Huyện Phú Tân là đơn vị cấp huyện của tỉnh Cà Mau đến hết ngày 30/6/2025, lập năm 2003 từ phần phía tây của huyện Cái Nước, huyện lỵ là thị trấn Cái Đôi Vàm bên cửa sông ra biển Tây. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ chia thành bốn xã của tỉnh Cà Mau mới: Phú Tân, Cái Đôi Vàm, Nguyễn Việt Khái và Phú Mỹ.
Cần nói ngay để khỏi nhầm: cả nước có nhiều nơi tên Phú Tân, trong đó huyện Phú Tân của An Giang cũ nổi tiếng hơn. Bài này nói về Phú Tân của Cà Mau, một huyện trẻ nằm dọc bờ biển Tây, sống bằng tôm, rừng phòng hộ và nghề biển ven bờ. Bài kể lần lập huyện, cửa Cái Đôi, bờ biển đang bồi, đời sống người làm biển, và cách các xã cũ gom về bốn xã mới.
Một huyện trẻ tách ra từ Cái Nước năm 2003
Trước năm 2003, vùng đất Phú Tân thuộc huyện Cái Nước. Huyện Cái Nước khi ấy rất rộng, trải từ sông Bảy Háp sang tới bờ biển Tây, người ở các xã ven biển muốn lên huyện lỵ phải đi một quãng dài bằng ghe hoặc đường đất. Việc tách huyện nhằm đưa bộ máy hành chính đến gần vùng ven biển.
Năm 2003, Chính phủ lập huyện Phú Tân từ phần phía tây của Cái Nước, huyện lỵ đặt ở Cái Đôi Vàm. Từ đó đến tháng 6/2025, huyện gồm thị trấn Cái Đôi Vàm và các xã Phú Tân, Phú Mỹ, Phú Thuận, Tân Hải, Tân Hưng Tây, Việt Thắng, Rạch Chèo, Nguyễn Việt Khái.
Phía bắc huyện giáp Trần Văn Thời, phía đông giáp Cái Nước, phía nam giáp Năm Căn, phía tây là biển. Tên Phú Tân ghép từ những chữ đẹp quen dùng trong địa danh Nam Bộ, như nhiều tên huyện, tên xã lập sau năm 1975, không gắn với một sự tích riêng nào được ghi chép.
Người lớn tuổi ở Phú Tân vì vậy có giấy tờ ghi hai tên huyện: Cái Nước trước năm 2003, Phú Tân từ 2003 đến 2025. Từ tháng 7/2025, giấy tờ mới chỉ còn tên xã và tỉnh Cà Mau.
Cái Đôi Vàm: thị trấn ở vàm sông ra biển
Chữ vàm trong tiếng Nam Bộ chỉ chỗ sông nhỏ đổ ra sông lớn hay ra biển. Cái Đôi Vàm là thị trấn ở vàm sông Cái Đôi, nơi ghe tàu vào ra biển Tây. Chợ, bến ghe, vựa cá nằm sát bờ sông, nhà cửa kéo dài theo hai bên đường dẫn ra cửa biển.
Buổi sáng, ghe đánh bắt gần bờ về bến, mang theo cá, tôm, mực, ghẹ, sò. Vựa cá cân, phân loại, ướp đá, xe tải chở lên thành phố Cà Mau hay các nơi khác. Chiều tối, ghe lại ra cửa. Khi biển động, ghe nằm kín bến, cả thị trấn như chậm lại.
Thị trấn có trường học, trạm y tế, chợ và các cửa hàng phục vụ nghề biển: lưới, dây, phụ tùng máy ghe, đá lạnh, dầu. Đây là trung tâm của cả vùng ven biển Tây phía nam Sông Đốc, người các xã xung quanh về đây mua bán.
Sau ngày 1/7/2025, tên Cái Đôi Vàm được giữ làm tên xã mới, gồm thị trấn cũ và xã Nguyễn Việt Khái cũ. Người địa phương vẫn gọi gọn là Cái Đôi, khi hỏi đường cứ dùng tên ấy.
Bờ biển Tây đang bồi và rừng phòng hộ
Bờ biển Tây của Cà Mau, đoạn qua Phú Tân, là bãi bùn thoai thoải, nước nông, sóng nhẹ hơn biển Đông. Ở nhiều đoạn, phù sa bồi dần ra biển, rừng mắm, rừng đước mọc theo. Nhưng không phải chỗ nào cũng bồi: có đoạn bờ bị sạt lở, phải làm kè, đóng cừ, trồng lại rừng.
