Thị xã Mỹ Hào là đơn vị cấp huyện của Hưng Yên cũ nằm trên trục quốc lộ 5, có tên xưa là Đường Hào, lên thị xã năm 2019. Từ 1/7/2025, Mỹ Hào không còn là đơn vị hành chính; đất thị xã cũ chia thành một số phường, xã của tỉnh Hưng Yên mới.
Với người đi đường, Mỹ Hào là Phố Nối, ngã ba nơi quốc lộ 39 rẽ khỏi quốc lộ 5. Với người làm ăn, đó là đất khu công nghiệp. Với người sành ăn, đó là quê tương Bần. Bài này đi qua cả ba lớp ấy, cùng chuyện tên gọi và những lần đổi cấp.
Đường Hào, Mỹ Hào và huyện ghép Mỹ Văn
Trong sử sách thời Lê, vùng này thuộc huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương. Tên Đường Hào xuất hiện khá nhiều trong tiểu sử danh nhân, chẳng hạn danh y Lê Hữu Trác được chép là người làng Liêu Xá, huyện Đường Hào. Đến thời Nguyễn, huyện được đổi tên thành Mỹ Hào; cuối thế kỷ 19, vùng này chuyển từ Hải Dương sang tỉnh Hưng Yên.
Cần để ý rằng huyện Đường Hào xưa rộng hơn thị xã Mỹ Hào bây giờ, bao cả một phần đất Yên Mỹ. Vì thế khi đọc tiểu sử ghi "người huyện Đường Hào", nơi ấy có thể nay thuộc Yên Mỹ chứ không phải Mỹ Hào. Làng Liêu Xá của Lê Hữu Trác là một ví dụ: làng nay thuộc vùng Yên Mỹ cũ.
Cuối thập niên 1970, Mỹ Hào cùng Văn Lâm và Yên Mỹ được gộp thành huyện Mỹ Văn, thuộc tỉnh Hải Hưng. Trong những năm 1990, huyện ghép này tách lại; Mỹ Hào trở về là một huyện riêng của tỉnh Hưng Yên vừa tái lập. Vì vậy giấy tờ của nhiều người sinh trong giai đoạn ấy ghi huyện Mỹ Văn, tỉnh Hải Hưng.
Phố Nối: ngã ba của tỉnh
Phố Nối là cái tên nhiều người biết hơn cả tên thị xã. Đây là nơi quốc lộ 39 rẽ khỏi quốc lộ 5 để chạy xuống thành phố Hưng Yên và sang Thái Bình. Từ thời xe khách còn chạy quốc lộ 5 là chính, Phố Nối đã là điểm đón trả khách, chợ đầu mối, nơi tụ tập hàng quán.
Khi các khu công nghiệp được dựng ở phía bắc tỉnh, Phố Nối lớn rất nhanh. Dọc đường là xưởng, kho, cây xăng, quán cơm, nhà trọ, cửa hàng điện thoại, ngân hàng. Giờ tan ca, đường đông xe máy công nhân, nhiều đoạn kẹt. Người lạ đến lần đầu thường bất ngờ vì một nơi có tên phố mà lại giống một thành phố nhỏ hơn là một khu phố.
Phố Nối cũng là tên được dùng để gọi các khu công nghiệp quanh đó, nên đọc tên trên giấy tờ hợp đồng lao động cần phân biệt: có khu nằm trên đất Mỹ Hào, có khu nằm trên đất Yên Mỹ hoặc Văn Lâm. Địa chỉ cụ thể của nhà máy mới là căn cứ để biết nay thuộc xã, phường mới nào.
Tương Bần: chum tương phơi nắng
Tương Bần là sản vật nổi tiếng nhất của Mỹ Hào, gắn với vùng Bần Yên Nhân. Tương làm từ gạo nếp đồ thành xôi ủ mốc, đỗ tương rang xay ngâm nước, muối, rồi trộn và phơi trong chum sành ngoài nắng nhiều tuần. Màu tương vàng sậm, vị ngọt đậm, mùi thơm đặc trưng. Món chấm quen thuộc là rau muống luộc, đậu phụ, thịt luộc.
Ở các làng làm tương, sân nhà xếp hàng dãy chum, sáng mở nắp phơi, chiều đậy lại. Người làm tương nói nắng và nước là thứ quyết định: nắng đủ thì tương ngọt, nước giếng ở vùng ấy được coi là hợp. Những năm gần đây nhiều cơ sở làm tương đóng chai bán khắp nơi, cách làm có chỗ cải tiến cho hợp sản xuất lớn.
