Tỉnh Đồng Tháp ngay trước ngày 1/7/2025 có 12 đơn vị cấp huyện: ba thành phố Cao Lãnh, Hồng Ngự, Sa Đéc và chín huyện Cao Lãnh, Châu Thành, Hồng Ngự, Lai Vung, Lấp Vò, Tam Nông, Tân Hồng, Thanh Bình, Tháp Mười. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, Đồng Tháp hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh mới vẫn mang tên Đồng Tháp; cấp huyện không còn từ 1/7/2025.
Bài này là cửa vào danh mục Đồng Tháp cũ: đất tỉnh nằm thế nào hai bên sông Tiền, tỉnh được ghép từ những tỉnh nào năm 1976, các huyện tách ra và lên thành phố ra sao, rồi sau ngày hợp nhất thì một địa chỉ cũ nên đọc thế nào. Mỗi thành phố, huyện cũ có một bài riêng đi sâu hơn về vị trí, tên gọi, nghề, sản vật và di tích.
Một tỉnh hai miền: bắc sông Tiền và giữa hai sông
Sông Tiền chảy từ biên giới Campuchia xuống theo hướng tây bắc – đông nam, cắt đất Đồng Tháp cũ thành hai phần không giống nhau. Phía bắc sông là một mảng lớn của vùng trũng Đồng Tháp Mười: đất thấp, nhiều phèn, xưa kia lau sậy và tràm mọc bạt ngàn, ngày nay được kênh đào chia ô thành ruộng lúa. Tân Hồng, Hồng Ngự, Tam Nông, Thanh Bình, Tháp Mười, huyện Cao Lãnh và thành phố Cao Lãnh đều nằm trọn hoặc chủ yếu ở nửa này.
Phía nam sông Tiền là dải đất giữa hai con sông lớn, kẹp giữa sông Tiền và sông Hậu. Đất ở đây cao hơn, phù sa ngọt quanh năm, làng xóm dày, vườn cây ăn trái nối nhau dọc kênh rạch. Thành phố Sa Đéc, các huyện Lai Vung, Lấp Vò, Châu Thành thuộc nửa này; riêng Lấp Vò chạm tới bờ sông Hậu. Huyện Hồng Ngự ở đoạn đầu nguồn thì trải theo hai bên dòng sông và các cù lao giữa dòng.
Hai nửa đất ấy sinh ra hai kiểu sống. Nửa bắc sống theo mùa nước nổi, với lúa, sen, cá đồng, rừng tràm và những tuyến dân cư dựng trên bờ kênh. Nửa nam sống bằng vườn: quýt, nhãn, xoài, hoa kiểng, cùng chợ búa và nghề thủ công quanh các thị trấn. Người Đồng Tháp đi lại giữa hai nửa suốt nhiều chục năm bằng phà; mãi tới khi cầu Cao Lãnh và cầu Vàm Cống thông xe vào khoảng năm 2018–2019, đường bộ mới thật sự nối liền hai bờ ở khúc giữa tỉnh.
Mười hai đơn vị cấp huyện của Đồng Tháp cũ
Bảng sau liệt kê đủ mười hai đơn vị có mặt ngay trước ngày 1/7/2025, kèm vị trí so với sông Tiền và một nét để nhận ra. Cột cuối chỉ ghi điều chắc chắn: tất cả thuộc tỉnh Đồng Tháp mới; tên xã, phường mới cụ thể nên tra theo từng địa chỉ cũ.
