Thành phố Hồng Ngự của Đồng Tháp cũ là đô thị nằm ở đoạn đầu nguồn sông Tiền, gần biên giới Campuchia. Đơn vị này ra đời cuối năm 2008 khi huyện Hồng Ngự cũ chia làm thị xã Hồng Ngự và huyện Hồng Ngự; thị xã được công nhận thành phố năm 2020. Từ 1/7/2025 đất thành phố cũ thuộc một số phường, xã của tỉnh Đồng Tháp mới.
Ở bài này: vì sao có hai Hồng Ngự, thành phố trẻ nhất tỉnh sống bằng gì, mùa nước nổi đầu nguồn khác các huyện phía dưới thế nào, đi lại ra sao, và người cầm giấy tờ ghi "thị xã Hồng Ngự" hay "thành phố Hồng Ngự" nên đọc địa chỉ mới thế nào.
Một huyện tách làm hai năm 2008
Trước năm 2008, Hồng Ngự là một huyện rộng ở góc tây bắc tỉnh Đồng Tháp, trải hai bên sông Tiền từ biên giới xuống. Thị trấn Hồng Ngự khi ấy là huyện lỵ, đồng thời là chợ đầu mối cho cả vùng đầu nguồn. Cuối thập niên 1980, phần đất phía bắc và đông bắc đã được tách ra lập huyện Tân Hồng; phần còn lại vẫn mang tên Hồng Ngự.
Cuối năm 2008, Chính phủ chia huyện Hồng Ngự cũ làm hai đơn vị: thị xã Hồng Ngự gồm thị trấn và một số xã lân cận, còn các xã còn lại lập thành huyện Hồng Ngự mới với trung tâm ở thị trấn Thường Thới Tiền. Từ đó trở đi, nói "Hồng Ngự" cần hỏi lại là thị xã hay huyện. Hai đơn vị nằm sát nhau, chung một vùng nước, nhưng có bộ máy và chợ riêng.
Năm 2020, thị xã Hồng Ngự được công nhận là thành phố thuộc tỉnh, thành thành phố thứ ba của Đồng Tháp sau Cao Lãnh và Sa Đéc. Đây là thay đổi hành chính duy nhất ở cấp huyện của tỉnh trong giai đoạn 2019–2025. Các phường của thành phố phần lớn mang tên bắt đầu bằng chữ An, cùng vài xã ven giữ nếp ruộng vườn; danh sách cụ thể nên tra theo năm cấp giấy tờ.
Đô thị đầu nguồn: nước, phù sa và bờ sông
Hồng Ngự là một trong những nơi đầu tiên nước sông Tiền chảy qua sau khi vào đất Việt Nam. Mỗi năm, khi lũ từ thượng nguồn Mê Kông về, nước ở đây lên sớm và rút muộn hơn các vùng phía dưới. Người lớn tuổi quen đo năm tháng bằng những trận lũ lớn, nhắc tới những năm nước tràn vào tận chợ, nhà nào cũng phải kê cao đồ đạc, đi lại bằng xuồng.
Để sống chung với lũ, đô thị được nâng nền, xây các cụm, tuyến dân cư vượt lũ và đê bao bảo vệ khu trung tâm. Bờ sông thì luôn là nỗi lo, vì đoạn sông Tiền đầu nguồn dòng chảy mạnh, có những đoạn sạt lở được tin tức địa phương nhắc tới nhiều lần. Kè bờ, di dời nhà ven sông là chuyện quen thuộc của chính quyền và người dân nơi đây suốt hai thập niên qua.
Mặt khác, chính dòng nước ấy đem lại phù sa và cá. Mùa nước nổi là mùa cá linh non, cá rô, cá lóc đồng, bông điên điển vàng rực trên các bờ ruộng. Những năm gần đây lũ về thấp và thất thường hơn, cá linh ít đi rõ rệt, nên người đầu nguồn cũng phải đổi cách làm ăn, chuyển sang nuôi thủy sản trong ao, trồng màu xen vụ.
Sống bằng chợ, cá và đường biên
Từ lâu Hồng Ngự đã là điểm trung chuyển hàng hóa theo đường sông giữa vùng đầu nguồn Việt Nam với phía Campuchia. Ghe chở nông sản, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng lên xuống bến sông; chợ Hồng Ngự đông người từ các xã lân cận và từ các huyện bên kia sông của An Giang ghé mua bán. Không khí ở đây vì thế mang vẻ một thị trấn chợ hơn là một đô thị hành chính.
