Huyện Châu Thành là cửa ngõ phía bắc của Bến Tre cũ: phía bắc giáp sông Tiền, nơi cầu Rạch Miễu nối sang Tiền Giang cũ, phía nam ôm lấy thành phố Bến Tre. Đất huyện trải trên cả cù lao An Hóa lẫn cù lao Bảo, nhiều vườn trái cây, cồn bãi và khu công nghiệp. Từ 1/7/2025, huyện Châu Thành cũ không còn; đất đai thuộc một số xã của tỉnh Vĩnh Long mới.
Ở miền Tây có ít nhất chín huyện mang tên Châu Thành, nên khi nói về huyện này luôn phải kèm chữ Bến Tre. Bài này tập trung vào những gì riêng của Châu Thành Bến Tre: cây cầu làm đổi vận cả tỉnh, những cồn nổi giữa sông Tiền, vườn trái cây ven sông và nhịp sống của một huyện nằm sát tỉnh lỵ.
Cửa ngõ phía bắc: từ phà Rạch Miễu đến cầu Rạch Miễu
Trong nhiều thập niên, cửa vào Bến Tre là bến phà Rạch Miễu. Khách từ Mỹ Tho xuống phà, sang bờ bên kia là đất Châu Thành, rồi theo quốc lộ 60 về thị xã. Chuyện chờ phà mấy tiếng đồng hồ dịp Tết từng là ký ức chung của người Bến Tre đi làm ăn xa. Bến phà cũng nuôi sống cả một dãy quán ăn, hàng bán dạo, xe ôm hai bên bờ.
Năm 2009, cầu Rạch Miễu thông xe. Cây cầu dây văng vượt sông Tiền qua cồn Thới Sơn, đầu phía nam đặt trên đất xã Tân Thạch của Châu Thành. Người Bến Tre mừng cầu như mừng một cái Tết lớn, vì từ đây xe cộ đi thẳng lên Sài Gòn không cần chờ phà. Hàng hóa, trái cây, dừa ra khỏi tỉnh nhanh hơn, khách du lịch về đông hơn.
Lưu lượng xe tăng dần khiến cầu Rạch Miễu trở nên quá tải, nên một cây cầu thứ hai gần đó đã được khởi công xây dựng. Dù vậy, với người Châu Thành, cụm từ "đầu cầu" đã trở thành cách định vị quen thuộc: các quán ăn, trạm dừng, cửa hàng bên quốc lộ đều tự giới thiệu là ở chân cầu Rạch Miễu phía Bến Tre.
Cồn Phụng, cồn Quy và những cồn nổi giữa sông Tiền
Giữa sông Tiền, đoạn trước mặt Châu Thành, có nhiều cồn nổi. Cồn Phụng nổi tiếng nhất vì từng là nơi ông Nguyễn Thành Nam, người dân quen gọi là ông Đạo Dừa, lập khu sinh hoạt cùng tín đồ vào giữa thế kỷ 20. Những công trình còn lại như sân rồng, tháp, cột trụ là di tích kiến trúc khác lạ, nay là điểm tham quan phổ biến trong các tuyến du lịch sông nước Mỹ Tho – Bến Tre.
Bên cạnh cồn Phụng là cồn Quy và một số cồn nhỏ khác, chủ yếu là vườn cây ăn trái, nhà vườn và lò kẹo dừa. Khách du lịch thường đi thuyền từ Mỹ Tho sang, ghé lò kẹo dừa xem cách nấu, ngồi xuồng ba lá len trong rạch dừa nước, nghe đờn ca tài tử và ăn trái cây trong vườn. Kiểu tham quan này đã quen thuộc với khách nước ngoài từ những năm 1990.
Đời sống trên cồn vẫn dựa nhiều vào ghe xuồng và đò ngang. Khi nước lớn, một số lối đi ven bờ ngập; mùa khô, nước sông có thể nhiễm mặn ảnh hưởng vườn cây. Người trên cồn đã quen trữ nước, đắp bờ bao giữ vườn, và nhiều hộ chuyển sang làm dịch vụ du lịch song song với làm vườn.
Muốn ra cồn mà không đi theo tour, người ta thường hỏi đò ngang ở các bến ven sông phía Tân Thạch. Giá đò, giờ chạy thay đổi theo từng bến và từng mùa, nên hỏi trực tiếp người lái đò. Trên cồn, đường đi chủ yếu là lối bê tông nhỏ giữa vườn, đi bộ hoặc xe đạp là tiện nhất; chiều tối nên quay vào bờ sớm vì đò thưa chuyến dần.
Vườn trái cây và làng nghề quanh tỉnh lỵ
Đất phù sa ven sông Tiền và các rạch nhỏ giúp Châu Thành có nhiều vườn cây ăn trái: chôm chôm, nhãn, sầu riêng, bưởi, măng cụt, cam, quýt xen trong vườn dừa. Mỗi vườn thường có mương nước quanh liếp, vừa tưới vừa là đường xuồng. Mùa trái chín, thương lái đến tận vườn mua, xe tải chở hàng ra quốc lộ lên các chợ đầu mối.
