Ngay trước 1/7/2025, tỉnh Đồng Nai có 11 đơn vị cấp huyện: hai thành phố Biên Hòa, Long Khánh và chín huyện Cẩm Mỹ, Định Quán, Long Thành, Nhơn Trạch, Tân Phú, Thống Nhất, Trảng Bom, Vĩnh Cửu, Xuân Lộc. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, Đồng Nai hợp nhất với Bình Phước, tỉnh mới vẫn mang tên Đồng Nai, trung tâm hành chính đặt ở Biên Hòa; cấp huyện thôi tồn tại.
Bài tổng quan lần theo các lớp tên gọi của vùng đất, từ dinh Trấn Biên thời chúa Nguyễn tới tỉnh Biên Hòa, rồi ba tỉnh nhập lại năm 1976, những lần tách huyện từ thập niên 1990, và cách đọc địa chỉ cũ – mới sau ngày sáp nhập. Mỗi thành phố, huyện cũ có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Dinh Trấn Biên và tỉnh Biên Hòa thời nhà Nguyễn
Cuối thế kỷ XVII, nhóm di thần nhà Minh do Trần Thượng Xuyên dẫn đầu được chúa Nguyễn cho vào khai phá vùng sông Đồng Nai, lập nên Nông Nại đại phố ở Cù lao Phố. Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược, lập phủ Gia Định, trong đó đất quanh Cù lao Phố thành huyện Phước Long, đặt dinh Trấn Biên. Mốc này thường được xem là năm khai sinh của Biên Hòa và Đồng Nai.
Đầu thời Gia Long, dinh Trấn Biên đổi thành trấn Biên Hòa. Năm 1832, vua Minh Mạng bỏ các trấn, chia Nam Kỳ thành sáu tỉnh, Biên Hòa là một trong lục tỉnh. Tỉnh Biên Hòa lúc ấy rộng hơn Đồng Nai cũ nhiều, bao cả vùng Thủ Dầu Một, Bà Rịa và một phần đất nay thuộc Bình Phước, Bình Thuận.
Sau khi chiếm Nam Kỳ, người Pháp chia lại địa giới nhiều lần. Đến cuối thế kỷ XIX, tỉnh Biên Hòa thu hẹp lại, Thủ Dầu Một và Bà Rịa thành tỉnh riêng. Biên Hòa thời này nổi tiếng với nghề gốm, nghề đá, nghề mộc và các đồn điền cao su lớn ở vùng đất đỏ phía đông.
Cái tên Đồng Nai có từ rất sớm trong dân gian, dùng để gọi cả vùng sông và đất phía nam. Người xưa nói "đất Đồng Nai" theo nghĩa rộng gần như cả Nam Bộ thời mới khai phá; còn tên tỉnh Đồng Nai thì phải đến năm 1976 mới chính thức xuất hiện.
Ba tỉnh Biên Hòa, Long Khánh, Phước Tuy nhập lại năm 1976
Từ năm 1956, chính quyền Sài Gòn tách phần phía đông của Biên Hòa để lập tỉnh Long Khánh, tỉnh lỵ ở Xuân Lộc, tức trung tâm thành phố Long Khánh sau này. Bà Rịa khi ấy mang tên tỉnh Phước Tuy. Vùng Tân Phú, Định Quán dọc quốc lộ 20 được mở thêm các khu định cư mới, thuộc tỉnh Long Khánh hoặc Biên Hòa tùy giai đoạn.
Đầu năm 1976, ba tỉnh Biên Hòa, Long Khánh và Phước Tuy hợp nhất thành tỉnh Đồng Nai, tỉnh lỵ là thành phố Biên Hòa. Tỉnh Đồng Nai thời đầu rất rộng, trải từ rừng Cát Tiên phía bắc xuống tận biển Vũng Tàu, Long Hải phía nam.
