Thành phố Long Khánh được thành lập năm 2019 trên cơ sở thị xã Long Khánh, vốn tách từ huyện Long Khánh năm 2003. Trước năm 1976, trung tâm Long Khánh là tỉnh lỵ của tỉnh Long Khánh, khi ấy mang tên Xuân Lộc. Từ 1/7/2025, cấp huyện không còn, địa bàn Long Khánh cũ thuộc một số phường, xã mới của tỉnh Đồng Nai.
Long Khánh là nơi tên gọi dễ gây nhầm nhất ở Đồng Nai cũ: cùng một chữ có lúc chỉ tỉnh, lúc chỉ huyện, lúc chỉ thị xã, còn chữ Xuân Lộc lại có lúc chỉ chính trung tâm Long Khánh. Bài này gỡ từng lớp tên, rồi nói tới di tích, vườn trái cây và những điều người làm giấy tờ cần biết.
Tỉnh Long Khánh, huyện Long Khánh, thị xã Long Khánh
Năm 1956, chính quyền Sài Gòn lập tỉnh Long Khánh từ phần phía đông tỉnh Biên Hòa, tỉnh lỵ đặt ở Xuân Lộc. Tỉnh gồm vùng đồn điền cao su đất đỏ dọc quốc lộ 1 và quốc lộ 20. Người địa phương thời ấy nói "lên Xuân Lộc" là đi lên chính trung tâm tỉnh lỵ Long Khánh.
Năm 1976, tỉnh Long Khánh nhập vào tỉnh Đồng Nai. Vùng đất tỉnh cũ trở thành huyện Xuân Lộc rộng lớn. Đầu thập niên 1990, huyện Xuân Lộc được chia thành hai huyện Long Khánh và Xuân Lộc; trung tâm Xuân Lộc cũ thuộc huyện Long Khánh, còn huyện Xuân Lộc mới chuyển trung tâm về Gia Ray ở phía đông.
Năm 2003, huyện Long Khánh được tách thành thị xã Long Khánh, còn các xã phía nam cùng một phần Xuân Lộc lập thành huyện Cẩm Mỹ. Năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định thành lập thành phố Long Khánh trên cơ sở toàn bộ thị xã.
Vì vậy người sinh ở trung tâm Long Khánh trước những năm 1990 có thể thấy giấy khai sinh ghi "huyện Xuân Lộc". Đó là đúng với địa danh thời điểm cấp giấy, không cần sửa.
Trận Xuân Lộc tháng 4 năm 1975
Tháng 4/1975, trận Xuân Lộc diễn ra quanh thị xã tỉnh lỵ Long Khánh, là một trong những trận đánh lớn cuối cùng trước ngày 30/4. Phòng tuyến Xuân Lộc được xem là cánh cửa phía đông của Sài Gòn, nên hai bên đều dồn lực lượng vào đây.
Sau khoảng hai tuần giao tranh, phòng tuyến bị phá vỡ, con đường từ phía đông vào Biên Hòa và Sài Gòn mở ra. Trong sách sử, trận này thường được gọi là chiến thắng Xuân Lộc, gắn với địa danh Long Khánh ngày nay chứ không phải huyện Xuân Lộc với trung tâm Gia Ray.
Nhiều người đến Long Khánh tìm dấu tích trận đánh thường nhầm vì tên gọi. Các bia tưởng niệm, nghĩa trang liệt sĩ và đài tưởng niệm liên quan nằm ở khu vực Long Khánh và vùng lân cận; khi đi nên hỏi người địa phương hoặc ban quản lý di tích.
Ngày nay ký ức chiến tranh được giữ trong các ngày lễ, ngày 27/7 và qua câu chuyện của các gia đình. Với người đi đường, Long Khánh hiện ra như một thành phố nhỏ yên, nhiều cây xanh, vườn trái cây bao quanh.
Mộ cự thạch Hàng Gòn
Ở phía nam Long Khánh có mộ cự thạch Hàng Gòn, một công trình bằng những phiến đá lớn được phát hiện từ năm 1927 khi người Pháp làm đường. Di tích gồm một hầm mộ ghép từ các tấm đá granite to, kèm các trụ đá dựng quanh.
Các nhà khảo cổ cho rằng công trình có niên đại khoảng hai nghìn năm trở lên, thuộc thời kỳ văn hóa thời đại kim khí ở miền Đông Nam Bộ. Điều đáng chú ý là vùng Hàng Gòn không có loại đá granite ấy tại chỗ, nên người xưa phải vận chuyển đá từ nơi khác tới.