Dải rừng phòng hộ ven biển là lá chắn cho vuông tôm và nhà cửa phía sau. Rừng được giao cho các ban quản lý và hộ dân giữ, kết hợp nuôi tôm, cua trong mương rừng. Người dân hiểu rừng mất thì vuông tôm và nhà mình là chỗ hứng sóng đầu tiên.
Bãi bồi trước rừng là nơi kiếm sống của nhiều hộ nghèo: bắt ba khía, cá thòi lòi, cào sò, nhặt ốc khi nước ròng. Những đáy cá cắm cọc trên bãi, những chòi canh nhỏ là cảnh quen ở vùng ven biển Phú Tân.
Với người lạ, bãi bùn trông phẳng và dễ đi nhưng thật ra rất nguy hiểm: bùn lún sâu, nước lên nhanh, khó định hướng khi chiều xuống. Chỉ nên ra bãi cùng người địa phương, vào giờ nước ròng, và quay về trước khi nước lớn.
Đời sống người làm biển và người nuôi tôm
Phú Tân có hai nhóm sinh kế chính, nhiều gia đình làm cả hai. Ở vùng trong, đất phần lớn là vuông tôm nước lợ, nuôi quảng canh kết hợp cua, cá, có nơi chuyển sang ao nuôi thâm canh. Ở vùng ven biển và quanh Cái Đôi Vàm, nghề biển gần bờ là chính: lưới, câu, đáy, cào.
Nghề biển gần bờ phụ thuộc mùa. Mùa gió chướng cuối năm, biển Tây có lúc êm hơn biển Đông nên ghe vẫn ra được; mùa gió tây nam giữa năm, biển Tây động, ghe nhỏ phải nằm bờ nhiều ngày. Người đi biển canh trời từng ngày, nghe dự báo, hỏi nhau trước khi ra cửa.
Phụ nữ trong các gia đình làm biển thường lo phần sau khi ghe về: lựa cá, phơi khô, làm mắm, bán ở chợ. Cá khô, tôm khô, mực khô phơi trên giàn trước nhà là sản phẩm quen của vùng. Những mẻ khô ngon thường được đặt trước bởi mối quen.
Bữa ăn của người làm biển đơn giản: cá tươi kho, nấu canh chua, nướng trên bếp than; ghẹ, mực luộc chấm muối ớt; ba khía, mắm ăn với rau. Khách đến nhà người làm biển thường được mời ăn ngay mẻ cá vừa về, không cầu kỳ nhưng tươi.
Như nhiều vùng ven biển khác, người trẻ ở Phú Tân đi làm xa khá nhiều. Nhưng cũng có những người ở lại, đầu tư ao tôm công nghệ cao, mở vựa thu mua, làm dịch vụ cho nghề biển. Thị trấn vì vậy vẫn giữ được nhịp buôn bán.
Tên xã theo tên người và những tên đất cũ
Xã Nguyễn Việt Khái mang tên một người con của vùng đất Cà Mau, theo cách đặt tên xã bằng tên người có công rất phổ biến ở tỉnh này. Sau sắp xếp năm 2025, tên Nguyễn Việt Khái vẫn được giữ, nhưng cho một xã mới lập từ ba xã cũ Rạch Chèo, Tân Hưng Tây, Việt Thắng; còn xã Nguyễn Việt Khái cũ thì vào xã Cái Đôi Vàm.
Chỗ này rất dễ nhầm. Người quê xã Nguyễn Việt Khái cũ, sát thị trấn, nay ghi xã Cái Đôi Vàm; trong khi người quê Rạch Chèo, Việt Thắng, Tân Hưng Tây nay lại ghi xã Nguyễn Việt Khái. Khi ghi địa chỉ, nên ghi kèm tên xã cũ trong ngoặc.
Rạch Chèo là một tên đất cũ của vùng, gắn với một con rạch, và cũng có tên trong lịch sử kháng chiến của địa phương. Tên Rạch Chèo không còn là tên xã, nhưng người địa phương vẫn gọi trong đời sống, trên biển hiệu chợ, tên ấp.
Tên Phú Mỹ được giữ cho xã mới gồm xã Phú Mỹ, Phú Thuận cũ và một phần xã Hòa Mỹ cũ của Cái Nước. Tên Phú Tân được giữ cho xã gồm xã Phú Tân và Tân Hải cũ. Như vậy cả bốn xã mới đều mang tên quen, chỉ khác phạm vi.