Năm 1979, vùng Vũng Tàu và Côn Đảo tách ra lập đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo trực thuộc trung ương. Năm 1991, khi tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu được thành lập, các huyện phía nam của Đồng Nai thời ấy cũng chuyển sang tỉnh mới. Từ đó Đồng Nai không còn bờ biển, chỉ giữ lại đoạn sông Thị Vải và vùng nước lợ ở Nhơn Trạch, Long Thành.
Người lớn tuổi ở Bà Rịa, Xuyên Mộc, Long Điền vì vậy có giấy tờ từ những năm 1976–1991 ghi "tỉnh Đồng Nai". Đó không phải giấy tờ sai, mà là dấu vết của mười lăm năm hai vùng chung một tỉnh.
Mười một đơn vị cấp huyện ngay trước ngày 1/7/2025
Bảng dưới giữ đúng tên các đơn vị cấp huyện của Đồng Nai còn tồn tại ngay trước khi bỏ cấp huyện, kèm vài nét gốc gác để người đọc lần lại giấy tờ cũ.
| Đơn vị | Loại | Ghi chú gốc gác |
|---|---|---|
| Biên Hòa | Thành phố | Tỉnh lỵ từ năm 1976; năm 2010 nhận thêm một số xã từ huyện Long Thành |
| Long Khánh | Thành phố (từ 2019) | Lập thị xã năm 2003 từ huyện Long Khánh; trước 1976 là tỉnh lỵ tỉnh Long Khánh |
| Cẩm Mỹ | Huyện | Lập năm 2003 từ phần đất của huyện Long Khánh và Xuân Lộc |
| Định Quán | Huyện | Dọc quốc lộ 20, có Đá Ba Chồng, một phần hồ Trị An |
| Long Thành | Huyện | Tên huyện có từ đầu thế kỷ XIX; năm 1994 tách phần đất lập huyện Nhơn Trạch |
| Nhơn Trạch | Huyện | Lập lại năm 1994 từ huyện Long Thành; giáp Thành phố Hồ Chí Minh qua sông |
| Tân Phú | Huyện | Cực bắc tỉnh, cửa ngõ vùng Nam Cát Tiên |
| Thống Nhất | Huyện | Năm 2003 tách phần phía tây lập huyện Trảng Bom |
| Trảng Bom | Huyện | Lập năm 2003 từ huyện Thống Nhất |
| Vĩnh Cửu | Huyện | Vùng Chiến khu Đ, thủy điện Trị An |
| Xuân Lộc | Huyện | Trung tâm ở Gia Ray; năm 2003 nhường một phần đất cho Cẩm Mỹ |
Đợt chia tách lớn nhất diễn ra năm 2003: huyện Long Khánh cũ thành thị xã Long Khánh, phần còn lại cùng một phần Xuân Lộc lập huyện Cẩm Mỹ; huyện Thống Nhất cũ chia đôi thành Thống Nhất và Trảng Bom. Người sinh trước 2003 ở Trảng Bom, Cẩm Mỹ thường có nơi sinh ghi tên huyện gốc, không phải giấy tờ ghi nhầm.
Sông Đồng Nai, rừng Cát Tiên và hai loại đất
Sông Đồng Nai là trục của cả vùng. Sông chảy từ cao nguyên Lâm Đồng xuống, làm ranh giới phía bắc của Tân Phú, đổ vào hồ Trị An, rồi uốn qua Vĩnh Cửu, Biên Hòa, men theo Nhơn Trạch ra biển. Nhánh La Ngà từ phía đông chảy qua Định Quán nhập vào hồ; sông Thị Vải ở phía nam là ranh giới với Bà Rịa – Vũng Tàu cũ.
Phía bắc tỉnh là rừng: Vườn quốc gia Cát Tiên, phần Nam Cát Tiên nằm ở Tân Phú, và khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai ở Vĩnh Cửu, bao lấy hồ Trị An. Đây là những mảng rừng nhiệt đới đất thấp lớn còn lại hiếm hoi của miền Đông Nam Bộ.
