Tỉnh Bến Tre ngay trước ngày 1/7/2025 có 9 đơn vị cấp huyện: thành phố Bến Tre và tám huyện Ba Tri, Bình Đại, Châu Thành, Chợ Lách, Giồng Trôm, Mỏ Cày Bắc, Mỏ Cày Nam, Thạnh Phú. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, từ 1/7/2025 Bến Tre cùng Trà Vinh nhập vào tỉnh Vĩnh Long, trung tâm hành chính đặt ở Vĩnh Long; cấp huyện bị bỏ.
Đây là bài mở đầu cho danh mục Bến Tre cũ: đất này hình thành từ đâu, vì sao người ta hay nói "xứ ba cù lao", tên Kiến Hòa xuất hiện và biến mất lúc nào, huyện Mỏ Cày tách đôi ra sao, và khi giấy tờ còn ghi tên huyện cũ thì tra địa chỉ mới thế nào. Mỗi huyện, thành phố có một bài riêng trong danh mục để bạn đọc sâu hơn.
Ba cù lao giữa bốn nhánh sông Tiền
Muốn hiểu địa giới Bến Tre cũ, hãy bắt đầu từ sông. Trước khi ra biển, sông Tiền tỏa thành nhiều nhánh: nhánh chính chảy ra cửa Đại ở phía bắc, rồi lần lượt Ba Lai, Hàm Luông và Cổ Chiên về phía nam. Giữa các nhánh ấy là ba dải đất phù sa dài, người địa phương quen gọi cù lao An Hóa, cù lao Bảo và cù lao Minh. Toàn tỉnh cũ nằm gọn trên ba cù lao này, bốn bề là nước, phía đông mở ra Biển Đông.
Cù lao An Hóa ở phía bắc, kẹp giữa sông Tiền và sông Ba Lai, là đất Bình Đại và một phần Châu Thành. Cù lao Bảo ở giữa, giữa Ba Lai và Hàm Luông, gồm thành phố Bến Tre, phần lớn Châu Thành, Giồng Trôm và Ba Tri. Cù lao Minh ở phía nam, giữa Hàm Luông và Cổ Chiên, chia cho Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc, Mỏ Cày Nam và Thạnh Phú. Tên hai huyện thời Nguyễn là Bảo An và Tân Minh vẫn còn dấu trong cách gọi cù lao Bảo, cù lao Minh.
Vì bị sông chia cắt, suốt nhiều thập niên đi lại trong tỉnh phụ thuộc vào phà. Người lớn tuổi ở Mỏ Cày, Thạnh Phú còn nhớ cảnh chờ phà Hàm Luông cả giờ đồng hồ để lên tỉnh. Mãi tới khi cầu Rạch Miễu (2009), cầu Hàm Luông (2010) và cầu Cổ Chiên (2015) lần lượt thông xe, ba cù lao mới thật sự nối liền với nhau và với các tỉnh bên ngoài bằng đường bộ.
Chín đơn vị cấp huyện của Bến Tre cũ
Bảng dưới liệt kê đủ chín đơn vị tồn tại ngay trước ngày 1/7/2025, kèm cù lao và một vài nét nhận diện. Cột cuối chỉ nêu điều chắc chắn: toàn bộ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới; tên xã, phường mới cụ thể nên tra theo từng địa chỉ cũ.
| Đơn vị cũ | Loại | Cù lao | Nét nhận diện | Từ 1/7/2025 |
|---|---|---|---|---|
| Bến Tre | Thành phố | Bảo | Tỉnh lỵ, hồ Trúc Giang; lên thành phố năm 2009 | Các phường thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Ba Tri | Huyện | Bảo | Mộ Nguyễn Đình Chiểu, sân chim Vàm Hồ, đất giồng ven biển | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Bình Đại | Huyện | An Hóa | Cửa Đại, bãi nghêu, đầm tôm | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Châu Thành | Huyện | An Hóa và Bảo | Đầu cầu Rạch Miễu, cồn Phụng, vườn trái cây | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Chợ Lách | Huyện | Minh | Cây giống, hoa kiểng Cái Mơn, sầu riêng | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Giồng Trôm | Huyện | Bảo | Bánh phồng Sơn Đốc, đình Phong Nẫm | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Mỏ Cày Bắc | Huyện | Minh | Lập năm 2009, bưởi da xanh | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Mỏ Cày Nam | Huyện | Minh | Lập năm 2009, nơi khởi đầu Đồng Khởi, kẹo dừa | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Thạnh Phú | Huyện | Minh | Rừng ngập mặn, bến tàu không số Thạnh Phong | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
Trước năm 2009, danh sách này chỉ có tám đơn vị: thị xã Bến Tre và bảy huyện, trong đó Mỏ Cày là một huyện lớn chưa chia. Trong giai đoạn 2019–2025, khi nhiều tỉnh nhập huyện, Bến Tre không nhập hay giải thể huyện nào; thay đổi chủ yếu nằm ở cấp xã, phường.