Người mua tương Bần làm quà nên hỏi rõ cơ sở làm, thời gian ủ, và ăn thử trước. Tương làm kỹ thường đặc, sánh, vị ngọt tự nhiên; tương pha loãng hoặc ủ ngắn thì nhạt, chua. Trên đường quốc lộ 5 qua vùng Bần, có nhiều cửa hàng bày tương, người đi xe dừng mua tiện.
Mỹ Hào gồm những vùng nào
Vùng phố dọc quốc lộ 5. Từ phía Văn Lâm sang phía Hải Dương cũ, dọc quốc lộ 5 là dải phố buôn bán, cửa hàng, xưởng. Đây là nơi đô thị hóa nhanh nhất, nhiều phường cũ của thị xã nằm ở đây.
Khu Phố Nối và trục quốc lộ 39. Ngã ba Phố Nối và đoạn đầu quốc lộ 39 là trung tâm thương mại của vùng, có chợ, bến xe, các khu nhà trọ công nhân.
Khu công nghiệp. Phần lớn đất ruộng cũ ở phía bắc và phía đông đã thành khu công nghiệp, nhà máy điện tử, cơ khí, may mặc, đồ gia dụng. Lao động đến từ nhiều tỉnh.
Làng quê phía nam. Phía nam thị xã vẫn còn làng, đình, ao, ruộng; một số làng giữ nghề làm tương, làm bánh. Đi khỏi quốc lộ vài cây số là thấy cảnh quê đồng bằng quen thuộc.
Từ huyện lên thị xã năm 2019
Trong những năm 2000 và 2010, Mỹ Hào thay đổi nhanh nhờ khu công nghiệp và quốc lộ 5. Dân số tăng, nhiều xã có phố, chợ, trường học mở rộng. Năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định thành lập thị xã Mỹ Hào trên cơ sở toàn bộ huyện Mỹ Hào; thị trấn Bần Yên Nhân và một số xã thành phường.
Lên thị xã là bước ghi nhận Mỹ Hào đã mang dáng đô thị. Tuy vậy, cảnh sống vẫn hai mặt: dọc quốc lộ là nhà xưởng, phố thị; vào sâu trong làng thì vẫn ruộng lúa, ao cá, đình làng. Người dân nhiều nhà vừa có người làm ca nhà máy, vừa có người làm ruộng, làm tương.
Một hệ quả thực tế là địa chỉ của người Mỹ Hào thay đổi nhiều lần trong vài chục năm: từ huyện Mỹ Văn tỉnh Hải Hưng, sang huyện Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên, rồi thị xã Mỹ Hào với các phường mới, và từ 2025 là phường, xã của tỉnh Hưng Yên mới. Khi làm hồ sơ, nên ghi chú cả tên cũ để tránh hiểu nhầm.
Lao động nhập cư và đời sống khu trọ
Khu công nghiệp kéo theo một lượng lớn lao động từ nơi khác đến: người từ các huyện phía nam tỉnh, từ Thái Bình, Nam Định, Thanh Hóa, Nghệ An và các tỉnh miền núi phía bắc. Nhiều làng quanh Phố Nối mọc lên những dãy phòng trọ một tầng, hai tầng, mỗi phòng vài người ở chung. Quanh khu trọ có quán cơm bình dân, chợ tạm buổi tối, tiệm tạp hóa bán chịu đến kỳ lương.
Nhịp sống khu trọ chạy theo ca làm: sáng sớm từng đoàn xe máy, xe đưa đón ra cổng nhà máy; chiều tối trở về, nấu ăn, giặt giũ, gọi điện về quê. Ngày lễ, Tết, khu trọ vắng hẳn vì người lao động về quê. Đối với người dân bản địa, cho thuê trọ trở thành một nguồn thu đáng kể, nhiều nhà dành cả mảnh vườn để xây phòng.
Người mới đến Mỹ Hào tìm việc nên chú ý những điều thực tế: đọc kỹ hợp đồng lao động, tìm hiểu địa chỉ thật của nhà máy, đăng ký tạm trú tại nơi ở trọ, giữ giấy tờ tùy thân cẩn thận. Các vấn đề về lương, bảo hiểm nên hỏi trực tiếp phòng nhân sự của doanh nghiệp, không nên tin hoàn toàn vào người môi giới.
