Huyện Cẩm Mỹ được thành lập năm 2003 từ phần đất phía nam của huyện Long Khánh và một phần huyện Xuân Lộc, khi Long Khánh chuyển thành thị xã. Trung tâm huyện ở khu vực Long Giao, trên quốc lộ 56. Từ 1/7/2025, cấp huyện không còn, địa bàn Cẩm Mỹ cũ thuộc một số xã mới của tỉnh Đồng Nai.
Cẩm Mỹ là một trong hai huyện trẻ nhất của Đồng Nai cũ, ít được nhắc tới hơn Long Khánh hay Xuân Lộc dù chung một vùng đất đỏ. Bài này kể gốc gác của huyện, đặc điểm đất đai, cây trồng, dân cư, và những điều cần biết khi làm giấy tờ ở đây sau khi sáp nhập.
Cẩm Mỹ ra đời từ đợt chia huyện năm 2003
Trước năm 2003, các xã của Cẩm Mỹ thuộc hai huyện Long Khánh và Xuân Lộc. Huyện Long Khánh khi ấy rộng, gồm cả trung tâm đô thị lẫn vùng nông thôn mênh mông phía nam. Khi Chính phủ quyết định lập thị xã Long Khánh, phần nông thôn phía nam cùng một số xã của Xuân Lộc được gom lại thành huyện mới.
Huyện mới mang tên Cẩm Mỹ, trung tâm đặt ở xã Long Giao, nơi quốc lộ 56 đi qua. Những năm đầu, trụ sở cơ quan huyện còn đơn sơ, nhiều bộ phận phải làm việc tạm. Dần dần khu trung tâm có thêm bệnh viện, trường học, chợ và các tuyến đường nhựa vào các xã.
Các xã cũ của Cẩm Mỹ có tên như Long Giao, Nhân Nghĩa, Bảo Bình, Xuân Đường, Xuân Quế, Sông Nhạn, Sông Ray, Thừa Đức. Một số tên gợi lại vùng quê gốc của người khai hoang, một số đặt theo tên suối, tên sông.
Người sinh trước 2003 ở vùng này thường có giấy khai sinh ghi huyện Long Khánh hoặc huyện Xuân Lộc. Đó là đúng địa danh thời điểm ấy, không phải sai sót cần sửa.
Đất đỏ, suối nhỏ và sông Ray
Cẩm Mỹ nằm trên phần sườn nam của cao nguyên đất đỏ Xuân Lộc – Long Khánh, địa hình đồi thoải xen thung lũng. Đất bazan màu nâu đỏ chiếm phần lớn, ở các triền thấp có đất xám và đất phù sa ven suối.
Sông Ray chảy ở phía đông nam, là ranh giới tự nhiên với vùng Châu Đức, Xuyên Mộc của Bà Rịa – Vũng Tàu cũ. Nhiều suối nhỏ trong huyện chảy về sông Ray hoặc các nhánh khác, mùa khô có đoạn cạn, mùa mưa nước dâng nhanh.
Vì nằm ở đầu nguồn nhiều suối, Cẩm Mỹ có các hồ chứa nhỏ phục vụ tưới tiêu. Mùa khô kéo dài là nỗi lo của người trồng tiêu, cà phê; nhiều hộ đào ao, khoan giếng để giữ nước.
Không khí ở Cẩm Mỹ dễ chịu hơn đồng bằng, ban đêm mát. Đường làng nhiều đoạn còn là đất đỏ, mùa mưa trơn, mùa khô bụi, người đi xe máy cần cẩn thận ở các khúc dốc.
Tên các xã cũ như Sông Ray, Sông Nhạn cho thấy người khai hoang thường đặt tên theo dòng nước gần nhất, nơi họ dựng nhà đầu tiên. Đọc tên đất vì thế cũng là đọc lại cách vùng này được mở ra.
Tiêu, cà phê, cao su và nghề chăn nuôi
Kinh tế Cẩm Mỹ chủ yếu là nông nghiệp. Hồ tiêu từng là cây làm giàu của nhiều nhà, những trụ tiêu xanh dày dọc đường là hình ảnh quen. Sau các đợt giá xuống và bệnh hại, một phần vườn tiêu chuyển sang sầu riêng, bơ hoặc cây ăn trái khác.
Cao su có ở các nông trường và vườn tiểu điền; cà phê, điều, bắp, mì cũng được trồng nhiều. Mùa thu hoạch, sân phơi ở các nhà tràn ngập hạt tiêu, cà phê, xe thương lái vào tận ấp để mua.