Xã, thị trấn cũ của Phú Tân về bốn xã mới
Theo phương án sắp xếp năm 2025, các xã, thị trấn của Phú Tân cũ gom lại như bảng dưới. Xã Phú Mỹ mới nhận thêm một phần nhỏ từ Cái Nước cũ.
| Xã mới | Từ xã, thị trấn cũ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xã Cái Đôi Vàm | Thị trấn Cái Đôi Vàm, xã Nguyễn Việt Khái | Trung tâm cũ, cửa sông ra biển Tây |
| Xã Nguyễn Việt Khái | Xã Rạch Chèo, xã Tân Hưng Tây, xã Việt Thắng | Mang tên xã cũ nhưng không gồm xã đó |
| Xã Phú Tân | Xã Phú Tân, xã Tân Hải | Phía tây nam, ven biển |
| Xã Phú Mỹ | Xã Phú Mỹ, xã Phú Thuận, một phần xã Hòa Mỹ (Cái Nước cũ) | Phía đông bắc, giáp Cái Nước |
Với địa chỉ ở vùng giáp ranh giữa Phú Mỹ và Cái Nước cũ, hãy kiểm lại trên ứng dụng định danh điện tử hoặc hỏi công an xã, vì xã Hòa Mỹ cũ được chia cho hai xã mới.
Đến Phú Tân: đường đi và những lưu ý
Từ thành phố Cà Mau, có thể đi quốc lộ 1 xuống Cái Nước rồi rẽ về phía tây theo đường tỉnh về Cái Đôi Vàm, hoặc đi theo các tuyến đường nối từ Trần Văn Thời xuống. Đường đã bê tông, nhựa hoá nhiều đoạn, nhưng hẹp, nhiều cầu, đi xe máy hoặc ô tô nhỏ thuận tiện hơn xe lớn.
Mùa khô là mùa dễ đi, đường khô, trời nắng. Cuối năm, khi gió chướng thổi, biển Tây thường êm, là lúc chợ cá Cái Đôi Vàm đông nhất. Giữa năm, mùa gió tây nam, biển động, ghe ít ra khơi.
Phú Tân chưa phải nơi đón khách du lịch đông, nên dịch vụ lưu trú đơn giản. Nếu muốn ở lại, nên hỏi trước nhà nghỉ ở thị trấn. Bữa ăn dễ tìm ở chợ và quán quanh bến, chủ yếu cá, tôm, mực, ghẹ tươi theo ngày.
Sau ngày bỏ cấp huyện, mọi giấy tờ thường ngày làm ở xã nơi cư trú. Người ở xa có giấy tờ ghi huyện Cái Nước trước 2003 hay huyện Phú Tân từ 2003 đến 2025 đều chỉ cần ghi xã mới khi làm thủ tục, kèm tên cũ để đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Phú Tân của Cà Mau cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, huyện Phú Tân cũ thuộc tỉnh Cà Mau mới, sau khi Cà Mau hợp với Bạc Liêu theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn huyện cũ nay chia thành bốn xã: Phú Tân, Cái Đôi Vàm, Nguyễn Việt Khái và Phú Mỹ.
Huyện Phú Tân Cà Mau được lập năm nào?
Huyện Phú Tân được lập năm 2003 từ phần phía tây của huyện Cái Nước, giáp biển Tây, huyện lỵ đặt ở thị trấn Cái Đôi Vàm. Đừng nhầm với huyện Phú Tân của An Giang cũ, một huyện khác hẳn ở đầu nguồn sông Hậu.
Xã Nguyễn Việt Khái cũ nay thuộc xã nào?
Xã Nguyễn Việt Khái cũ nay thuộc xã Cái Đôi Vàm cùng thị trấn Cái Đôi Vàm cũ. Tên Nguyễn Việt Khái được dùng cho một xã mới khác, lập từ ba xã Rạch Chèo, Tân Hưng Tây và Việt Thắng cũ.
Xã Rạch Chèo cũ nay là xã gì?
Xã Rạch Chèo cũ cùng hai xã Tân Hưng Tây và Việt Thắng cũ nay hợp thành xã Nguyễn Việt Khái, tỉnh Cà Mau. Tên Rạch Chèo không còn là tên xã nhưng vẫn được dùng trong đời sống hằng ngày.
Biển Phú Tân có tắm được không?
Bờ biển Phú Tân chủ yếu là bãi bùn, nước nông và đục phù sa, không phải bãi tắm. Người ta ra biển để xem ghe về, ăn hải sản, ngắm hoàng hôn. Không nên tự đi ra bãi bùn khi không có người địa phương đi cùng.
Từ thành phố Cà Mau đến Cái Đôi Vàm đi đường nào?
Có thể đi quốc lộ 1 xuống vùng Cái Nước cũ rồi rẽ theo đường tỉnh về phía tây tới Cái Đôi Vàm, hoặc đi các tuyến nối từ Trần Văn Thời. Đường hẹp, nhiều cầu, nên hỏi tình trạng đường trước khi đi.