầm Nha Phu, vịnh Nha Trang với các đảo Hòn Tre, Hòn Mun, rồi Bãi Dài và vịnh Cam Ranh. Người dân sống bằng nghề cá, nuôi tôm hùm lồng, làm muối, khai thác yến sào trên các đảo đá và làm du lịch.
Phía sau các vịnh là những đồng bằng nhỏ do sông bồi: đồng bằng sông Dinh ở Ninh Hòa, đồng bằng sông Cái ở Diên Khánh và Nha Trang. Ở đây có lúa, mía, rau, xoài, những làng cũ có đình, có chợ quê. Các đồng bằng ngắn và hẹp, chỉ vài chục phút xe máy là đã từ biển lên tới chân núi.
Phía tây là núi, nơi có hai huyện Khánh Vĩnh và Khánh Sơn, cao và mát hơn hẳn ven biển. Đây là đất của người Raglai, Ê Đê, Cơ Ho cùng người Kinh lên lập nghiệp. Khánh Sơn nổi tiếng với sầu riêng và đàn đá; Khánh Vĩnh nằm trên con đường xuyên núi nối Nha Trang với Đà Lạt.
Ngoài khơi xa là quần đảo Trường Sa, huyện đảo cách đất liền hàng trăm hải lý. Khí hậu Khánh Hòa nói chung nắng nhiều, mùa mưa đến muộn, thường dồn vào khoảng tháng 9 đến tháng 12, có năm kèm bão và lũ trên sông Cái. Người đi du lịch biển vì vậy thường chọn đầu năm đến giữa năm.
Sự khác nhau giữa các dải đất giải thích vì sao người Khánh Hòa cũ không nói về tỉnh mình bằng một hình ảnh. Người Vạn Ninh nghĩ tới vịnh Vân Phong và đèo Cả, người Ninh Hòa nghĩ tới nem và đồng muối, người Nha Trang nghĩ tới bãi biển và tháp Bà, người Cam Ranh nghĩ tới tôm hùm, người Khánh Sơn nghĩ tới sầu riêng và tiếng đàn đá.
Từ 1/7/2025: Khánh Hòa cũ trong tỉnh Khánh Hòa mới
Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội sắp xếp 63 tỉnh, thành phố thành 34 đơn vị cấp tỉnh. Hai tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận hợp lại, lấy tên tỉnh Khánh Hòa, trung tâm hành chính đặt ở Nha Trang. Cùng ngày 1/7/2025, cấp huyện chấm dứt hoạt động trên cả nước; chính quyền địa phương còn hai cấp là tỉnh và xã, phường, đặc khu.
Tỉnh mới vì vậy đi từ đèo Cả xuống tới vùng nắng gió Phan Rang, có thêm vịnh Vĩnh Hy, các làng Chăm Ninh Thuận, ruộng nho và đồng muối Cà Ná. Phần Khánh Hòa cũ vẫn giữ vai trò đầu não, nên với người Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Hòa, việc đi làm giấy tờ cấp tỉnh hầu như không đổi chỗ.
Phần Khánh Hòa cũ được sắp xếp thành một số phường và nhiều xã. Các phường tập trung ở Nha Trang, Cam Ranh và Ninh Hòa, chẳng hạn phường Nha Trang, Bắc Nha Trang, Tây Nha Trang, Nam Nha Trang, phường Cam Ranh, Ba Ngòi, phường Ninh Hòa. Nhiều xã mới lấy lại tên huyện cũ, nhưng mỗi xã thường chỉ là một phần của huyện cùng tên.
Huyện đảo Trường Sa trở thành đặc khu Trường Sa, đơn vị hành chính cấp xã đặc thù trực thuộc tỉnh. Đây là một trong mười ba đặc khu của cả nước sau đợt sắp xếp. Danh sách chi tiết từng xã, phường cũ về đơn vị mới nào nên tra theo nghị quyết sắp xếp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc trên ứng dụng định danh điện tử.
Đọc một địa chỉ Khánh Hòa cũ trên giấy tờ
Một địa chỉ đầy đủ trước tháng 7/2025 có bốn tầng: thôn hoặc tổ dân phố, xã hoặc phường, huyện hoặc thị xã hoặc thành phố, tỉnh Khánh Hòa. Địa chỉ mới chỉ còn ba tầng: thôn hoặc tổ dân phố, xã hoặc phường mới, tỉnh Khánh Hòa. Tên tỉnh giữ nguyên nên nhiều người tưởng không có gì thay đổi, nhưng tên xã, phường có thể đổi hẳn.
