Huyện Thới Bình là đơn vị cấp huyện ở phía bắc tỉnh Cà Mau đến hết ngày 30/6/2025, huyện lỵ là thị trấn Thới Bình bên sông Trẹm, trên trục quốc lộ 63. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ chia thành năm xã của tỉnh Cà Mau mới: Thới Bình, Trí Phải, Biển Bạch, Tân Lộc và Hồ Thị Kỷ.
Thới Bình là cửa ngõ phía bắc của Cà Mau cũ, giáp vùng Kiên Giang cũ ở phía bắc và vùng Bạc Liêu cũ ở phía đông. Khác với các huyện phía nam ngập mặn, Thới Bình là vùng giao thoa: nước ngọt mùa mưa, nước lợ mùa khô, lúa và tôm luân phiên trên cùng thửa ruộng. Bài viết kể vị trí, sông Trẹm, kiểu canh tác lúa – tôm, tên xã theo tên người và cách các xã cũ gom về năm xã mới.
Cửa ngõ phía bắc: giữa Cà Mau, Kiên Giang và Bạc Liêu cũ
Thới Bình nằm ở phía bắc thành phố Cà Mau. Phía tây giáp U Minh, phía bắc giáp vùng đất của Kiên Giang cũ, nay thuộc tỉnh An Giang; phía đông giáp vùng Bạc Liêu cũ. Vì vậy, từ 1/7/2025, Thới Bình cũ là vùng giáp ranh giữa tỉnh Cà Mau mới và tỉnh An Giang mới.
Quốc lộ 63 nối thành phố Cà Mau lên phía bắc chạy qua thị trấn Thới Bình, sang đất Kiên Giang cũ. Đây là trục đường bộ chính của huyện. Trước khi có đường nhựa, người Thới Bình lên thành phố chủ yếu bằng ghe theo sông Trẹm và các kinh xáng.
Huyện đã có từ thời Minh Hải và là một trong sáu huyện gốc khi tái lập tỉnh Cà Mau năm 1997. Địa giới tương đối ổn định cho tới ngày bỏ cấp huyện, các thay đổi chủ yếu là chia, nhập xã bên trong.
Từ trước tháng 7/2025, huyện gồm thị trấn Thới Bình và các xã Thới Bình, Trí Phải, Trí Lực, Tân Phú, Tân Bằng, Biển Bạch, Biển Bạch Đông, Tân Lộc, Tân Lộc Bắc, Tân Lộc Đông, Hồ Thị Kỷ. Nhiều xã có hậu tố Bắc, Đông là do được tách từ một xã gốc trong những năm trước.
Sông Trẹm và thị trấn Thới Bình
Sông Trẹm chảy từ vùng Kiên Giang cũ xuống, qua thị trấn Thới Bình về phía thành phố Cà Mau. Nước sông vùng này ngả màu sẫm như nhiều sông rạch gần rừng tràm, mùa mưa ngọt, mùa khô có lúc lợ. Dọc hai bờ là nhà cửa, vườn dừa, chuối, cầu ván, bến xuồng.
Thị trấn Thới Bình nằm hai bên sông và quốc lộ 63, có chợ, bến đò, trường học, bệnh viện của huyện cũ. Chợ họp từ sáng sớm, bán cá đồng, tôm, lúa gạo, rau màu, đồ khô. Mùa nước nổi nhẹ cuối năm, cá đồng nhiều hơn, chợ đông hơn.
Bến đò ở thị trấn từng là nơi đông nhất, khi đường bộ còn kém. Nay xe máy, xe khách là chính, nhưng ghe xuồng vẫn chở hàng nặng, chở lúa, chở vật tư vào các ấp ven kinh. Đi thuyền trên sông Trẹm buổi sớm là cách xem đời sống của vùng rõ nhất.
Sau ngày bỏ cấp huyện, thị trấn cũ cùng xã Thới Bình cũ hợp thành xã Thới Bình mới. Các cơ quan huyện cũ được bố trí lại; người dân làm giấy tờ ở xã nơi mình cư trú.
Ruộng lúa – tôm: một thửa ruộng, hai mùa
Thới Bình là một trong những vùng làm mô hình lúa – tôm điển hình của Cà Mau. Mùa khô, nước lợ vào ruộng, người ta nuôi tôm; mùa mưa, nước ngọt rửa mặn, người ta cấy lúa trên chính thửa ruộng ấy. Lúa hưởng phần thức ăn thừa và chất hữu cơ của vụ tôm, tôm hưởng phần đất sạch hơn sau vụ lúa.
