Tỉnh Cà Mau cũ: chín đơn vị cấp huyện trước 7/2025 và tỉnh Cà Mau mới

Ngay trước ngày 1/7/2025, tỉnh Cà Mau có chín đơn vị cấp huyện: thành phố Cà Mau và tám huyện Cái Nước, Đầm Dơi, Năm Căn, Ngọc Hiển, Phú Tân, Thới Bình, Trần Văn Thời, U Minh. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, tỉnh Cà Mau cũ hợp với Bạc Liêu thành tỉnh Cà Mau mới, giữ tên Cà Mau; cấp huyện thôi hoạt động.

Đây là phần đất cuối cùng của Tổ quốc trên đất liền, ba mặt giáp biển, đất còn đang bồi ra phía tây và phía nam mỗi năm. Bài này lần theo các lớp tên gọi của vùng đất, các lần nhập và tách với Bạc Liêu, cách chín đơn vị cấp huyện hình thành, ba hệ sinh thái làm nên tính cách từng huyện, và cách đọc địa chỉ Cà Mau cũ trên giấy tờ sau ngày sáp nhập.

Tên Cà Mau từ đâu ra: nước đen dưới tán rừng tràm

Giải thích được nhắc nhiều nhất cho rằng chữ Cà Mau là cách người Việt đọc lại một từ tiếng Khmer có nghĩa là nước đen. Nước sông rạch vùng rừng tràm phía bắc ngả màu sẫm vì lá tràm rụng xuống ngâm lâu ngày, người đi xuồng qua U Minh, Thới Bình đến nay vẫn thấy rõ màu nước ấy. Đây là cách giải phổ biến, các nhà nghiên cứu địa danh vẫn còn bàn thêm.

Trước khi có tên tỉnh, vùng này được biết qua những tên như Quản Long, Long Xuyên trong sử triều Nguyễn, là đất phía nam trấn Hà Tiên rồi thuộc tỉnh An Giang thời Nguyễn. Người khai hoang đi theo sông Gành Hào, sông Ông Đốc, lập xóm trên những giồng đất cao hiếm hoi giữa vùng sình lầy. Tên chợ, tên ấp ở đây vì vậy gắn với sông nước: vàm, rạch, xẻo, cái, kinh.

Thời Pháp, vùng Cà Mau là một phần của tỉnh Bạc Liêu, lập năm 1882. Cà Mau khi đó là một quận lớn, việc hành chính phải lên tỉnh lỵ Bạc Liêu. Đó là lý do người lớn tuổi hai vùng hay nói Bạc Liêu và Cà Mau là anh em một nhà, cách nói không chỉ là tình cảm mà có gốc hành chính hẳn hoi.

Ba lớp tên này còn hiện trên giấy tờ, gia phả, bia mộ. Người tìm gốc gác ông bà ở Cà Mau có khi phải dò cả tên Bạc Liêu, An Xuyên, Minh Hải, rồi mới tới tên Cà Mau như ngày nay.

An Xuyên, Minh Hải và lần tái lập tỉnh Cà Mau năm 1997

Năm 1956, chính quyền Sài Gòn tách vùng Cà Mau khỏi Bạc Liêu, lập tỉnh An Xuyên, tỉnh lỵ đặt ở Quản Long, tức thị xã Cà Mau sau này. Phía cách mạng có cách chia riêng, nhiều giai đoạn vẫn dùng tên tỉnh Cà Mau hoặc gộp Cà Mau với Bạc Liêu. Vì hai hệ thống tên song song, các tài liệu lịch sử địa phương thời kỳ này cần đọc kỹ xem đang nói theo cách chia nào.

Đầu năm 1976, Cà Mau và Bạc Liêu hợp thành tỉnh Minh Hải, tỉnh lỵ đặt ở thị xã Cà Mau. Hai mươi năm Minh Hải để lại nhiều dấu: trường học, xí nghiệp, công trình mang chữ Minh Hải; người sinh trong khoảng 1976 đến 1996 thường có giấy khai sinh ghi tỉnh Minh Hải.

Từ ngày 1/1/1997, Minh Hải được chia lại thành hai tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu. Theo nhiều tài liệu, tỉnh Cà Mau lúc tái lập gồm thị xã Cà Mau và sáu huyện Thới Bình, U Minh, Trần Văn Thời, Cái Nước, Đầm Dơi, Ngọc Hiển. Năm 1999, thị xã Cà Mau lên thành phố thuộc tỉnh.