Chăn nuôi heo, gà quy mô trang trại phát triển mạnh, cũng kéo theo những chuyện mùi, nước thải mà người dân hay phản ánh. Các trang trại lớn thường nằm xa khu dân cư, nhưng không phải nơi nào cũng vậy.
Ai muốn mua đất vườn ở Cẩm Mỹ nên tìm hiểu kỹ nguồn nước, đường vào, khoảng cách tới trang trại chăn nuôi và quy hoạch sử dụng đất. Hỏi ủy ban xã và văn phòng đăng ký đất đai là cách chắc nhất.
Người Cẩm Mỹ: từ khai hoang đến định cư
Dân cư Cẩm Mỹ phần lớn là người đến khai hoang qua nhiều thời kỳ: người miền Bắc di cư năm 1954, người miền Trung vào lập nghiệp trước và sau 1975, người các tỉnh phía Bắc theo chương trình kinh tế mới. Nhiều ấp mang dấu vết quê gốc trong cách nói, món ăn, lễ hội.
Đồng bào Chơro, cư dân lâu đời của miền Đông Nam Bộ, có mặt ở một số xã vùng đất đỏ này. Người Chơro có nghề đan lát, làm rẫy, giữ một số lễ nghi gắn với lúa rẫy, dù đời sống đã thay đổi nhiều.
Những năm gần đây, người trẻ Cẩm Mỹ đi làm ở các khu công nghiệp Long Thành, Biên Hòa, Nhơn Trạch hoặc Bà Rịa, cuối tuần mới về. Nhiều nhà vẫn giữ vườn cho cha mẹ chăm, con cái làm công nhân.
Vì nằm xa trung tâm tỉnh, người Cẩm Mỹ quen đi Long Khánh để khám bệnh, mua sắm, học hành. Long Khánh với họ gần như là thị trấn của mình.
Trong các câu chuyện kể của người già, thời khai hoang là những năm phát rừng bằng tay, ở nhà tranh vách đất, uống nước suối, mùa mưa sốt rét. Những vườn tiêu, vườn cà phê xanh tốt bây giờ được dựng lên từ chính những năm khó nhọc ấy.
Đường sá: quốc lộ 56 là xương sống
Quốc lộ 56 từ Long Khánh xuống Bà Rịa đi xuyên qua Cẩm Mỹ, là con đường chính của huyện. Dọc tuyến có trung tâm Long Giao, các chợ, cây xăng, trường học. Từ quốc lộ, các đường tỉnh, đường huyện tỏa vào các xã.
Từ Cẩm Mỹ đi Biên Hòa, người dân thường lên Long Khánh rồi theo quốc lộ 1, hoặc đi đường về phía Long Thành rồi theo cao tốc. Xuống Bà Rịa, Vũng Tàu thì theo quốc lộ 56 thẳng xuống, khá tiện cho người làm việc ở vùng biển.
Xe khách đi Thành phố Hồ Chí Minh có tuyến qua Cẩm Mỹ, nhưng không dày như ở quốc lộ 1. Nhiều người chọn ra Long Khánh hay Dầu Giây để bắt xe, hoặc đi tàu ở ga Long Khánh.
Mùa mưa, một số đường liên xã ngập cục bộ khi suối dâng. Người lạ đi đêm nên hỏi đường trước, tránh băng qua các ngầm tràn khi nước đang chảy mạnh.
Cẩm Mỹ cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện Cẩm Mỹ không còn. Các xã cũ được sắp xếp lại thành một số xã mới trực thuộc tỉnh Đồng Nai; tên một số xã mới giữ tên cũ quen thuộc, có xã mang tên mới. Tên chính xác của xã nơi mình ở nên tra theo bảng sắp xếp của tỉnh hoặc hỏi công an xã.
Vì Cẩm Mỹ cũ nằm sát vùng Châu Đức, Xuyên Mộc của Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, một số người hay nhầm là sau sáp nhập Cẩm Mỹ thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Thực tế Bà Rịa – Vũng Tàu nhập vào Thành phố Hồ Chí Minh, còn Cẩm Mỹ vẫn ở tỉnh Đồng Nai.
Địa chỉ mới viết gọn: ấp, xã mới, tỉnh Đồng Nai. Giấy tờ cũ ghi huyện Cẩm Mỹ vẫn còn hiệu lực, không bắt buộc đổi.
Các thủ tục trước làm ở huyện như đăng ký đất đai, hộ tịch nay giải quyết theo phân cấp mới. Trước khi đi, nên gọi hỏi bộ phận một cửa của xã để biết hồ sơ cần mang gì.
