Huyện Cao Lãnh của Đồng Tháp cũ là huyện nông nghiệp bao quanh thành phố Cao Lãnh, trải từ bờ bắc sông Tiền lên tới vùng trũng Đồng Tháp Mười; trung tâm huyện là thị trấn Mỹ Thọ. Nơi đây có vườn xoài ven sông, khu di tích Xẻo Quýt và rừng tràm Gáo Giồng. Từ 1/7/2025 đất huyện cũ thuộc một số xã của tỉnh Đồng Tháp mới.
Bài này giúp phân biệt huyện với thành phố cùng tên, đi qua hai mặt đất của huyện là vườn ven sông và đồng trũng phía bắc, rồi giới thiệu những điểm người ta hay ghé, các món ăn theo mùa và cách đọc địa chỉ mới.
Một huyện bao quanh tỉnh lỵ
Trước khi có thị xã Cao Lãnh, vùng tỉnh lỵ và đất xung quanh đều thuộc huyện Cao Lãnh. Khi thị xã được lập vào giữa thập niên 1990, phần lõi đô thị tách ra, huyện còn lại các xã nông thôn bao quanh, và huyện lỵ đặt ở thị trấn Mỹ Thọ. Từ đó tỉnh có hai đơn vị cùng tên, người ngoài thường gọi "thành phố" và "huyện" để phân biệt.
Huyện Cao Lãnh cũ giáp thành phố Cao Lãnh ở phía tây nam, giáp sông Tiền ở phía nam, giáp huyện Tháp Mười ở phía bắc và đông bắc, giáp huyện Thanh Bình ở phía tây; phía đông là đất Cái Bè của Tiền Giang cũ. Vị trí ấy khiến huyện vừa có những xã ven sông phù sa dày, vừa có những xã sâu trong vùng trũng, nhiều kênh đào và ruộng lúa thẳng tắp.
Thị trấn Mỹ Thọ là trung tâm hành chính và chợ chính của huyện cũ, có trường học, bệnh viện, bến xe. Các xã quanh đó mang nhiều tên bắt đầu bằng chữ Mỹ như Mỹ Hiệp, Mỹ Long, Mỹ Xương, Mỹ Thọ, cùng những tên như Bình Hàng Trung, Bình Hàng Tây, Ba Sao, Gáo Giồng, Phương Trà, Phương Thịnh. Nhiều cái tên gợi lại thời khai hoang, như Ba Sao, Gáo Giồng, là tên gò, tên cây, tên giồng của vùng trũng.
Hai mặt đất: vườn ven sông và đồng trũng phía bắc
Các xã ven sông Tiền của huyện như Mỹ Xương, Bình Hàng Trung, Mỹ Long có đất phù sa cao ráo, vườn cây ăn trái lâu năm, nhà cửa san sát dọc kênh rạch. Đây là xứ của xoài: những vườn xoài cao tán, gốc to, được chăm qua nhiều thế hệ. Mùa xoài, đường làng thơm mùi trái chín, thương lái đậu ghe, xe ngay đầu vườn để mua.
Đi ngược lên phía bắc là vùng Đồng Tháp Mười, đất thấp, nhiều phèn, xưa là lau sậy và rừng tràm. Từ giữa thế kỷ 20, nhất là sau năm 1975, kênh đào được mở, nước ngọt dẫn vào, đất được cải tạo thành ruộng lúa hai, ba vụ. Những xã như Gáo Giồng, Ba Sao, Phương Thịnh là ví dụ cho kiểu làng dựng dọc bờ kênh, mỗi nhà một mảnh đất ruộng phía sau.
Hai mặt đất ấy khiến huyện có hai nhịp mùa khác nhau. Vùng ven sông bận nhất mùa trái, còn vùng trũng bận nhất mùa gặt và mùa nước nổi, khi đồng ngập trắng, người ta đi lưới, giăng câu, hái bông súng. Nhiều gia đình có người làm vườn ở ven sông và người làm ruộng trong vùng trũng, qua lại theo mùa.
Xoài Cao Lãnh: giống, mùa và chuyện mua bán
Xoài là cây gắn với tên tuổi huyện Cao Lãnh. Ở đây trồng nhiều giống: xoài cát Chu, xoài cát Hòa Lộc, xoài Đài Loan, xoài keo, mỗi giống hợp một kiểu ăn. Xoài cát Chu trái vừa, vị ngọt chua hài hòa, là giống được nhắc nhiều nhất khi nói tới xoài Cao Lãnh; vùng Mỹ Xương thường được kể là nơi có nhiều vườn xoài lâu năm.
Nhờ kỹ thuật xử lý ra hoa, vườn xoài ở đây có thể cho trái rải rác quanh năm, nhưng mùa chính vẫn rơi vào khoảng cuối mùa khô, đầu mùa mưa. Nhiều vườn bao trái từ sớm để trái đẹp, ít sâu, phục vụ cả thị trường trong nước lẫn xuất khẩu. Người trồng xoài đối mặt với giá cả lên xuống thất thường, có năm trúng mùa mất giá, có năm ít trái mà giá cao.