| Đơn vị cũ | Loại | Vị trí | Nét nhận diện | Từ 1/7/2025 |
|---|---|---|---|---|
| Cao Lãnh | Thành phố | Bờ bắc sông Tiền | Tỉnh lỵ cũ, khu di tích mộ cụ Nguyễn Sinh Sắc | Các phường thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Hồng Ngự | Thành phố | Đầu nguồn sông Tiền | Đô thị giáp biên, lên thành phố năm 2020 | Các phường, xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Sa Đéc | Thành phố | Bờ nam sông Tiền | Làng hoa, nhà cổ Huỳnh Thủy Lê, hủ tiếu | Các phường, xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Cao Lãnh | Huyện | Bờ bắc sông Tiền | Xoài, khu di tích Xẻo Quýt, rừng tràm Gáo Giồng | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Châu Thành | Huyện | Bờ nam sông Tiền | Thị trấn Cái Tàu Hạ, vườn trái ven quốc lộ 80 | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Hồng Ngự | Huyện | Hai bên sông Tiền đầu nguồn | Cù lao Long Khánh, cửa khẩu Thường Phước | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Lai Vung | Huyện | Giữa sông Tiền và sông Hậu | Quýt hồng, nem Lai Vung | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Lấp Vò | Huyện | Giữa hai sông, chạm sông Hậu | Chiếu Định Yên, đầu cầu Vàm Cống | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Tam Nông | Huyện | Bờ bắc sông Tiền | Vườn quốc gia Tràm Chim, sếu đầu đỏ | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Tân Hồng | Huyện | Sát biên giới phía bắc | Thị trấn Sa Rài, cửa khẩu Dinh Bà | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Thanh Bình | Huyện | Bờ bắc sông Tiền | Cù lao Tây, ruộng lúa ven sông | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
| Tháp Mười | Huyện | Giữa vùng Đồng Tháp Mười | Khu di tích Gò Tháp, đồng sen | Các xã thuộc tỉnh Đồng Tháp |
Trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính 2019–2025, Đồng Tháp không nhập hay giải thể huyện nào; thay đổi lớn nhất của giai đoạn này là thị xã Hồng Ngự được công nhận thành phố năm 2020, còn lại chủ yếu là điều chỉnh ở cấp xã. Hai đơn vị trùng tên Cao Lãnh và hai đơn vị trùng tên Hồng Ngự (một thành phố, một huyện) là chỗ người ngoài tỉnh hay nhầm nhất.
Từ Kiến Phong và Sa Đéc đến tỉnh Đồng Tháp năm 1976
Thời Pháp thuộc, phần đất nam sông Tiền quanh chợ Sa Đéc đã là một tỉnh riêng, gọi là tỉnh Sa Đéc, với tỉnh lỵ là chính thị xã Sa Đéc. Phần đất bắc sông Tiền khi ấy còn thưa người, chia cho các tỉnh lân cận quản lý. Năm 1956 chính quyền Sài Gòn bỏ tỉnh Sa Đéc, nhập vào Vĩnh Long, đồng thời lập tỉnh Kiến Phong cho vùng đất bắc sông Tiền, tỉnh lỵ đặt ở Cao Lãnh. Mười năm sau, năm 1966, tỉnh Sa Đéc được lập lại.
Sau ngày đất nước thống nhất, đầu năm 1976 hai tỉnh Kiến Phong và Sa Đéc được hợp làm một, lấy tên Đồng Tháp, gợi tới vùng Đồng Tháp Mười mà tỉnh mới chiếm một phần lớn. Tỉnh lỵ ban đầu đặt ở Sa Đéc, về sau dời lên Cao Lãnh, nơi nằm giữa tỉnh hơn và gần vùng đất bắc sông Tiền cần khai phá. Từ đó Sa Đéc giữ vai đô thị thương mại lâu đời, còn Cao Lãnh thành trung tâm hành chính.
Những năm đầu, tỉnh có ít huyện hơn và mỗi huyện rất rộng. Cuối thập niên 1980, một loạt huyện được chia nhỏ để dễ quản lý vùng mới khai hoang: theo các tư liệu địa chí, Tân Hồng tách từ Hồng Ngự, Thanh Bình tách từ Tam Nông, còn huyện Thạnh Hưng chia làm hai huyện Lấp Vò và Lai Vung. Tên Thạnh Hưng vì thế chỉ còn gặp trong giấy tờ của người sinh trước thời điểm ấy.
Bước sang thế kỷ mới là chuyện lên đô thị: thị xã Cao Lãnh thành thành phố năm 2007; huyện Hồng Ngự cũ chia làm thị xã Hồng Ngự và huyện Hồng Ngự cuối năm 2008, rồi thị xã lên thành phố năm 2020; thị xã Sa Đéc thành thành phố năm 2013. Ba thành phố cùng chín huyện là bộ mặt hành chính tồn tại tới ngày 30/6/2025.
