Tỉnh Hưng Yên ngay trước ngày 1/7/2025 có mười đơn vị cấp huyện: thành phố Hưng Yên, thị xã Mỹ Hào và tám huyện Ân Thi, Khoái Châu, Kim Động, Phù Cừ, Tiên Lữ, Văn Giang, Văn Lâm, Yên Mỹ. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, tỉnh này hợp với Thái Bình thành một tỉnh mới, vẫn giữ tên Hưng Yên; cấp huyện bị bỏ trên cả nước, nên mười cái tên trên giờ là tên của những vùng đất cũ.
Hưng Yên là một trong số ít tỉnh miền Bắc không có đồi núi, đất phẳng từ đầu này sang đầu kia, nằm kẹp giữa sông Hồng và sông Luộc. Tỉnh nhỏ, sát Hà Nội, lại có một quá khứ thương cảng lừng danh ở Phố Hiến. Phần dưới đi qua lịch sử tên tỉnh, thời Hải Hưng, các huyện ghép cuối thập niên 1970, bảng mười đơn vị và cách đọc một địa chỉ cũ.
Từ trấn Sơn Nam đến tỉnh Hưng Yên năm 1831
Trước khi có tên Hưng Yên, phần lớn vùng đất này nằm trong trấn Sơn Nam, xứ rộng ở phía nam kinh thành Thăng Long thời Lê. Khi thương cảng Phố Hiến cực thịnh vào thế kỷ 17, lỵ sở của trấn Sơn Nam đặt ngay bên bờ sông Hồng ở vùng này, nên người buôn từ phương xa biết tới Phố Hiến nhiều hơn biết tới tên tỉnh.
Năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính đời Minh Mạng, triều Nguyễn lập tỉnh Hưng Yên. Tỉnh khi ấy rộng hơn bây giờ ở phía nam: ngoài phủ Khoái Châu còn có phủ Tiên Hưng nằm bên kia sông Luộc, tức vùng đất về sau thuộc Thái Bình. Lỵ sở đặt ở khu vực Phố Hiến, nơi sau này thành thị xã rồi thành phố Hưng Yên.
Cuối thế kỷ 19, chính quyền thuộc địa vẽ lại nhiều ranh tỉnh ở đồng bằng Bắc Bộ. Tỉnh Thái Bình được lập năm 1890, và trong những năm sau đó vùng phủ Tiên Hưng bên kia sông Luộc được cắt dần về Thái Bình. Đổi lại, Hưng Yên nhận một số huyện phía bắc vốn thuộc xứ Kinh Bắc và Hải Dương, như vùng Văn Giang, Văn Lâm, Mỹ Hào. Khung tỉnh gần giống bây giờ hình thành từ những lần điều chỉnh ấy.
Chi tiết đáng nhớ: cuộc sắp xếp năm 2025 đưa Thái Bình về chung một tỉnh với Hưng Yên, tức là vùng Tiên Hưng xưa lại cùng tỉnh với Khoái Châu sau hơn một thế kỷ tách rời. Người già ở hai bờ sông Luộc hay nhắc chuyện này khi bàn về tỉnh mới.
Thời Hải Hưng và các huyện ghép
Năm 1968, Hưng Yên hợp với Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng, tỉnh lỵ đặt ở thị xã Hải Dương. Thị xã Hưng Yên khi đó chỉ còn là một thị xã thuộc tỉnh, lùi xuống hàng thứ yếu trong gần ba mươi năm. Cả một thế hệ người Hưng Yên lớn lên với chữ Hải Hưng trên giấy khai sinh, học bạ, sổ hộ khẩu và biển số xe.
Cuối thập niên 1970, theo chủ trương chung của cả nước, nhiều huyện của Hưng Yên bị gộp đôi. Theo các tài liệu địa chí phổ biến, Khoái Châu và Văn Giang thành huyện Châu Giang; Kim Động và Ân Thi thành huyện Kim Thi; Phù Cừ và Tiên Lữ thành huyện Phù Tiên; vùng Mỹ Hào, Văn Lâm và Yên Mỹ nằm trong huyện Mỹ Văn. Các huyện ghép này được tách lại về tên cũ trong những năm 1990.