Về đất, có thể hình dung đơn giản: nửa phía đông, quanh Long Khánh, Xuân Lộc, Cẩm Mỹ, Định Quán, Thống Nhất, là đất đỏ bazan, hợp cao su, cà phê, tiêu và cây ăn trái; nửa phía tây quanh Biên Hòa, Vĩnh Cửu, Trảng Bom, Long Thành nhiều đất xám, đất phù sa ven sông, nay phần lớn đã thành đô thị và khu công nghiệp.
Khí hậu chia hai mùa rõ: mùa mưa khoảng từ tháng năm đến tháng mười một, mùa khô nắng và có gió. Đồng Nai cũ hầu như không chịu bão trực tiếp, nhưng các vùng trũng ven sông ở Biên Hòa, Nhơn Trạch có lúc ngập khi mưa lớn gặp triều cường.
Công nghiệp, cây trái và những con đường lớn
Khu công nghiệp Biên Hòa 1, mở từ năm 1963, thường được nhắc là khu công nghiệp đầu tiên ở miền Nam. Từ thập niên 1990, Đồng Nai trở thành một trong những tỉnh thu hút đầu tư nước ngoài sớm và nhiều nhất cả nước, với chuỗi khu công nghiệp ở Biên Hòa, Trảng Bom, Long Thành, Nhơn Trạch. Người lao động từ khắp các tỉnh miền Bắc, miền Trung, miền Tây kéo về làm công nhân.
Cùng lúc, vùng đất đỏ phía đông vẫn giữ nghề nông. Long Khánh, Xuân Lộc, Cẩm Mỹ có vườn chôm chôm, sầu riêng, măng cụt, bơ; Định Quán, Tân Phú có xoài, bắp, cà phê, ca cao; Thống Nhất, Trảng Bom nổi tiếng về chăn nuôi heo, gà. Hạt tiêu và cao su vẫn phủ những triền đồi dài.
Giao thông là lợi thế lớn: quốc lộ 1 và đường sắt Bắc – Nam chạy ngang tỉnh, quốc lộ 20 lên Đà Lạt, quốc lộ 51 xuống Vũng Tàu, quốc lộ 56 về Bà Rịa. Cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây và cao tốc Dầu Giây – Phan Thiết đã đưa xe qua tỉnh nhanh hơn nhiều so với đường quốc lộ cũ.
Công trình được nói tới nhiều nhất là cảng hàng không quốc tế Long Thành, khởi công năm 2021 trên đất huyện Long Thành. Tiến độ khai thác cụ thể nên xem theo thông báo chính thức tại thời điểm cần, không nên tin các tờ quảng cáo đất nền quanh sân bay.
Từ 1/7/2025: Đồng Nai cũ trong tỉnh Đồng Nai mới
Nghị quyết 202/2025/QH15 hợp nhất hai tỉnh Đồng Nai và Bình Phước, giữ tên Đồng Nai, có hiệu lực từ 1/7/2025. Tỉnh mới rộng hơn gấp đôi tỉnh cũ, kéo dài từ sông Thị Vải tới biên giới Campuchia ở Lộc Ninh, Bù Đốp. Trung tâm chính trị – hành chính vẫn đặt ở Biên Hòa.
Cùng ngày, cấp huyện bị bỏ trên cả nước. Biên Hòa, Long Khánh và chín huyện cũ không còn là đơn vị hành chính; các phường, xã cũ được sắp xếp lại thành xã, phường mới trực thuộc thẳng tỉnh. Một số đơn vị mới lấy lại tên quen thuộc của thị trấn, huyện cũ, nhiều nơi mang tên hoàn toàn khác.
Với người dân Đồng Nai cũ, tên tỉnh không đổi nên thay đổi ít gây bối rối hơn so với nhiều nơi khác. Điều cần để ý là dòng huyện trong địa chỉ biến mất, và một số thủ tục trước làm ở huyện nay chuyển về trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã hoặc lên tỉnh.