Đồng Tháp Mười, mùa nước nổi và những sản vật mang tên tỉnh
Cái tên Đồng Tháp lấy từ Đồng Tháp Mười, vùng trũng rộng trải qua ba tỉnh cũ Đồng Tháp, Long An, Tiền Giang. Tên vùng lại bắt nguồn từ ngọn tháp cổ ở Gò Tháp, thuộc huyện Tháp Mười, nơi khảo cổ học tìm thấy dấu tích văn hóa Óc Eo. Hình ảnh quen thuộc nhất của vùng là đồng sen, rừng tràm, kênh thẳng tắp và mùa nước nổi kéo dài từ khoảng tháng 8 tới tháng 11 âm lịch tùy năm.
Mùa nước mang phù sa và cá đồng. Người các huyện đầu nguồn quen với cá linh, bông điên điển, bông súng, những bữa cơm theo con nước. Vườn quốc gia Tràm Chim ở Tam Nông giữ một mẫu vùng ngập nguyên thủy, được biết tới qua đàn sếu đầu đỏ từng về trú mỗi mùa khô; mấy năm gần đây số sếu về rất ít, tin tức thường nhắc tới cả những mùa không thấy con nào.
Nửa nam sông Tiền có bộ sản vật khác: quýt hồng và nem Lai Vung, hoa kiểng Sa Đéc, hủ tiếu và bột gạo Sa Đéc, chiếu Định Yên ở Lấp Vò, nhãn và cây trái ven quốc lộ 80. Xoài Cao Lãnh thì lớn lên ngay bên bờ bắc, dọc các xã ven sông của huyện Cao Lãnh. Mỗi bài huyện trong danh mục nói kỹ về đúng sản vật của nơi ấy, kèm lưu ý mua bán thực tế.
Về di tích, các mốc dễ gặp nhất là khu mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc ở thành phố Cao Lãnh, khu di tích Gò Tháp ở Tháp Mười, khu di tích Xẻo Quýt ở huyện Cao Lãnh, nhà cổ Huỳnh Thủy Lê ở Sa Đéc. Các đình làng, chùa, miếu được nhắc trong từng bài như công trình kiến trúc và chứng tích văn hóa của cộng đồng.
Nay thuộc đâu: Đồng Tháp cũ trong tỉnh Đồng Tháp mới
Nghị quyết 202/2025/QH15 của Quốc hội, thông qua ngày 12/6/2025, sắp xếp 63 tỉnh, thành thành 34 đơn vị. Đồng Tháp và Tiền Giang hợp nhất, tên tỉnh mới vẫn là Đồng Tháp, nhưng trung tâm hành chính đặt ở khu vực Mỹ Tho thuộc Tiền Giang cũ. Nghĩa là người Cao Lãnh vẫn mang tên tỉnh quen thuộc trên địa chỉ, nhưng cơ quan cấp tỉnh chủ yếu đặt ở phía Tiền Giang; người Tiền Giang thì ngược lại, đổi tên tỉnh mà vẫn ở gần trụ sở.
Cùng ngày 1/7/2025, cả nước bỏ cấp huyện, chính quyền địa phương còn hai cấp là tỉnh và xã. Mười hai đơn vị trong bảng trên không còn là cấp hành chính. Các xã, phường, thị trấn cũ được ghép lại thành những xã, phường mới lớn hơn; có nơi giữ một tên cũ quen thuộc, có nơi đặt tên mới, có xã cũ bị chia cho hai đơn vị. Vì thế bài viết này không liệt kê tên xã, phường mới thay cho từng huyện.
Khi cần biết một địa chỉ cũ nay thuộc đâu, nên đọc tên xã, phường cũ trên giấy tờ trước, rồi tra bảng đối chiếu do tỉnh công bố hoặc hỏi bộ phận một cửa của xã, phường mới nơi có nhà, đất. Theo nguyên tắc chung của đợt sắp xếp, giấy tờ đã cấp theo địa danh cũ vẫn còn giá trị; chỉ khi làm thủ tục mới mới ghi theo địa danh mới. Tên Cao Lãnh, Sa Đéc, Hồng Ngự vẫn sống trong đời thường, trên bảng hiệu chợ, tên trường, tên sản vật.