Mô hình này đòi hỏi canh nước rất kỹ: lấy mặn đúng lúc, rửa mặn đủ trước khi cấy, chọn giống lúa chịu mặn. Năm nào mưa trễ hay mặn lên sớm, cả vụ lúa có thể thất. Người nông dân ở đây thuộc lịch mùa, lịch nước như thuộc tên con.
Gạo của vùng lúa – tôm được giới thiệu là gạo sạch, ít phân thuốc vì đất mặn hạn chế sâu bệnh, nhiều nơi đã làm thương hiệu, chứng nhận riêng. Bên cạnh đó, nhiều hộ nuôi thêm cua, cá trong mương, trồng rau màu trên bờ ruộng.
Ở những vùng còn ngọt quanh năm, ruộng lúa thuần và vườn cây vẫn còn. Đi từ phía nam lên phía bắc huyện, bạn sẽ thấy vuông tôm thưa dần, ruộng lúa dày dần, rừng tràm và cây tràm trồng xuất hiện nhiều hơn, báo hiệu đã gần vùng U Minh.
Hồ Thị Kỷ và những tên xã gắn với lịch sử
Xã Hồ Thị Kỷ mang tên nữ du kích Hồ Thị Kỷ, người con của vùng Thới Bình đã hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ khi còn rất trẻ, được truy tặng danh hiệu Anh hùng. Tên bà được đặt cho xã, cho trường học, đường phố ở Cà Mau, và được giữ làm tên xã mới sau năm 2025.
Cùng với U Minh, vùng Thới Bình từng là địa bàn kháng chiến qua hai cuộc chiến tranh, với rừng tràm và kinh rạch làm chỗ dựa. Nhiều ấp còn nhà bia, đền tưởng niệm, và người lớn tuổi vẫn kể chuyện thời ấy.
Tên Biển Bạch dễ khiến người lạ tưởng nơi đây giáp biển. Thực tế Thới Bình không có bờ biển; Biển Bạch là tên đất, tên kinh cũ của vùng, nguồn gốc tên gọi có nhiều cách giải thích. Khi nghe người địa phương nói về Biển Bạch, hiểu đó là vùng phía đông của huyện cũ.
Các tên Trí Phải, Trí Lực, Tân Lộc, Tân Bằng là tên đất quen của vùng. Sau sắp xếp, một số tên được giữ cho xã mới, số khác chỉ còn trong đời sống thường ngày và trên giấy tờ cũ.
Xã, thị trấn cũ của Thới Bình về năm xã mới
Theo phương án sắp xếp năm 2025, các xã, thị trấn của Thới Bình cũ gom lại như bảng dưới. Mỗi xã mới gom từ các xã cũ liền kề, phần lớn cùng gốc tên.
| Xã mới | Từ xã, thị trấn cũ |
|---|---|
| Xã Thới Bình | Thị trấn Thới Bình, xã Thới Bình |
| Xã Trí Phải | Xã Trí Phải, xã Trí Lực, xã Tân Phú |
| Xã Biển Bạch | Xã Biển Bạch, xã Biển Bạch Đông, xã Tân Bằng |
| Xã Tân Lộc | Xã Tân Lộc, xã Tân Lộc Bắc, xã Tân Lộc Đông |
| Xã Hồ Thị Kỷ | Xã Hồ Thị Kỷ |
Cũng như ở huyện khác, xã Thới Bình mới chỉ gồm thị trấn cũ và xã Thới Bình cũ, không phải cả huyện. Người ở Trí Lực, Tân Phú cũ nay ghi xã Trí Phải; người ở Tân Bằng cũ ghi xã Biển Bạch.
Cách gom này khá dễ nhớ vì phần lớn xã mới lấy lại tên xã gốc, gom các xã từng tách ra mang hậu tố Bắc, Đông. Người quê Tân Lộc Bắc hay Tân Lộc Đông nay chỉ cần ghi xã Tân Lộc; người quê Biển Bạch Đông ghi xã Biển Bạch. Với những ấp nằm sát ranh giới giữa hai xã mới, hãy kiểm lại trên ứng dụng định danh điện tử trước khi ghi vào hồ sơ quan trọng như hồ sơ đất đai, hồ sơ thừa kế.
Rừng tràm, cá đồng và bữa cơm Thới Bình
Phía tây và tây bắc Thới Bình, giáp U Minh và vùng Kiên Giang cũ, còn những dải rừng tràm trồng và tràm tự nhiên. Tràm cho gỗ làm cừ, làm củi, cho mật ong, và giữ nước ngọt cho đất. Mùa khô, rừng tràm dễ cháy vì lớp than bùn dưới đất, nên người giữ rừng phải trực chòi canh, giữ nước trong kinh.