Mộ cự thạch Hàng Gòn đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Khu di tích không lớn, nhưng là một trong số ít công trình cự thạch thời tiền sử ở Việt Nam, rất đáng ghé nếu đi ngang Long Khánh.
Khi đến tham quan, nên đi vào buổi sáng hoặc chiều mát, mặc đồ kín vì khu vực có cỏ, cây. Không leo lên các phiến đá, không khắc chữ hay vẽ lên di tích; nếu cần thông tin, hỏi người trông coi tại chỗ.
Xứ trái cây đất đỏ
Long Khánh nằm trên vùng đất đỏ bazan, độ cao vừa phải, mưa nhiều vào mùa hè. Đất ấy hợp cây ăn trái lâu năm, nên quanh thành phố là vườn chôm chôm, sầu riêng, măng cụt, bơ, mít, bòn bon nối nhau.
Chôm chôm Long Khánh là cái tên quen nhất, mùa chính thường rơi vào khoảng giữa năm. Mùa trái, dọc các đường vào vườn có những sạp bán tại chỗ, xe tải chở trái đi các chợ đầu mối. Sầu riêng những năm gần đây được trồng thêm nhiều, kéo theo đợt chuyển đổi vườn của không ít hộ.
Ngoài trái cây, Long Khánh còn có cao su của các nông trường quốc doanh và vườn tiểu điền, cà phê, tiêu ở các xã ven. Những đồi cao su thẳng hàng ở phía nam là dấu vết của các đồn điền thời Pháp.
Người mua trái cây làm quà nên hỏi chủ vườn mùa vụ thật trong năm, vì thời tiết mỗi năm làm mùa sớm muộn khác nhau. Chọn mua ở vườn có thể xem tận cây, nhưng nên hỏi cách bảo quản khi chở đi xa.
Giao thông: nơi quốc lộ 1 gặp quốc lộ 56
Long Khánh nằm trên quốc lộ 1, cách Biên Hòa khoảng vài chục cây số về phía đông. Quốc lộ 56 bắt đầu từ Long Khánh đi về Bà Rịa, nối vùng đất đỏ với biển. Đường sắt Bắc – Nam có ga Long Khánh, nhiều đoàn tàu dừng ở đây.
Cao tốc Dầu Giây – Phan Thiết và cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây đi qua vùng lân cận, giúp xe từ Long Khánh về Thành phố Hồ Chí Minh hay ra Bình Thuận nhanh hơn trước. Nút giao Dầu Giây ở huyện Thống Nhất cũ là chỗ nhập cao tốc gần nhất.
Từ Long Khánh đi Bà Rịa, Vũng Tàu, người dân thường theo quốc lộ 56 qua Cẩm Mỹ và Châu Đức. Đi Đà Lạt thì theo quốc lộ 1 tới Dầu Giây rồi rẽ quốc lộ 20, hoặc dùng các tuyến cao tốc mới tùy đoạn đã thông xe.
Thời gian đi lại phụ thuộc giờ và đoạn đường đang thi công. Trước chuyến đi xa, nên xem thông tin giao thông hoặc hỏi nhà xe, đừng dựa vào số phút trên các trang quảng cáo.
Long Khánh cũ nay thuộc đâu
Từ ngày 1/7/2025, thành phố Long Khánh không còn là đơn vị hành chính. Các phường, xã cũ của Long Khánh được sắp xếp thành một số phường, xã mới thuộc tỉnh Đồng Nai, một số đơn vị mới giữ lại tên quen như Long Khánh, Hàng Gòn hay các tên gốc của xã cũ.
Vì tên gọi cụ thể và ranh giới của từng đơn vị mới cần tra bảng sắp xếp chính thức, người dân nên hỏi công an nơi cư trú hoặc ủy ban cấp xã khi làm giấy tờ. Không nên tự suy từ tên cũ, vì nhiều xã cũ đã ghép với nhau.
Long Khánh từng có chủ trương phát triển thành trung tâm của vùng phía đông tỉnh. Sau sáp nhập, với Bình Phước cũ thêm vào phía bắc, vai trò của các đô thị trong tỉnh được sắp lại; thông tin quy hoạch cụ thể nên đọc từ nguồn chính thức.
Với người xa quê, khi ghi quê quán vẫn có thể ghi đúng theo giấy khai sinh, như "thị xã Long Khánh, tỉnh Đồng Nai", rồi ghi chú địa danh mới nếu biểu mẫu yêu cầu.