Đọc danh mục Đồng Tháp cũ thế nào cho khỏi lẫn
Danh mục có mười ba bài: bài này và mười hai bài cho mười hai đơn vị. Vài gợi ý để đọc nhanh mà không nhầm:
- Phân biệt thành phố Cao Lãnh với huyện Cao Lãnh: thành phố là tỉnh lỵ cũ bên bờ sông Tiền; huyện bao quanh thành phố, trung tâm là thị trấn Mỹ Thọ.
- Phân biệt thành phố Hồng Ngự với huyện Hồng Ngự: hai đơn vị này mới tách nhau từ cuối năm 2008, nên giấy tờ trước đó chỉ ghi "huyện Hồng Ngự" cho cả vùng.
- Gặp tên huyện Thạnh Hưng trên giấy tờ cũ thì đó là vùng Lấp Vò, Lai Vung trước khi chia đôi.
- Gặp tên tỉnh Kiến Phong hay tỉnh Sa Đéc thì đó là giấy tờ trước năm 1976.
- Huyện Châu Thành và huyện Tam Nông có tên trùng với huyện ở tỉnh khác; xem kỹ tên tỉnh cũ đi kèm trước khi đọc.
Mỗi bài huyện được viết theo tên ngay trước 1/7/2025, nhắc tên cũ hơn nếu có, và chỉ nêu tên xã, phường mới khi đã chắc. Số liệu dân số, diện tích chỉ đưa ra khi có nguồn phổ thông đáng tin; chỗ nào chưa chắc thì viết theo cách mô tả. Nếu thấy chỗ nào lệch với hiểu biết của người địa phương, bạn có thể gửi góp ý qua mục liên hệ của trang để được kiểm lại.
Câu hỏi thường gặp
Đồng Tháp trước 1/7/2025 có bao nhiêu huyện?
Có 12 đơn vị cấp huyện gồm ba thành phố Cao Lãnh, Hồng Ngự, Sa Đéc và chín huyện Cao Lãnh, Châu Thành, Hồng Ngự, Lai Vung, Lấp Vò, Tam Nông, Tân Hồng, Thanh Bình, Tháp Mười. Con số này giữ nguyên trong suốt giai đoạn 2019–2025.
Đồng Tháp nay hợp với tỉnh nào?
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, từ 1/7/2025 Đồng Tháp hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh mới vẫn tên Đồng Tháp. Trung tâm hành chính của tỉnh mới đặt ở khu vực Mỹ Tho thuộc Tiền Giang cũ, cấp huyện không còn.
Tỉnh Kiến Phong là tỉnh nào bây giờ?
Kiến Phong là tỉnh do chính quyền Sài Gòn lập năm 1956 cho vùng đất bắc sông Tiền, tỉnh lỵ ở Cao Lãnh. Năm 1976 Kiến Phong hợp với Sa Đéc thành tỉnh Đồng Tháp, nên đất Kiến Phong cũ nay nằm trong tỉnh Đồng Tháp mới.
Vì sao Đồng Tháp có hai Cao Lãnh và hai Hồng Ngự?
Thành phố Cao Lãnh vốn là thị trấn tỉnh lỵ tách khỏi huyện Cao Lãnh để thành thị xã, sau lên thành phố năm 2007. Hồng Ngự cũng vậy: cuối năm 2008 huyện cũ chia thành thị xã và huyện cùng tên, thị xã lên thành phố năm 2020.
Giấy tờ ghi tỉnh Đồng Tháp cũ có phải đổi không?
Không phải đổi chỉ vì địa giới thay đổi. Theo nguyên tắc chung khi sắp xếp, giấy tờ đã cấp vẫn dùng được; khi làm thủ tục mới thì ghi địa chỉ theo xã, phường mới. Cần xác nhận thì hỏi bộ phận một cửa của xã, phường mới nơi cư trú.
Huyện Thạnh Hưng của Đồng Tháp nay ở đâu?
Theo các tư liệu địa chí, Thạnh Hưng là huyện cũ ở phía nam sông Tiền, được chia làm hai huyện Lấp Vò và Lai Vung vào cuối thập niên 1980. Từ 1/7/2025 đất hai huyện ấy thuộc các xã của tỉnh Đồng Tháp mới.