Nghề cá là nghề quen của nhiều gia đình: đánh bắt mùa lũ, nuôi cá trong ao, làm cá khô, mắm. Khu vực đầu nguồn sông Tiền cũng có các cơ sở nuôi và chế biến cá tra phục vụ xuất khẩu, tạo việc làm cho lao động trong vùng. Kèm theo là các dịch vụ thức ăn thủy sản, đóng sửa ghe, vận tải đường thủy, những nghề ít khi xuất hiện trên bảng giới thiệu nhưng nuôi sống nhiều hộ.
Vì gần biên giới, Hồng Ngự cũng là điểm xuất phát để đi các cửa khẩu của vùng: Thường Phước thuộc huyện Hồng Ngự, Dinh Bà thuộc huyện Tân Hồng. Người dân hai bên biên giới có quan hệ buôn bán từ lâu, nhưng mọi việc qua lại phải theo đúng thủ tục cửa khẩu, giấy tờ hiện hành. Khách du lịch muốn sang phía bên kia nên hỏi kỹ cửa khẩu nào mở cho loại giấy tờ mình có.
Người Hồng Ngự và nếp sống ven sông
Người Hồng Ngự phần đông là con cháu những lớp người đi khai hoang từ các tỉnh phía dưới lên, cộng thêm người Hoa buôn bán ở chợ và cư dân ven biên. Nếp sống thực tế, quen làm nhiều nghề một lúc: mùa khô làm ruộng, mùa nước đi lưới, lúc rảnh chạy ghe chở thuê. Cách nói chuyện thẳng, hiếu khách, ăn uống theo mùa nước.
Đình, chùa, miếu bà ở Hồng Ngự gắn với các xóm ven sông và chợ, là nơi sinh hoạt cộng đồng mỗi dịp lễ cúng đình, rằm tháng giêng, cuối năm. Những dịp ấy chợ và bến sông đông hơn ngày thường, các món bánh dân gian như bánh xèo, bánh khọt, bánh ống lá dứa bày bán nhiều. Người lớn tuổi vẫn giữ thói quen kể chuyện lũ, chuyện chạy giặc, chuyện mở đất khi có con cháu về thăm.
Thanh niên Hồng Ngự đi làm xa ngày càng nhiều, lên Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương hay các khu công nghiệp miền Đông, rồi về quê dịp Tết. Vì thế chuyện giấy tờ, địa chỉ thường trú, nơi sinh trên hồ sơ cá nhân là việc nhiều gia đình phải lo khi địa giới thay đổi năm 2025. Mục cuối bài nói kỹ hơn về chuyện này.
Bữa cơm đầu nguồn: cá linh, bông điên điển và món theo mùa
Nói tới ăn uống ở Hồng Ngự, người đầu nguồn nhắc trước hết tới cá linh. Đầu mùa nước, cá linh non nhỏ, mềm xương, nấu canh chua bông điên điển hoặc kho tộ là món của mọi nhà; về cuối mùa cá lớn hơn, được làm mắm, phơi khô để dành. Bông điên điển vàng hái từ bờ ruộng, xào tép hay trộn gỏi, là món rau gắn liền với những tháng nước lên.
Ngoài mùa lũ, bữa cơm ở đây vẫn đậm vị cá đồng: cá lóc nướng trui, cá rô kho, cá trê nướng, canh chua cá bông lau. Các món bánh dân gian bán ở chợ sáng như bánh tét, bánh da lợn, bánh bò cũng rất phổ biến. Quán ăn đông khách nhất thường nằm gần chợ và bến sông, mở từ sáng sớm cho người buôn bán.
Mua quà ở Hồng Ngự, khách hay chọn mắm cá linh, cá khô, khô cá lóc, những thứ dễ mang xa. Vì là thực phẩm tự làm ở nhiều hộ, chất lượng không đều; nên ngửi, nếm thử, hỏi người bán làm từ bao giờ, bảo quản thế nào. Với mắm và khô, chọn loại đóng gói kín, ghi rõ cơ sở sản xuất thì yên tâm hơn khi mang đi xa.
Đến Hồng Ngự: đường đi và mùa nên ghé
Từ Cao Lãnh lên Hồng Ngự có đường bộ dọc bờ bắc sông Tiền qua Thanh Bình, Tam Nông; từ Long Xuyên, Châu Đốc thì đi qua đất An Giang rồi qua sông. Những năm gần đây các tuyến đường nối vùng biên được nâng cấp dần, đi lại dễ hơn trước nhiều. Đi đường thủy thì vẫn có ghe, tàu chạy tuyến địa phương, hợp với người thích nhìn sông nước.