Ăn gì, ghé đâu khi qua Long Khánh
Món ăn ở Long Khánh mang dấu vết nhiều vùng vì dân cư đến từ nhiều nơi: phở, bánh cuốn, bún bò, hủ tiếu đều dễ tìm. Đặc sắc hơn là các món từ trái cây và vườn như gỏi trái cây, nước ép tươi, và mùa nào có trái đó.
Nếu có nửa ngày, có thể ghé mộ cự thạch Hàng Gòn, vào một vườn chôm chôm hoặc sầu riêng đang mùa, rồi ghé chợ Long Khánh ở trung tâm. Ai có thêm thời gian thì đi tiếp sang núi Chứa Chan ở Xuân Lộc, cách không xa.
Vườn trái cây mở cho khách vào hái thường có giá vé hoặc tính tiền theo ký; hỏi rõ trước khi vào để tránh hiểu lầm. Mùa mưa đường đất đỏ trơn, nên mang giày dép bám tốt.
Long Khánh không quá đông như Biên Hòa, nhà nghỉ, khách sạn nhỏ có nhiều ở trung tâm. Người đi công tác thường chọn ở gần quốc lộ 1 cho tiện đi lại sớm.
Làm giấy tờ, mua đất ở Long Khánh cũ: mấy điều nên kiểm
Long Khánh cũ có nhiều vườn cây lâu năm đang được chia nhỏ để bán làm đất ở hoặc đất vườn nghỉ dưỡng. Trước khi đặt cọc, nên xin xem bản chính sổ đỏ, đối chiếu tên chủ, số thửa, loại đất, rồi hỏi văn phòng đăng ký đất đai xem thửa đất có nằm trong quy hoạch đường, khu dân cư hay không.
Đất trồng cây lâu năm không tự động xây nhà được. Muốn chuyển sang đất ở phải làm thủ tục chuyển mục đích, nộp tiền sử dụng đất, và không phải thửa nào cũng được chấp thuận. Lời hứa "lên thổ cư dễ" của người bán chỉ là lời nói, không thay được văn bản.
Với hồ sơ hộ tịch, người sinh ở các xã, phường cũ như Bảo Vinh, Xuân Lập, Bình Lộc, Hàng Gòn trước năm 2003 sẽ thấy giấy khai sinh ghi huyện Long Khánh. Khi trích lục lại, cơ quan hộ tịch giữ nguyên nội dung gốc, chỉ ghi nơi đăng ký theo đơn vị hiện hành.
Nếu cần hỏi nhanh, cách thường hiệu quả nhất là đến bộ phận một cửa của xã, phường mới nơi có nhà đất, mang theo giấy tờ gốc và bản sao, hỏi trực tiếp cán bộ phụ trách.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Long Khánh nay thuộc tỉnh nào?
Long Khánh cũ nay thuộc tỉnh Đồng Nai mới, gồm Đồng Nai và Bình Phước cũ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Từ 1/7/2025, thành phố Long Khánh không còn là đơn vị hành chính, địa bàn chia thành các phường, xã mới.
Long Khánh lên thành phố năm nào?
Thị xã Long Khánh được thành lập năm 2003 từ huyện Long Khánh, và lên thành phố năm 2019 theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ranh giới thành phố từ 2019 giữ nguyên tới khi bỏ cấp huyện.
Vì sao trận Xuân Lộc lại diễn ra ở Long Khánh?
Trước năm 1976, tỉnh lỵ của tỉnh Long Khánh mang tên Xuân Lộc, chính là trung tâm thành phố Long Khánh sau này. Huyện Xuân Lộc ngày nay với trung tâm Gia Ray là đơn vị khác, nên hai tên dễ bị nhầm.
Mộ cự thạch Hàng Gòn có gì đặc biệt?
Đây là một hầm mộ ghép bằng các phiến đá granite lớn thời tiền sử, phát hiện năm 1927, đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Loại đá này không có tại chỗ, nên người xưa phải chở từ nơi khác đến.
Mùa chôm chôm Long Khánh vào khoảng tháng nào?
Mùa chôm chôm chính thường vào khoảng giữa năm, nhưng sớm muộn tùy thời tiết từng năm và từng vườn. Muốn đi vườn, nên hỏi chủ vườn hoặc người quen ở địa phương trước vài tuần.
Từ Long Khánh đi Vũng Tàu theo đường nào?
Đường quen thuộc là quốc lộ 56 từ Long Khánh qua vùng Cẩm Mỹ, Châu Đức về Bà Rịa rồi ra Vũng Tàu. Ngoài ra có thể đi về Long Thành rồi theo cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu hoặc quốc lộ 51.