Vùng nước ngọt mùa mưa cho cá đồng: cá lóc, cá rô, cá trê, cá sặc, lươn. Mùa nước lên cuối năm, người ta đặt lờ, đặt lọp, giăng câu dọc kinh. Cá dư thì làm khô, làm mắm, để dành ăn quanh năm. Mắm cá lóc, khô cá sặc là món quen trong bếp nhà Thới Bình.
Bữa cơm ở đây thường có canh chua cá lóc, cá kho tộ, rau đồng như bông điên điển, rau nhút, đọt choại theo mùa, kèm tôm, cua từ ruộng lúa – tôm. Lẩu mắm với đủ loại rau đồng là món đãi khách.
Người đến chơi vào mùa nước có thể theo chủ nhà đi thăm lờ, thăm câu buổi sáng sớm, rồi về ăn chính những con cá vừa bắt. Đây là trải nghiệm đơn giản mà người thành phố nhớ lâu.
Đi Thới Bình và làm giấy tờ sau sáp nhập
Từ thành phố Cà Mau, đi theo quốc lộ 63 về phía bắc là tới thị trấn Thới Bình cũ. Đường này cũng là lối đi sang vùng Kiên Giang cũ, nay thuộc tỉnh An Giang. Xe khách, xe máy là phương tiện phổ biến; ghe xuồng dùng cho các ấp sâu ven kinh.
Mùa mưa, nhất là những tháng cuối năm, nước dâng ở nhiều kinh rạch, đường đất trong ấp dễ ngập, trơn. Mùa khô dễ đi hơn, nhưng cũng là mùa người dân lo mặn vào ruộng, lo cháy rừng tràm ở vùng giáp U Minh.
Sau ngày 1/7/2025, giấy tờ thường ngày làm ở xã nơi cư trú. Vì Thới Bình cũ giáp tỉnh An Giang mới, người sống ở vùng ranh giới cần để ý: một số ấp bên kia kinh có thể thuộc tỉnh khác. Khi gửi hàng, khai địa chỉ trực tuyến, chọn đúng tỉnh trước rồi mới chọn xã.
Người quê Thới Bình đi xa khi làm hồ sơ nên ghi xã mới, tỉnh Cà Mau, kèm tên xã, huyện cũ trong ngoặc. Ví dụ "xã Tân Lộc, tỉnh Cà Mau (trước là xã Tân Lộc Bắc, huyện Thới Bình)" để cán bộ dễ đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Thới Bình cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, huyện Thới Bình cũ thuộc tỉnh Cà Mau mới, sau khi Cà Mau hợp với Bạc Liêu theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn huyện cũ nay chia thành năm xã: Thới Bình, Trí Phải, Biển Bạch, Tân Lộc và Hồ Thị Kỷ.
Thị trấn Thới Bình cũ nay là xã gì?
Thị trấn Thới Bình cũ cùng xã Thới Bình cũ nay hợp thành xã Thới Bình, tỉnh Cà Mau. Xã mới không bao gồm cả huyện cũ, các xã khác như Trí Phải, Tân Lộc vẫn là những xã riêng.
Thới Bình giáp tỉnh nào sau sáp nhập?
Phía bắc, Thới Bình cũ giáp vùng Kiên Giang cũ, nay thuộc tỉnh An Giang mới; ranh giới chạy qua vùng kinh rạch và rừng tràm. Phía đông giáp vùng Bạc Liêu cũ, nay cùng thuộc tỉnh Cà Mau mới.
Mô hình lúa – tôm ở Thới Bình là gì?
Đó là cách luân canh trên cùng một thửa ruộng: mùa khô lấy nước lợ nuôi tôm, mùa mưa rửa mặn rồi cấy lúa. Lúa tận dụng chất hữu cơ từ vụ tôm, tôm có đất sạch hơn sau vụ lúa, người nông dân phải canh nước rất kỹ.
Xã Hồ Thị Kỷ mang tên ai?
Xã mang tên nữ du kích Hồ Thị Kỷ, người vùng Thới Bình hy sinh khi còn trẻ trong kháng chiến chống Mỹ và được truy tặng danh hiệu Anh hùng. Tên bà được giữ làm tên xã mới sau đợt sắp xếp năm 2025.
Biển Bạch có phải ở ven biển không?
Không. Thới Bình không có bờ biển; Biển Bạch là tên đất, tên kinh cũ của vùng phía đông huyện. Xã Biển Bạch mới gồm xã Biển Bạch, Biển Bạch Đông và Tân Bằng cũ.