Mùa đáng ghé nhất là mùa nước nổi, khoảng tháng 8 tới tháng 11 âm lịch tùy năm, khi đồng ruộng ngập trắng, chợ đầy cá đồng và bông điên điển. Mùa khô thì sông xuống thấp, bờ bãi lộ ra, đi xe trên các tuyến đê thuận tiện hơn. Nên xem dự báo lũ của năm đó, vì có năm nước lên rất ít, cảnh sắc không như ảnh cũ.
Khi đi trong mùa nước, nên mang áo mưa, giày dép chịu nước, hạn chế đi xuồng khi trời giông và luôn mặc áo phao nếu đi sông. Những ai muốn đi xa hơn lên vùng biên thì mang theo giấy tờ tùy thân, không tự ý vào khu vực cấm. Ăn uống ở chợ nên chọn quán đông khách địa phương, hỏi giá trước với các món theo cân như cá, tôm.
Từ 1/7/2025: Hồng Ngự cũ nay thuộc đâu
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Đồng Tháp hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh Đồng Tháp mới. Thành phố Hồng Ngự không còn là đơn vị hành chính từ 1/7/2025; các phường, xã cũ của thành phố được ghép lại thành một số phường, xã mới thuộc tỉnh Đồng Tháp. Tên Hồng Ngự vẫn được dùng như tên vùng, tên chợ, tên trường.
Ranh giới mới không nhất thiết trùng ranh thành phố cũ: một phường mới có thể gồm đất của vài phường cũ, có khi kèm một phần đất của huyện Hồng Ngự liền kề. Vì vậy, khi giấy tờ ghi "thị xã Hồng Ngự" hay "thành phố Hồng Ngự", nên lấy tên phường, xã cũ để tra bảng đối chiếu của tỉnh thay vì đoán theo tên thành phố.
Với giấy tờ cấp trước năm 2008, nơi sinh hay địa chỉ thường ghi "huyện Hồng Ngự" cho cả vùng. Khi đối chiếu, cần biết xã cũ ấy sau 2008 thuộc thị xã hay huyện, rồi mới tra tiếp sang đơn vị sau 7/2025. Giấy tờ cũ vẫn còn giá trị theo nguyên tắc chung; chỉ khi làm thủ tục mới thì ghi theo địa danh mới, cần thì hỏi bộ phận một cửa nơi cư trú.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Hồng Ngự thành lập năm nào?
Thị xã Hồng Ngự được thành lập cuối năm 2008, khi huyện Hồng Ngự cũ chia thành thị xã Hồng Ngự và huyện Hồng Ngự mới. Năm 2020 thị xã được công nhận là thành phố, thành phố thứ ba của Đồng Tháp.
Thành phố Hồng Ngự và huyện Hồng Ngự khác nhau ra sao?
Thành phố là phần đô thị quanh chợ và bến sông Hồng Ngự cũ. Huyện Hồng Ngự gồm các xã nông thôn còn lại, trung tâm là thị trấn Thường Thới Tiền, có cù lao Long Khánh và cửa khẩu Thường Phước.
Hồng Ngự nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, đất thành phố Hồng Ngự cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, gồm Đồng Tháp cũ và Tiền Giang cũ. Cấp huyện và thành phố thuộc tỉnh không còn, chỉ còn phường, xã.
Mùa nước nổi ở Hồng Ngự vào tháng mấy?
Thường từ khoảng tháng 8 tới tháng 11 âm lịch, tùy lượng lũ từng năm. Vì là đầu nguồn, nước ở Hồng Ngự lên sớm hơn các vùng phía dưới. Những năm gần đây lũ thấp hơn trước, nên nên xem dự báo trước khi đi.
Từ Hồng Ngự có qua Campuchia được không?
Vùng này có cửa khẩu Thường Phước ở huyện Hồng Ngự và cửa khẩu Dinh Bà ở huyện Tân Hồng. Việc qua lại phải theo thủ tục, giấy tờ hiện hành của từng cửa khẩu; nên hỏi cơ quan quản lý cửa khẩu trước khi đi.
Giấy tờ ghi huyện Hồng Ngự trước 2008 đọc thế nào?
Trước 2008 cả vùng thuộc huyện Hồng Ngự. Cần xem xã cũ ghi trên giấy tờ sau 2008 thuộc thị xã hay huyện, rồi tra tiếp đơn vị mới sau 7/2025. Giấy tờ cũ vẫn còn giá trị sử dụng theo nguyên tắc chung.