Ngày 1/1/1997, Hải Hưng chia lại thành hai tỉnh Hải Dương và Hưng Yên, thị xã Hưng Yên trở lại làm tỉnh lỵ. Từ đó tỉnh lớn lên nhanh, nhất là các huyện phía bắc dọc quốc lộ 5. Vì vậy giấy tờ của một người Hưng Yên sinh trước năm 1997 rất có thể ghi tỉnh Hải Hưng, thậm chí ghi tên một huyện ghép đã không còn.
Mười đơn vị cấp huyện ngay trước 1/7/2025
Bảng ghi đúng tên và loại đơn vị trước ngày bỏ cấp huyện, kèm tên huyện ghép thời cuối thập niên 1970 và nét địa lý dễ nhận. Bảng không có cột dân số, diện tích vì các con số này đổi qua mỗi đợt điều chỉnh.
| Đơn vị | Loại | Huyện ghép thời Hải Hưng | Nét địa lý |
|---|---|---|---|
| Hưng Yên | Thành phố (từ 2009) | Không, là thị xã | Bờ sông Hồng, đất Phố Hiến xưa |
| Mỹ Hào | Thị xã (từ 2019) | Mỹ Văn | Trục quốc lộ 5, vùng Phố Nối |
| Văn Lâm | Huyện | Mỹ Văn | Cửa ngõ giáp Gia Lâm, Hà Nội |
| Yên Mỹ | Huyện | Mỹ Văn | Giữa tỉnh phía bắc, đất khu công nghiệp |
| Văn Giang | Huyện | Châu Giang | Bờ trái sông Hồng, đối diện Hà Nội |
| Khoái Châu | Huyện | Châu Giang | Bãi bồi sông Hồng, đất Chử Đồng Tử |
| Ân Thi | Huyện | Kim Thi | Đồng trũng ở giữa tỉnh |
| Kim Động | Huyện | Kim Thi | Ven sông Hồng phía bắc thành phố |
| Tiên Lữ | Huyện | Phù Tiên | Phía nam, ven sông Luộc |
| Phù Cừ | Huyện | Phù Tiên | Góc đông nam, giáp Hải Dương cũ |
Từ năm 1997 đến 2025, Hưng Yên không lập thêm huyện mới nào; thay đổi chủ yếu là nâng cấp đô thị (thị xã Hưng Yên lên thành phố, huyện Mỹ Hào lên thị xã) và chuyển một số xã giáp ranh về thành phố.
Đọc đất Hưng Yên theo bốn dải
Dải ven sông Hồng phía tây. Văn Giang, Khoái Châu, Kim Động và thành phố Hưng Yên nằm dọc bờ trái sông Hồng. Ngoài đê là bãi bồi phù sa trồng chuối, nhãn, cây cảnh, rau màu; trong đê là làng xóm và ruộng lúa. Đây cũng là dải có nhiều di tích gắn với truyền thuyết và lịch sử sông nước.
Dải công nghiệp phía bắc. Văn Lâm, Mỹ Hào và một phần Yên Mỹ nằm trên trục quốc lộ 5 nối Hà Nội với Hải Phòng. Từ cuối thập niên 1990, dải này mọc lên nhiều khu công nghiệp, nhà xưởng, khu nhà trọ công nhân, đổi dáng nhanh nhất tỉnh.
Vùng trũng ở giữa. Ân Thi và phần giữa tỉnh là đồng thấp, xưa ngập nước nhiều tháng. Hệ thống thủy nông Bắc Hưng Hải, với kênh mương và trạm bơm chằng chịt, là thứ giúp vùng này trồng được hai vụ lúa ổn định.
Dải sông Luộc phía nam. Tiên Lữ và Phù Cừ nằm dọc bờ bắc sông Luộc, nhìn sang đất Thái Bình cũ. Nhịp sống ở đây chậm hơn phía bắc, ruộng lúa và ao cá còn nhiều, đường đi lại dựa vào các cầu qua sông Luộc.