Cách ghi dễ hiểu nhất là tên mới trước, tên cũ trong ngoặc: "phường Tây Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa (trước là phường Ngọc Hiệp, thành phố Nha Trang)". Nếu chưa chắc phường mới, hãy tra trên ứng dụng định danh điện tử hoặc hỏi tổ dân phố trước khi in hoá đơn, hợp đồng, biển hiệu.
Những giấy tờ cấp hợp lệ theo địa chỉ cũ vẫn còn giá trị: căn cước, sổ đỏ, bằng cấp, giấy đăng ký kinh doanh không phải đổi chỉ vì bỏ cấp huyện. Khi làm thủ tục mới, thông tin sẽ được ghi theo đơn vị hành chính hiện hành. Nếu cần giấy xác nhận thay đổi địa giới để nộp kèm hồ sơ, hỏi bộ phận một cửa của xã, phường nơi mình ở.
Với người quê Khánh Hòa sống xa, việc cần làm trước tiên là cập nhật địa chỉ thường trú trên ứng dụng định danh điện tử khi thông tin đã được chuyển, rồi báo cho ngân hàng, nơi làm việc, trường học của con nếu cần. Không có hạn chót bắt buộc phải đổi giấy tờ, nên không cần vội xếp hàng làm lại mọi thứ cùng lúc.
Bẫy hay gặp là nhầm giữa tên cũ và tên mới trùng nhau. Tỉnh Khánh Hòa mới có cả phần Ninh Thuận cũ, nên khi gõ tên xã có chữ "Ninh" như Ninh Hải, Ninh Phước, bạn có thể gặp cả địa danh của thị xã Ninh Hòa cũ lẫn tên huyện của Ninh Thuận cũ. Khi khai trực tuyến, gõ đủ tên và đối chiếu kỹ trước khi bấm gửi.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Khánh Hòa cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, toàn bộ tỉnh Khánh Hòa cũ thuộc tỉnh Khánh Hòa mới theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Hai tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận hợp lại, giữ tên Khánh Hòa, trung tâm hành chính ở Nha Trang; cấp huyện được bỏ.
Trước 7/2025 Khánh Hòa có những huyện nào?
Khánh Hòa có chín đơn vị cấp huyện: thành phố Nha Trang, thành phố Cam Ranh, thị xã Ninh Hòa và các huyện Cam Lâm, Diên Khánh, Khánh Sơn, Khánh Vĩnh, Trường Sa, Vạn Ninh. Danh sách này giữ nguyên từ năm 2010 đến ngày 30/6/2025.
Tỉnh Phú Khánh là tỉnh nào?
Phú Khánh là tỉnh hợp nhất từ Phú Yên và Khánh Hòa trong giai đoạn từ sau năm 1975 đến năm 1989, tỉnh lỵ ở Nha Trang. Năm 1989, Phú Khánh chia lại thành hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa. Giấy tờ ghi Phú Khánh cấp hợp lệ vẫn có giá trị.
Ninh Thuận cũ có phải là một phần của Khánh Hòa bây giờ không?
Đúng. Từ 1/7/2025, Ninh Thuận cũ, gồm vùng Phan Rang, Ninh Hải, Ninh Phước, Thuận Nam và các huyện khác, thuộc tỉnh Khánh Hòa mới. Trung tâm hành chính của tỉnh mới vẫn ở Nha Trang, không dời về Phan Rang.
Huyện đảo Trường Sa nay là gì?
Huyện đảo Trường Sa cũ nay là đặc khu Trường Sa, một đơn vị hành chính cấp xã đặc thù trực thuộc tỉnh Khánh Hòa. Đặc khu được lập khi bỏ cấp huyện từ ngày 1/7/2025, cùng đợt với các đặc khu khác ở những huyện đảo cũ trên cả nước.
Giấy tờ ghi địa chỉ Khánh Hòa cũ có phải đổi không?
Không bắt buộc đổi chỉ vì bỏ cấp huyện hay đổi tên xã, phường. Căn cước, sổ đất, bằng cấp đã cấp hợp lệ vẫn dùng được. Khi có thủ tục mới hoặc khi cấp đổi theo nhu cầu, thông tin sẽ được cập nhật theo đơn vị hành chính hiện hành.