Trong lời ăn tiếng nói, các tên Biên Hòa, Long Khánh, Trảng Bom, Long Thành, Xuân Lộc vẫn được dùng như tên vùng. Ở chuyên mục này, khi nói về giai đoạn sau 7/2025, các bài đều viết "huyện cũ", "thành phố cũ" để tránh hiểu nhầm là đơn vị hành chính đang tồn tại.
Tra địa chỉ Đồng Nai cũ sang địa chỉ mới
Người làm giấy tờ, gửi hàng, khai lý lịch thường hỏi viết địa chỉ thế nào. Các bước sau áp dụng được cho phần lớn trường hợp ở Đồng Nai cũ.
- Ghi lại địa chỉ cũ đầy đủ: số nhà, tổ hoặc khu phố, ấp, xã hoặc phường, huyện hoặc thành phố. Phần xã, phường cũ là chìa để tìm đơn vị mới.
- Tra xem xã, phường cũ đó nay thuộc xã, phường mới nào: hỏi công an nơi cư trú, ủy ban cấp xã, hoặc xem bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Đồng Nai đã công bố.
- Viết địa chỉ mới theo mẫu: số nhà, đường hoặc ấp, tên xã/phường mới, tỉnh Đồng Nai. Bỏ dòng huyện, thành phố trực thuộc tỉnh.
- Giấy tờ cũ như căn cước, sổ đỏ, giấy khai sinh, bằng cấp vẫn còn giá trị; không phải đổi chỉ vì địa danh thay đổi.
- Với hợp đồng mua bán đất, vay vốn, đăng ký doanh nghiệp, hỏi trước nơi tiếp nhận hồ sơ về cách ghi địa chỉ cũ – mới để khỏi phải làm lại.
Hướng dẫn về giấy tờ có thể được bổ sung theo thời gian; trước khi làm việc quan trọng, nên hỏi bộ phận một cửa nơi mình nộp hồ sơ để biết cách làm hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Đồng Nai cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, Đồng Nai cũ hợp nhất với Bình Phước thành tỉnh Đồng Nai mới theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Tên tỉnh giữ nguyên là Đồng Nai, trung tâm hành chính vẫn ở Biên Hòa, chỉ có cấp huyện không còn.
Trước sáp nhập, Đồng Nai có bao nhiêu huyện, thành phố?
Ngay trước 1/7/2025, Đồng Nai có 11 đơn vị cấp huyện: thành phố Biên Hòa, thành phố Long Khánh và các huyện Cẩm Mỹ, Định Quán, Long Thành, Nhơn Trạch, Tân Phú, Thống Nhất, Trảng Bom, Vĩnh Cửu, Xuân Lộc.
Tỉnh Đồng Nai được thành lập năm nào?
Tỉnh Đồng Nai ra đời đầu năm 1976 khi ba tỉnh Biên Hòa, Long Khánh và Phước Tuy hợp nhất. Năm 1979 tách Vũng Tàu – Côn Đảo, năm 1991 các huyện phía nam chuyển sang tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
Tỉnh Long Khánh cũ nằm ở đâu?
Tỉnh Long Khánh tồn tại từ năm 1956 đến năm 1976, tỉnh lỵ là Xuân Lộc, tức trung tâm thành phố Long Khánh sau này. Địa bàn tỉnh cũ gồm phần lớn vùng đất đỏ phía đông Đồng Nai cũ.
Huyện Trảng Bom và Cẩm Mỹ có từ khi nào?
Cả hai được thành lập năm 2003. Trảng Bom tách từ huyện Thống Nhất; Cẩm Mỹ lập từ phần đất của huyện Long Khánh và Xuân Lộc, cùng lúc huyện Long Khánh chuyển thành thị xã Long Khánh.
Giấy tờ ghi huyện cũ của Đồng Nai có còn dùng được không?
Giấy tờ cấp trước ngày sắp xếp vẫn còn giá trị, không bắt buộc đổi chỉ vì không còn cấp huyện. Khi cấp mới hoặc làm thủ tục, cơ quan sẽ ghi theo xã, phường mới của tỉnh Đồng Nai.