Sản vật và nghề: từ nhãn lồng đến nhà xưởng
Nhắc Hưng Yên, nhiều người nghĩ ngay tới nhãn lồng, loại nhãn quả to, cùi dày, gắn với đất Phố Hiến và bãi sông Hồng. Mùa nhãn rơi vào giữa hè, khi các vườn quanh thành phố Hưng Yên, Kim Động, Khoái Châu chín rộ. Đi kèm là long nhãn sấy và mật ong hoa nhãn, hai thứ quà người Hưng Yên hay mang biếu.
Mỗi vùng còn có một sản vật riêng. Khoái Châu có gà Đông Tảo chân to và chuối trên bãi bồi; vùng Bần ở Mỹ Hào có tương Bần làm từ gạo nếp và đỗ tương; Văn Giang có làng hoa, cây cảnh bán sang Hà Nội; thành phố Hưng Yên có sen ở hồ Bán Nguyệt. Các thứ này được nói kỹ trong bài riêng của từng huyện cũ.
Bên cạnh nông nghiệp là công nghiệp. Hưng Yên có lợi thế sát Hà Nội, có quốc lộ 5, cao tốc Hà Nội – Hải Phòng và các tuyến nối sang Hà Nam, Thái Bình, nên các khu công nghiệp mọc lên nhiều ở phía bắc tỉnh. Nhiều gia đình nông thôn nay có người đi làm ca trong nhà máy, trong khi người già ở nhà vẫn giữ ruộng, giữ vườn nhãn.
Đi lại trong tỉnh cũ và ra ngoài tỉnh
Hưng Yên cũ có hình dài theo hướng bắc nam, đầu bắc sát quốc lộ 5, đầu nam chạm sông Luộc. Trục dọc quan trọng nhất là quốc lộ 39 từ Phố Nối xuống thành phố Hưng Yên rồi vượt sông Luộc sang Thái Bình cũ. Trục ngang phía bắc là quốc lộ 5 và cao tốc Hà Nội – Hải Phòng; ở giữa tỉnh có quốc lộ 38 nối sang Hải Dương cũ và Hà Nam cũ.
Phía tây, dọc đê sông Hồng có đường chạy từ Văn Giang xuống Khoái Châu, Kim Động, thành phố Hưng Yên, là lối đi quen của người muốn tránh quốc lộ đông xe. Các cầu lớn như cầu Yên Lệnh sang Hà Nam cũ, cầu Triều Dương sang Thái Bình cũ đã thay cho những bến phà một thời. Người lớn tuổi ở ven sông vẫn nhớ cảnh xếp hàng chờ phà cả buổi.
Người các huyện phía nam đi Hà Nội thường mất nhiều thời gian hơn người phía bắc, dù khoảng cách trên bản đồ không chênh nhiều, vì phải đi qua nhiều đoạn đường làng, thị trấn. Đây cũng là lý do các huyện phía nam đô thị hóa chậm hơn, giữ được dáng làng quê rõ hơn.
Sau 1/7/2025: tỉnh Hưng Yên mới gồm cả Thái Bình
Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh, cả nước còn 34 tỉnh, thành phố. Hưng Yên và Thái Bình hợp thành tỉnh mới mang tên Hưng Yên, trung tâm hành chính đặt ở Hưng Yên hiện nay, tức khu vực thành phố Hưng Yên cũ. Cùng ngày 1/7/2025, chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp: tỉnh và xã, phường.
Mười đơn vị cấp huyện của Hưng Yên cũ vì thế không còn là đơn vị hành chính. Đất của mỗi huyện, thị xã, thành phố cũ được chia thành một số xã, phường mới, nhiều đơn vị mới gộp đất của vài xã cũ, có nơi ranh mới không trùng ranh huyện cũ. Loạt bài trên trang này không liệt kê từng xã, phường mới cho từng huyện; khi cần chính xác, hãy tra danh sách chính thức của tỉnh hoặc hỏi ủy ban xã, phường.