Từ đất thuộc Vĩnh Long đến tỉnh Bến Tre, rồi Kiến Hòa
Thời Nam Kỳ lục tỉnh dưới triều Nguyễn, vùng ba cù lao thuộc tỉnh Vĩnh Long. Vì vậy việc nhập về Vĩnh Long năm 2025 với nhiều người già ở Bến Tre không hoàn toàn xa lạ: sách sử địa phương vẫn ghi đất này từng chung một tỉnh với bờ bên kia sông Cổ Chiên. Khi người Pháp chiếm Nam Kỳ, họ tách vùng này lập hạt tham biện, rồi đầu thế kỷ 20 đổi thành tỉnh Bến Tre.
Năm 1956, chính quyền Sài Gòn đổi tên tỉnh thành Kiến Hòa, tỉnh lỵ gọi là Trúc Giang. Hai cái tên này còn đọng lại trong giấy tờ, sách báo thời đó và trong trí nhớ người lớn tuổi. Tên hồ Trúc Giang giữa trung tâm thành phố ngày nay chính là dấu vết của thời kỳ ấy. Sau năm 1975, tỉnh lấy lại tên Bến Tre.
Khác với nhiều tỉnh miền Tây, Bến Tre không bị gộp vào tỉnh lớn nào trong đợt sáp nhập năm 1976: Vĩnh Long và Trà Vinh gộp thành tỉnh Cửu Long, còn Bến Tre vẫn đứng riêng. Vì vậy, tới năm 2025, đây là lần đầu tiên sau khoảng một thế kỷ rưỡi ba cù lao lại chung một tỉnh với Vĩnh Long, lần này có thêm cả Trà Vinh.
Quê hương Đồng Khởi và những người con nổi tiếng
Bến Tre được gọi là quê hương Đồng Khởi vì phong trào nổi dậy bắt đầu tháng 1 năm 1960 tại các xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày cũ, nay là đất Mỏ Cày Nam, rồi lan ra cả tỉnh và nhiều tỉnh Nam Bộ. Bà Nguyễn Thị Định, người quê Giồng Trôm, là một trong những người lãnh đạo phong trào và sau này là nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Đất ba cù lao cũng gắn với nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, người sống những năm cuối đời và yên nghỉ ở Ba Tri; với thầy Võ Trường Toản, người thầy của nhiều danh sĩ Gia Định, có lăng ở Ba Tri; và với học giả Trương Vĩnh Ký, sinh ở vùng Cái Mơn thuộc Chợ Lách. Mỗi nhân vật có khu di tích riêng, đều nằm trên đất các huyện cũ, nên bài của từng huyện sẽ nói kỹ hơn.
Thời kháng chiến chống Mỹ, vùng biển Thạnh Phú có bến Thạnh Phong, một điểm tiếp nhận tàu không số của tuyến vận tải trên biển. Hệ thống di tích lịch sử dày như vậy khiến Bến Tre cũ có nhiều điểm tham quan gắn với ký ức chiến tranh hơn là danh thắng thiên nhiên theo nghĩa thường gặp.
Xứ dừa: cây dừa, nghề dừa và những thay đổi gần đây
Nhắc tới Bến Tre, gần như ai cũng nghĩ ngay tới dừa. Dừa phủ kín đất giồng và ven kênh rạch ở hầu hết các huyện, và theo nhiều thống kê, diện tích dừa của Bến Tre thuộc hàng lớn nhất cả nước. Từ trái dừa sinh ra cả chuỗi nghề: kẹo dừa, cơm dừa sấy, nước cốt, thạch dừa, chỉ xơ dừa, than gáo dừa, đồ thủ công mỹ nghệ, tập trung nhiều ở Mỏ Cày Nam, Giồng Trôm, Châu Thành.
Ngoài dừa, mỗi cù lao có thế mạnh riêng. Cù lao Minh phía trên với Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc là vùng cây giống, hoa kiểng và trái cây như sầu riêng, chôm chôm, bưởi da xanh. Vùng ven biển Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú sống nhờ tôm, nghêu, sò, cá; những bãi nghêu ở đây từng được chứng nhận đánh bắt bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế, điều hiếm thấy ở nghề cá Việt Nam thời đó.
Mặn là nỗi lo lớn nhất của xứ này. Những mùa khô gay gắt, nước mặn theo bốn nhánh sông lấn sâu vào trong, làm chết vườn sầu riêng, chôm chôm, thiếu nước ngọt sinh hoạt. Người dân quen trữ nước mưa trong lu, khạp, ao; nhiều vườn đã chuyển cây, đào mương trữ ngọt. Câu chuyện mặn vì vậy xuất hiện trong bài của hầu hết các huyện cũ.
Nay thuộc đâu: Bến Tre trong tỉnh Vĩnh Long mới
Từ 1/7/2025, tỉnh Bến Tre không còn là đơn vị hành chính riêng. Toàn bộ đất ba cù lao thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, gồm ba tỉnh cũ Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh, trung tâm hành chính đặt tại Vĩnh Long. Chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp: tỉnh và xã, phường; chín đơn vị cấp huyện của Bến Tre cũ đều chấm dứt hoạt động.