Muốn mua xoài tận vườn, nên đi theo người quen hoặc hỏi ở chợ Mỹ Thọ, chợ Cao Lãnh để biết vườn nào bán lẻ. Chọn trái cuống tươi, vỏ không thâm, cầm nặng tay; xoài để ăn chín nên mua trái vừa già để mang đi xa. Khi mua số lượng lớn, nên thỏa thuận rõ loại trái, cách đóng thùng, cách tính hao hụt.
Khu di tích Xẻo Quýt giữa rừng tràm
Khu di tích Xẻo Quýt là một khu rừng tràm nằm trên đất huyện Cao Lãnh cũ, từng là căn cứ kháng chiến của tỉnh Kiến Phong trong thời kỳ chiến tranh. Ngày nay khu di tích giữ lại cảnh rừng tràm ngập nước, những con mương nhỏ, các công trình mô phỏng hầm trú ẩn, nơi làm việc, đường giao thông hào giữa rừng. Khách thường đi xuồng ba lá len giữa rừng, nghe hướng dẫn viên kể về cuộc sống nơi căn cứ.
Không khí ở Xẻo Quýt mát và yên tĩnh, cây tràm cao, dưới nước là bèo, lục bình, thỉnh thoảng có chim cò. Mùa nước nổi là lúc rừng đẹp nhất, nước tràn khắp nơi, xuồng đi sâu vào trong được. Mùa khô thì mặt nước thu hẹp, nhưng đi bộ theo lối trong rừng lại dễ hơn.
Khi tham quan, nên mặc quần áo dài, mang thuốc chống muỗi, mũ nón, giày dép chịu nước. Ngồi xuồng phải giữ thăng bằng, không đứng dậy, không với tay hái lá cây. Đây là khu di tích lịch sử nên cần giữ trật tự, không xả rác, không khắc tên lên thân cây hay công trình.
Gáo Giồng và những vùng tràm của huyện
Gáo Giồng là tên một xã và cũng là tên khu du lịch sinh thái rừng tràm nổi tiếng của huyện Cao Lãnh cũ. Khu tràm ở đây là nơi cư trú của nhiều loài chim nước như cò, diệc, cồng cộc, vào chiều tối từng đàn bay về tổ. Khách có thể đi xuồng trong rừng, ngắm chim, câu cá, ăn các món dân dã của vùng Đồng Tháp Mười.
Trước kia, rừng tràm ở vùng trũng phía bắc huyện rất rộng, cung cấp gỗ, củi, mật ong cho người dân. Qua nhiều thập niên khai hoang, phần lớn đất rừng đã thành ruộng; những vạt tràm còn lại như ở Gáo Giồng, Xẻo Quýt được giữ như mẫu của cảnh quan cũ. Đó cũng là nơi giữ nước, giữ chim, giúp người hôm nay hình dung Đồng Tháp Mười thời trước.
Đi Gáo Giồng nên hỏi trước giờ mở cửa, giá vé, giá xuồng; mùa nước nổi thường là mùa đẹp nhất, chim về đông vào các tháng cuối năm. Không mang theo đồ bằng ni lông thả xuống nước, không gây tiếng ồn lớn làm chim hoảng. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, luôn có người lớn ngồi kèm và mặc áo phao khi xuống xuồng.
Món ăn và nếp sinh hoạt của người huyện Cao Lãnh
Ẩm thực huyện Cao Lãnh là ẩm thực của vùng nước ngọt và rừng tràm: cá lóc nướng trui, cá rô đồng kho tộ, lẩu mắm với bông súng, bông điên điển, rau nhút; chuột đồng nướng, khìa nước dừa ở các quán quê. Mùa xoài thì có thêm gỏi xoài, xoài xanh chấm muối ớt, nước mắm đường. Nhiều món chỉ có theo mùa, nên đi vào tháng nào thì hỏi quán tháng đó có gì.
Đời sống làng xã ở huyện vẫn giữ nếp cũ: đình làng có lễ cúng hằng năm, đám tiệc ở nhà có dựng rạp, bày cỗ, nhà nào cũng có bộ ván gỗ để tiếp khách. Đờn ca tài tử vẫn có ở nhiều xã, người già tụ lại đờn hát những bài vọng cổ quen thuộc vào buổi chiều.
Như nhiều huyện miền Tây, lớp trẻ đi làm xa nhiều, ở nhà là người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Các dịp lễ Tết, đường về các xã đông hẳn, chợ Mỹ Thọ, chợ các xã nhộn nhịp hơn thường ngày. Chuyện giấy tờ, địa chỉ của người đi làm xa cũng vì thế mà được quan tâm nhiều khi địa giới thay đổi.