Với người Thái Bình cũ, tỉnh lỵ bây giờ ở bên kia sông Luộc; với người Hưng Yên cũ, tỉnh rộng gấp đôi và có thêm một dải biển ở phía đông. Giấy tờ cũ ghi tỉnh Hưng Yên hay tỉnh Hải Hưng vẫn có giá trị; chỉ khi làm thủ tục mới, địa chỉ mới được ghi theo đơn vị hiện hành.
Đọc một địa chỉ cũ ở Hưng Yên
Khi cầm một giấy tờ ghi địa chỉ ở Hưng Yên, đi lần lượt các câu hỏi sau để biết nơi đó nay thuộc đâu và tránh nhầm giữa các tên ghép, tên đã đổi cấp.
- Giấy làm năm nào: trước 1968 và từ 1997 ghi tỉnh Hưng Yên; từ 1968 đến hết 1996 ghi tỉnh Hải Hưng.
- Tên huyện có phải huyện ghép không: Châu Giang, Kim Thi, Phù Tiên, Mỹ Văn là tên ghép; đọc tên xã để biết nay ứng với huyện nào.
- Đơn vị có đổi cấp không: Hưng Yên là thị xã trước 2009; Mỹ Hào là huyện trước 2019.
- Xã có chuyển ranh không: một số xã của Kim Động, Tiên Lữ đã chuyển về thành phố Hưng Yên trong các lần mở rộng.
- Tên xã cũ là gì: sau 7/2025 người ta tra theo xã, phường; tên xã trên giấy là chìa khóa để tìm ra đơn vị mới.
Hồ sơ đất đai, hộ tịch, thừa kế cần độ chính xác cao thì nên hỏi thẳng ủy ban xã, phường mới, nơi giữ danh sách sắp xếp đã công bố.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Hưng Yên cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ ngày 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Hưng Yên hợp với Thái Bình thành tỉnh mới vẫn mang tên Hưng Yên. Tỉnh mới không còn cấp huyện, đất Hưng Yên cũ chia thành một số xã, phường.
Trước 1/7/2025 Hưng Yên có mấy huyện?
Hưng Yên có mười đơn vị cấp huyện: thành phố Hưng Yên, thị xã Mỹ Hào và tám huyện Ân Thi, Khoái Châu, Kim Động, Phù Cừ, Tiên Lữ, Văn Giang, Văn Lâm, Yên Mỹ. Con số này ổn định từ cuối thập niên 1990.
Tỉnh Hải Hưng là gì?
Hải Hưng là tỉnh hợp nhất Hải Dương và Hưng Yên, tồn tại từ năm 1968 đến hết năm 1996, tỉnh lỵ đặt ở Hải Dương. Từ 1/1/1997, Hải Hưng chia lại thành hai tỉnh Hải Dương và Hưng Yên.
Thành phố Hưng Yên có còn là tỉnh lỵ không?
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, trung tâm hành chính của tỉnh Hưng Yên mới đặt ở Hưng Yên hiện nay, nên khu vực thành phố cũ vẫn là nơi đặt cơ quan cấp tỉnh. Có điều thành phố không còn là đơn vị hành chính cấp huyện.
Huyện Châu Giang, Kim Thi, Phù Tiên nay ở đâu?
Đó là các huyện ghép thời cuối thập niên 1970: Châu Giang gồm Khoái Châu và Văn Giang, Kim Thi gồm Kim Động và Ân Thi, Phù Tiên gồm Phù Cừ và Tiên Lữ. Các huyện này đã tách lại trong những năm 1990, nay đều thuộc tỉnh Hưng Yên mới.
Giấy tờ ghi tỉnh Hải Hưng có cần làm lại không?
Giấy tờ cấp hợp lệ theo tên đơn vị hành chính thời đó vẫn có giá trị, không phải đổi gấp. Khi làm thủ tục mới, cơ quan ghi theo địa chỉ hiện hành; nên mang giấy cũ để đối chiếu tên xã, huyện.