Đi lại quanh Mỹ Hào
Quốc lộ 5 là trục chính nối Mỹ Hào với Hà Nội ở phía tây và Hải Dương cũ, Hải Phòng ở phía đông. Quốc lộ 39 từ Phố Nối chạy xuống thành phố Hưng Yên. Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng chạy ở phía nam quốc lộ 5, có các nút giao trong tỉnh để xe ra vào. Từ Mỹ Hào lên Hà Nội không xa, nhưng thời gian đi thực tế phụ thuộc nhiều vào giờ xuất phát và tuyến chọn.
Xe buýt và xe khách chạy dọc quốc lộ 5 khá dày, người không có xe riêng vẫn đi lại được. Đường sắt Hà Nội – Hải Phòng cũng chạy qua phía bắc tỉnh. Giờ cao điểm sáng và chiều, đoạn qua Phố Nối và các cổng khu công nghiệp thường đông, nên tránh đi qua vào lúc tan ca nếu không cần thiết.
Trong nội vùng, đường làng, đường liên xã đã được bê tông hóa gần hết, nhưng hẹp và nhiều xe tải ra vào xưởng. Người đi xe máy cần cẩn thận ở những đoạn giao giữa đường làng và quốc lộ, nơi xe lớn chạy nhanh.
Sau 1/7/2025: Mỹ Hào cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, thị xã Mỹ Hào không còn là đơn vị hành chính. Đất thị xã cũ được chia thành một số phường, xã của tỉnh Hưng Yên mới (gồm Hưng Yên và Thái Bình cũ). Một số đơn vị mới gộp phường cũ của Mỹ Hào với nhau, có nơi gộp cả xã giáp ranh.
Với người lao động nhập cư làm ở khu công nghiệp, việc đăng ký tạm trú, cư trú nay làm ở phường, xã mới nơi mình ở trọ. Doanh nghiệp đặt trụ sở trên đất Mỹ Hào cũ cần cập nhật địa chỉ theo đơn vị mới khi làm hồ sơ thay đổi, theo hướng dẫn của cơ quan đăng ký kinh doanh.
Người có ruộng đất trên địa bàn Mỹ Hào cũ, nhất là những thửa đã thu hồi một phần cho khu công nghiệp, nên giữ kỹ các quyết định, biên bản cũ. Khi tra lại hồ sơ, tên xã cũ, tên thị xã cũ và năm ban hành giấy tờ là ba thông tin giúp cán bộ tìm nhanh nhất trong kho lưu trữ.
Cái tên Mỹ Hào vẫn sống trong cách gọi hàng ngày, trên biển cửa hàng, tên chợ, tên trường. Phố Nối vẫn là Phố Nối. Người đi xa nhắc quê vẫn nói "Mỹ Hào, Hưng Yên", và người nghe vẫn hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Mỹ Hào cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất thị xã Mỹ Hào cũ chia thành một số phường, xã của tỉnh Hưng Yên mới, tỉnh hợp nhất từ Hưng Yên và Thái Bình theo Nghị quyết 202/2025/QH15.
Mỹ Hào lên thị xã năm nào?
Mỹ Hào lên thị xã năm 2019 theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trên cơ sở toàn bộ huyện Mỹ Hào. Thị trấn Bần Yên Nhân và một số xã được chuyển thành phường.
Huyện Mỹ Văn là huyện nào?
Mỹ Văn là huyện ghép thời cuối thập niên 1970, gồm vùng Mỹ Hào, Văn Lâm và Yên Mỹ, thuộc tỉnh Hải Hưng. Huyện được tách lại trong những năm 1990.
Đường Hào có phải Mỹ Hào không?
Đường Hào là tên cũ của huyện, thời Nguyễn đổi thành Mỹ Hào. Tuy nhiên huyện Đường Hào xưa rộng hơn, gồm cả một phần đất nay thuộc Yên Mỹ, nên cần đọc tên làng để xác định.
Phố Nối thuộc Mỹ Hào hay Yên Mỹ?
Ngã ba Phố Nối nằm trên đất Mỹ Hào, nhưng tên Phố Nối còn được dùng để gọi các khu công nghiệp quanh đó, có khu nằm trên đất Yên Mỹ hoặc Văn Lâm. Nên xem địa chỉ cụ thể.
Tương Bần làm từ gì?
Tương Bần làm từ gạo nếp ủ mốc, đỗ tương rang xay, muối và nước, phơi trong chum sành ngoài nắng nhiều tuần. Món chấm quen thuộc là rau muống luộc, đậu phụ, thịt luộc.