Một lưu ý nhỏ: nhiều xã cũ của Cẩm Mỹ được ghép với nhau, nên người ở hai ấp sát nhau trước kia khác xã, nay có thể chung một xã mới, và ngược lại. Khi điền đơn từ, hồ sơ vay vốn hay đăng ký cho con đi học, nên ghi đúng tên xã mới theo giấy xác nhận cư trú mới nhất, tránh dùng tên xã cũ theo thói quen khiến hồ sơ bị trả lại.
Ghé Cẩm Mỹ: vườn, hồ và chợ quê
Cẩm Mỹ không phải điểm du lịch nổi tiếng, nhưng hợp với ai thích đi vườn, xem cách người ta trồng tiêu, cà phê, sầu riêng. Mùa thu hoạch là lúc vườn rộn ràng nhất, có thể xin vào xem nếu được chủ vườn đồng ý.
Các hồ chứa nước nhỏ trong huyện có cảnh đẹp vào sáng sớm, nhiều người đi câu cá cuối tuần. Đây là công trình thủy lợi, nên chú ý biển báo, không bơi lội ở nơi cấm.
Chợ trung tâm Long Giao họp sớm, bán rau củ vườn nhà, gà thả, trứng, trái cây theo mùa. Đồ ăn sáng có bánh canh, bún, xôi, mang chút vị của nhiều miền.
Nếu đi cả ngày, có thể nối Cẩm Mỹ với mộ cự thạch Hàng Gòn ở Long Khánh, núi Chứa Chan ở Xuân Lộc, hoặc xuôi xuống biển Hồ Tràm, Long Hải qua quốc lộ 56.
Trường học, y tế và nhịp sống ở các xã
Mỗi xã cũ của Cẩm Mỹ đều có trường tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế; trường trung học phổ thông thì chỉ có vài nơi, học sinh ở xa phải đạp xe hoặc đi xe đưa rước nhiều cây số. Nhiều gia đình gửi con ra Long Khánh học cấp ba để tiện đường lên đại học.
Cơ sở y tế cấp huyện cũ ở khu trung tâm Long Giao lo phần khám chữa bệnh thông thường; ca nặng thường chuyển lên Long Khánh hoặc Biên Hòa. Người mới đến nên lưu sẵn đường tới cơ sở y tế gần nhất, vì đường liên xã ban đêm vắng.
Nhịp sống ở Cẩm Mỹ theo mùa vụ: mùa khô bận tưới, mùa thu hoạch tiêu, cà phê thì cả nhà ra vườn, thuê thêm người làm công nhật. Sau vụ, đám cưới, đám giỗ dồn dày, đường làng rộn tiếng loa.
Ở các ấp có nhà văn hóa, sân bóng đá mini, quán cà phê võng là nơi tụ tập buổi chiều. Người trẻ đi làm xa về cuối tuần thường gặp nhau ở đây, chuyện trò về việc làm, giá nông sản.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Cẩm Mỹ được thành lập năm nào?
Huyện Cẩm Mỹ được thành lập năm 2003, từ phần đất phía nam của huyện Long Khánh và một phần huyện Xuân Lộc, cùng đợt với việc lập thị xã Long Khánh và huyện Trảng Bom.
Huyện Cẩm Mỹ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, Cẩm Mỹ cũ thuộc tỉnh Đồng Nai mới, hợp nhất từ Đồng Nai và Bình Phước theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Cấp huyện không còn, địa bàn chia thành các xã mới.
Trung tâm huyện Cẩm Mỹ ở đâu?
Trung tâm huyện Cẩm Mỹ cũ đặt ở khu vực xã Long Giao, nằm trên quốc lộ 56 nối Long Khánh với Bà Rịa. Đây là nơi có trụ sở cơ quan huyện, chợ, bệnh viện và trường học chính.
Cẩm Mỹ có thuộc Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập không?
Không. Bà Rịa – Vũng Tàu nhập vào Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng Cẩm Mỹ vốn là huyện của Đồng Nai nên nay thuộc tỉnh Đồng Nai mới, dù nằm sát vùng Châu Đức, Xuyên Mộc.
Cẩm Mỹ trồng cây gì nhiều?
Cẩm Mỹ cũ nổi tiếng với hồ tiêu, ngoài ra có cà phê, cao su, điều, bắp và ngày càng nhiều sầu riêng, bơ. Chăn nuôi heo, gà theo kiểu trang trại cũng phát triển ở nhiều xã.
Giấy tờ ghi huyện Long Khánh nhưng nhà ở Cẩm Mỹ có sai không?
Không sai nếu giấy tờ được cấp trước năm 2003, vì khi ấy các xã đó còn thuộc huyện Long Khánh hoặc Xuân Lộc. Giấy tờ vẫn có giá trị, không cần sửa chỉ vì địa danh thay đổi.