Gợi ý một ngày đi huyện Cao Lãnh cũ
Huyện không quá rộng, đi xe máy hoặc ô tô một ngày có thể ghé được cả vùng vườn ven sông lẫn vùng tràm phía bắc. Một lộ trình gợi ý, có thể đảo thứ tự tùy mùa:
- Sáng sớm ăn sáng ở chợ Mỹ Thọ hoặc chợ Cao Lãnh, hỏi thăm người bán xem vườn xoài nào đang có trái, vườn nào bán lẻ cho khách.
- Ghé một vườn xoài ở vùng ven sông như Mỹ Xương, xem cách bao trái, hỏi chuyện giống xoài và mùa vụ; mua vài ký nếu đúng mùa.
- Gần trưa đi lên khu di tích Xẻo Quýt, ngồi xuồng vào rừng tràm, nghe kể chuyện căn cứ; mang nước uống và thuốc chống muỗi.
- Ăn trưa món đồng quê ở các quán dọc đường: cá lóc nướng trui, lẩu mắm, canh chua bông điên điển nếu là mùa nước.
- Chiều muộn đến Gáo Giồng để kịp xem chim về tổ, rồi quay về Cao Lãnh nghỉ đêm hoặc đi tiếp sang Tháp Mười, Tam Nông.
Mùa nước nổi đường làng có thể ngập ở vài đoạn thấp, nên hỏi người địa phương trước khi đi đường nhỏ. Mùa khô thì nắng gắt, nên đi sáng sớm và chiều muộn, tránh ra ngoài trời lúc giữa trưa. Giá vé tham quan, giá xuồng thay đổi theo thời điểm, nên hỏi trực tiếp tại nơi bán vé.
Từ 1/7/2025: huyện Cao Lãnh cũ nay thuộc đâu
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Đồng Tháp hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh Đồng Tháp mới, trung tâm hành chính ở khu vực Mỹ Tho. Cấp huyện bị bỏ cùng ngày 1/7/2025, nên huyện Cao Lãnh không còn là đơn vị hành chính. Đất huyện cũ, gồm thị trấn Mỹ Thọ và các xã, được ghép lại thành một số xã mới thuộc tỉnh Đồng Tháp.
Một xã mới có thể mang tên một xã cũ quen thuộc nhưng gồm thêm đất của xã bên cạnh, nên khi tra địa chỉ cần dựa vào tên xã cũ, ấp cũ chứ không chỉ dựa vào tên gọi. Cũng cần lưu ý rằng một vài xã ven của huyện có thể được ghép cùng phường của thành phố Cao Lãnh cũ, tùy phương án chính thức của tỉnh.
Giấy tờ ghi "huyện Cao Lãnh" trước giữa thập niên 1990 có thể bao gồm cả vùng nay là thành phố; giấy tờ sau đó chỉ là phần huyện. Theo nguyên tắc chung, giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị. Khi cần xác nhận địa chỉ mới, mang bản gốc tới bộ phận một cửa của xã mới nơi có nhà, đất để được hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Cao Lãnh có trung tâm ở đâu?
Trung tâm huyện Cao Lãnh cũ là thị trấn Mỹ Thọ, nơi đặt các cơ quan huyện, chợ chính, bến xe và bệnh viện. Từ 1/7/2025 không còn cấp huyện, Mỹ Thọ trở thành một phần của xã mới thuộc tỉnh Đồng Tháp.
Khu di tích Xẻo Quýt thuộc huyện nào?
Xẻo Quýt nằm trên đất huyện Cao Lãnh cũ của Đồng Tháp, là khu rừng tràm từng làm căn cứ kháng chiến của tỉnh Kiến Phong. Khách thường đi xuồng trong rừng, xem các công trình mô phỏng và nghe kể về đời sống căn cứ.
Xoài Cao Lãnh ngon nhất là giống nào?
Giống được nhắc nhiều nhất là xoài cát Chu, trái vừa, vị ngọt chua hài hòa. Ngoài ra còn xoài cát Hòa Lộc, xoài Đài Loan, xoài keo. Mỗi giống hợp một kiểu ăn, nên hỏi người bán để chọn đúng nhu cầu.
Gáo Giồng có gì để xem?
Gáo Giồng là khu rừng tràm sinh thái của huyện Cao Lãnh cũ, nơi có nhiều chim nước như cò, diệc, cồng cộc. Khách đi xuồng trong rừng, ngắm chim về tổ lúc chiều, ăn món dân dã; mùa nước nổi là lúc cảnh sắc đẹp nhất.
Huyện Cao Lãnh nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, đất huyện Cao Lãnh cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, gồm Đồng Tháp cũ và Tiền Giang cũ. Thị trấn và các xã cũ được ghép thành một số xã mới.
Giấy tờ ghi huyện Cao Lãnh có thể là vùng thành phố không?
Có thể, nếu giấy tờ cấp trước khi thị xã Cao Lãnh được lập vào giữa thập niên 1990. Khi đó cả vùng tỉnh lỵ còn thuộc huyện. Cần đọc tên xã, thị trấn cũ trên giấy để biết chính xác rồi mới tra sang đơn vị mới.