Các xã, phường, thị trấn cũ được sắp xếp lại thành số đơn vị ít hơn, mỗi đơn vị mới gồm một vài xã, phường cũ liền kề. Một số tên cũ được giữ lại làm tên mới, một số tên mới được đặt theo tên địa danh lịch sử của vùng. Phương án cụ thể của từng địa chỉ nên tra theo tên xã, phường cũ ghi trên giấy tờ, qua cổng thông tin của tỉnh Vĩnh Long hoặc hỏi trực tiếp tại trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nơi mình ở.
Người Bến Tre đi làm ăn xa có thể giữ nguyên giấy tờ cũ đang còn hạn; khi cần làm thủ tục mới, địa chỉ sẽ được cập nhật theo cơ sở dữ liệu dân cư. Đừng tự sửa tay tên huyện, tên tỉnh trên giấy tờ cũ, và khi ghi hồ sơ, nên ghi rõ cả địa chỉ cũ lẫn địa chỉ mới để người nhận dễ đối chiếu trong giai đoạn chuyển tiếp.
Đọc danh mục Bến Tre cũ thế nào cho đỡ rối
Danh mục này có mười bài: bài tổng quan bạn đang đọc và chín bài cho chín đơn vị cấp huyện. Vài gợi ý để tìm đúng thứ mình cần:
- Đang cầm giấy tờ ghi huyện Mỏ Cày (chưa có chữ Bắc, Nam): đó là giấy tờ trước năm 2009; xem cả hai bài Mỏ Cày Bắc và Mỏ Cày Nam để biết xã của mình nằm bên nào.
- Giấy tờ ghi thị xã Bến Tre hoặc Trúc Giang: là thành phố Bến Tre về sau; bài về thành phố nói rõ các mốc tên gọi.
- Muốn tìm vùng biển: đọc ba bài Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú, mỗi huyện giữ một đoạn bờ biển giữa các cửa sông.
- Muốn tìm vùng cây giống, trái cây: đọc Chợ Lách và Mỏ Cày Bắc, sau đó tới Châu Thành.
- Muốn tìm di tích lịch sử: Ba Tri, Mỏ Cày Nam, Giồng Trôm và Thạnh Phú có mật độ di tích dày nhất.
Huyện Châu Thành của Bến Tre trùng tên với nhiều huyện Châu Thành ở các tỉnh miền Tây khác như Tiền Giang, Long An, An Giang, Hậu Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Đồng Tháp, Kiên Giang. Khi tra cứu, luôn kèm tên tỉnh cũ để không nhầm, nhất là trong hồ sơ đất đai và giấy khai sinh cũ.
Câu hỏi thường gặp
Bến Tre trước 1/7/2025 có bao nhiêu huyện?
Có 9 đơn vị cấp huyện gồm thành phố Bến Tre và tám huyện Ba Tri, Bình Đại, Châu Thành, Chợ Lách, Giồng Trôm, Mỏ Cày Bắc, Mỏ Cày Nam, Thạnh Phú. Trước năm 2009 chỉ có tám đơn vị vì Mỏ Cày chưa chia đôi.
Bến Tre nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Bến Tre cùng Trà Vinh nhập vào tỉnh Vĩnh Long. Trung tâm hành chính đặt ở Vĩnh Long, cấp huyện bị bỏ, các xã phường cũ được sắp xếp lại thành đơn vị mới.
Kiến Hòa là tỉnh nào?
Kiến Hòa là tên chính quyền Sài Gòn đặt cho tỉnh Bến Tre từ năm 1956 tới năm 1975, tỉnh lỵ khi ấy gọi là Trúc Giang. Sau năm 1975 tỉnh lấy lại tên Bến Tre và giữ tới ngày nhập vào Vĩnh Long.
Ba cù lao của Bến Tre là gì?
Là cù lao An Hóa, cù lao Bảo và cù lao Minh, ba dải đất phù sa nằm giữa bốn nhánh sông Tiền, Ba Lai, Hàm Luông, Cổ Chiên. Toàn bộ chín huyện thành của Bến Tre cũ nằm trên ba cù lao này.
Huyện Mỏ Cày còn không?
Huyện Mỏ Cày được chia thành Mỏ Cày Bắc và Mỏ Cày Nam từ năm 2009, nên tên Mỏ Cày đơn thuần chỉ còn trên giấy tờ cũ. Từ 1/7/2025 cả hai huyện mới cũng không còn, đất thuộc các xã của tỉnh Vĩnh Long.
Giấy tờ ghi tỉnh Bến Tre có phải đổi ngay không?
Không cần đổi ngay. Giấy tờ còn hạn vẫn dùng được; khi làm thủ tục mới, địa chỉ được cập nhật theo cơ sở dữ liệu dân cư. Nên hỏi trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nếu cần xác nhận địa chỉ mới.