Năm 2003, địa giới phía nam được chia nhỏ lại: vùng rừng đước rộng lớn của huyện Ngọc Hiển cũ tách thành hai huyện Năm Căn và Ngọc Hiển, còn phần phía tây huyện Cái Nước ra biển Tây được lập thành huyện Phú Tân. Từ đó đến ngày 30/6/2025, danh sách chín đơn vị cấp huyện của Cà Mau không thay đổi thêm.

Chín đơn vị cấp huyện của Cà Mau trước 1/7/2025

Bảng dưới đây ghi tên đúng như ngay trước ngày 1/7/2025, nơi đặt trụ sở (huyện lỵ) và nét nhận diện nhanh nhất của từng đơn vị. Cột cuối là các xã, phường mới mà phần lớn địa bàn đơn vị cũ chuyển về, theo phương án sắp xếp năm 2025; ở vài chỗ giáp ranh, một xã cũ bị chia cho hai đơn vị mới.

Tên xã mới nhiều chỗ trùng tên huyện cũ, nhưng xã đó chỉ là một mảnh của huyện, thường là vùng quanh thị trấn huyện lỵ. Nói xã U Minh không có nghĩa là cả huyện U Minh cũ, nói xã Đầm Dơi cũng vậy.

Ba vùng đất trong một tỉnh: rừng tràm, vùng tôm và rừng đước

Phía bắc là vùng rừng tràm và đất phèn của U Minh, Thới Bình, một phần Trần Văn Thời. Nước ngọt mùa mưa, nước sẫm màu, đất than bùn dưới tán tràm. Đây là quê của nghề gác kèo ong lấy mật, nghề đánh bắt cá đồng, và từ khi có hệ thống thuỷ lợi, của những cánh đồng lúa xen vuông tôm.

Ở giữa là vùng nước lợ của thành phố Cà Mau, Cái Nước, Đầm Dơi, Phú Tân. Phần lớn đất đã thành vuông tôm, nhiều nơi nuôi quảng canh kết hợp cua, cá, có nơi đã chuyển sang ao nuôi thâm canh. Quốc lộ 1 chạy dọc vùng này từ thành phố xuống Năm Căn, dân cư bám theo trục lộ và các con kinh lớn.

Phía nam là rừng ngập mặn của Năm Căn, Ngọc Hiển với đước, mắm, vẹt. Đất ở đây vẫn đang bồi: bãi bồi phía tây Mũi Cà Mau lấn ra biển, trong khi một số đoạn bờ biển Đông lại bị sạt. Khu vực Mũi Cà Mau được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển năm 2009, Vườn quốc gia Mũi Cà Mau được ghi vào danh sách Ramsar năm 2013.

Ba vùng sinh ra ba kiểu sống. Người U Minh quen xuồng và rừng tràm, người Cái Nước, Đầm Dơi sống theo con nước vuông tôm, người Năm Căn, Ngọc Hiển gắn với đước, ba khía và ghe biển. Khi đọc từng bài huyện trên trang, bạn sẽ thấy cùng một tỉnh nhưng nhịp sống khác hẳn nhau.

Từ 1/7/2025: Cà Mau cũ và Bạc Liêu cũ chung một tỉnh

Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội sắp xếp cả nước còn 34 đơn vị cấp tỉnh. Cà Mau và Bạc Liêu hợp lại thành tỉnh Cà Mau, trung tâm hành chính đặt ở Cà Mau. Đây là lần thứ ba hai vùng chung một tỉnh, sau thời Bạc Liêu của Pháp và thời Minh Hải.

Theo phương án sắp xếp cấp xã, tỉnh Cà Mau mới có chín phường và năm mươi lăm xã. Phần Cà Mau cũ góp bốn phường, đều nằm trên đất thành phố Cà Mau cũ, cùng ba mươi lăm xã. Phần Bạc Liêu cũ góp năm phường và hai mươi xã còn lại. Không có đặc khu nào trên đất Cà Mau cũ.

Cấp huyện thôi hoạt động từ 1/7/2025, nên chữ huyện Cái Nước, huyện Ngọc Hiển nay là tên lịch sử. Người dân làm giấy tờ ở xã, phường; việc cấp tỉnh làm ở trung tâm tỉnh tại Cà Mau hoặc trên cổng dịch vụ công. Với người Cà Mau cũ, việc lên tỉnh không đổi chỗ; người Bạc Liêu cũ thì xa hơn trước.

Một lưu ý về ranh giới: ở vài nơi, một xã cũ được chia cho hai xã mới, ví dụ xã Lợi An cũ của Trần Văn Thời có phần về xã Lương Thế Trân, có phần về phường Lý Văn Lâm. Với một thửa đất cụ thể, căn cứ chắc nhất là địa chỉ đã cập nhật trên ứng dụng định danh điện tử, hoặc hỏi công an xã, phường nơi đó.

Đọc địa chỉ Cà Mau cũ trên giấy tờ gia đình

Một gia đình ở Cà Mau có thể giữ giấy tờ mang bốn tên tỉnh: An Xuyên trên giấy tờ cũ của ông bà trước 1975, Minh Hải trên giấy khai sinh của cha mẹ hoặc chính mình, Cà Mau trên căn cước cấp trước tháng 7/2025, và Cà Mau mới với tên xã mới trên giấy tờ cấp sau đó. Cùng tên Cà Mau nhưng trước và sau 7/2025 khác nhau ở chỗ không còn tên huyện.

Các giấy tờ cấp đúng theo tên cũ vẫn có giá trị, không phải đi đổi chỉ vì địa giới thay đổi. Khi khai thủ tục mới, bạn ghi xã, phường mới và tỉnh Cà Mau; nếu được, thêm tên cũ trong ngoặc, ví dụ "xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau (trước là xã Viên An, huyện Ngọc Hiển)". Cách ghi ấy giúp cả cán bộ trẻ lẫn người ở xa định vị ngay.

Hai chỗ hay nhầm cần nhớ. Thứ nhất, tên xã mới trùng tên huyện cũ không bao trùm cả huyện cũ. Thứ hai, các tên như Tân Hưng, Phú Mỹ, Tân Thành, Phú Tân có ở nhiều tỉnh khác; khi khai trực tuyến hãy chọn tỉnh Cà Mau trước rồi mới chọn xã, đọc kỹ danh sách gợi ý.

Nếu bạn cần tìm hiểu riêng một huyện, mỗi đơn vị cấp huyện cũ của Cà Mau có một bài riêng trên trang này, kể vị trí, lịch sử tên gọi, đặc trưng và nay chia về những xã nào.

Câu hỏi thường gặp

Tỉnh Cà Mau cũ trước 7/2025 có những huyện nào?

Cà Mau có chín đơn vị cấp huyện: thành phố Cà Mau và tám huyện Cái Nước, Đầm Dơi, Năm Căn, Ngọc Hiển, Phú Tân, Thới Bình, Trần Văn Thời, U Minh. Danh sách này ổn định từ năm 2003, khi lập thêm huyện Năm Căn và Phú Tân.

Sau 1/7/2025 tỉnh Cà Mau có thay đổi gì?

Cà Mau hợp với Bạc Liêu thành tỉnh Cà Mau mới theo Nghị quyết 202/2025/QH15, trung tâm hành chính vẫn ở Cà Mau. Cấp huyện thôi hoạt động, chính quyền còn cấp tỉnh và cấp xã, phường.

Tỉnh An Xuyên là tỉnh nào?

An Xuyên là tên tỉnh do chính quyền Sài Gòn lập năm 1956 trên vùng đất Cà Mau, tỉnh lỵ ở Quản Long, tức thị xã Cà Mau sau này. Giấy tờ cũ trước năm 1975 của người Cà Mau có thể ghi tỉnh An Xuyên.

Minh Hải gồm những tỉnh nào?

Minh Hải là tỉnh hợp nhất từ Cà Mau và Bạc Liêu trong khoảng 1976 đến 1996, tỉnh lỵ ở thị xã Cà Mau. Từ ngày 1/1/1997 Minh Hải chia lại thành hai tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu như trước.

Phần Cà Mau cũ nay có bao nhiêu xã, phường?

Theo phương án sắp xếp năm 2025, phần Cà Mau cũ nay gồm bốn phường trên đất thành phố Cà Mau cũ và ba mươi lăm xã. Cả tỉnh Cà Mau mới có chín phường và năm mươi lăm xã, phần còn lại thuộc Bạc Liêu cũ.

Giấy tờ ghi huyện cũ của Cà Mau có phải đổi không?

Không bắt buộc đổi chỉ vì bỏ cấp huyện. Căn cước, sổ đất, bằng cấp cấp hợp lệ vẫn dùng được. Khi làm thủ tục mới hoặc khi cấp đổi theo nhu cầu, thông tin sẽ được ghi theo xã, phường và tỉnh hiện hành.