Quanh tỉnh lỵ, nhiều làng ở Châu Thành sống nhờ nghề phụ: làm bánh tráng, bánh phồng, kẹo dừa, đan lát từ cọng dừa, tàu dừa nước. Một số hộ ở các xã ven sông trồng cây giống, cây kiểng nhỏ, nuôi cá trong mương vườn. Người Châu Thành vì ở gần thành phố nên cũng đi làm công nhân, buôn bán, làm dịch vụ trong thành phố rất đông.
Mặn và sạt lở là hai mối lo của nhà vườn ven sông. Những năm khô hạn nặng, nước mặn lên tới gần cầu Rạch Miễu, vườn chôm chôm, sầu riêng bị thiệt hại. Một số đoạn bờ sông Tiền sạt lở, chính quyền phải di dời dân và làm kè. Người làm vườn vì thế quan tâm tới lịch nước, trữ ngọt và chọn giống chịu mặn hơn.
Khu công nghiệp và con đường quốc lộ 60
Châu Thành là nơi tập trung một số khu công nghiệp của Bến Tre cũ, như khu công nghiệp Giao Long và khu An Hiệp gần trục quốc lộ 60. Nhờ cầu Rạch Miễu, các nhà máy ở đây chuyển hàng lên Sài Gòn thuận lợi hơn. Ngành nghề chủ yếu là chế biến thủy sản, chế biến dừa, may mặc, giày da, sử dụng nhiều lao động địa phương.
Khu công nghiệp kéo theo khu dân cư, nhà trọ, chợ, quán ăn, làm đời sống dọc quốc lộ 60 nhộn nhịp hơn hẳn các huyện vùng sâu. Tuy vậy, xe tải ra vào nhiều, giờ tan ca đông, nên người đi đường cần chú ý, nhất là ở các nút giao và đoạn gần cổng khu công nghiệp.
Ngoài quốc lộ 60, Châu Thành có các đường tỉnh nối sang Bình Đại, Giồng Trôm và mạng đường làng rợp dừa. Người địa phương đi xe máy là chủ yếu; khách du lịch đi theo tuyến thì thường đi xe khách đến đầu cầu rồi đổi sang thuyền hoặc xe đạp vào vườn.
Đến Châu Thành: vài kinh nghiệm thực tế
Nếu muốn đi vườn và cồn, nên đi buổi sáng, khi trời còn mát và chợ quê còn họp. Mùa trái cây rộ thường vào giữa năm, khoảng tháng năm tới tháng tám, tùy loại và tùy năm. Đi vườn nên mang giày dép bám, vì lối đi trên bờ liếp có thể trơn, và hỏi chủ vườn trước khi hái.
Các điểm du lịch trên cồn thường có giá vé, giá thuyền riêng. Nên hỏi rõ trọn gói gồm những gì, đi bao lâu, có áo phao hay không. Khi ngồi xuồng ba lá, giữ thăng bằng, không đứng lên giữa sông; trẻ em phải có người lớn kèm.
Người cần làm việc với cơ quan hành chính nên nhớ từ 1/7/2025 không còn ủy ban huyện; thủ tục thông thường làm ở trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nơi mình ở. Trường học, trạm y tế, chợ vẫn hoạt động như trước, chỉ có tên đơn vị hành chính thay đổi.
Đờn ca tài tử và kiểu du lịch nhà vườn
Một nét quen của du lịch Châu Thành là những buổi đờn ca tài tử trong vườn. Khách ngồi dưới mái nhà vườn hoặc nhà lá, vừa ăn trái cây, uống trà mật ong, vừa nghe những bài vọng cổ, lý, bản tài tử do nghệ nhân địa phương trình diễn với đàn kìm, đàn tranh, đàn ghi ta phím lõm. Đờn ca tài tử Nam Bộ đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, và các làng vườn ven sông là nơi nó vẫn sống trong đời thường.
Bên cạnh đờn ca, nhiều nhà vườn cho khách xem cách làm kẹo dừa, bánh tráng, nuôi ong lấy mật, đan lát từ cọng dừa. Có nơi cho khách chèo xuồng, tát mương bắt cá, hái trái cây. Kiểu du lịch này mang lại thêm thu nhập cho nhà vườn mà không làm mất đi nghề chính.
Khách nên lưu ý điểm du lịch nào cũng là nơi sống của người dân: nói chuyện nhỏ nhẹ, không hái trái khi chưa được phép, không xả rác xuống mương. Nếu đi tự túc, hãy hỏi trước nhà vườn có đón khách hay không, vì nhiều vườn chỉ là vườn nhà, không làm dịch vụ.
Từ 1/7/2025: Châu Thành cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện Châu Thành cũ không còn là đơn vị hành chính. Thị trấn và các xã của huyện được sắp xếp thành một số xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, mỗi xã mới ghép từ vài xã cũ liền kề. Một số phần đất giáp thành phố Bến Tre cũ có thể được sắp xếp cùng với phường của thành phố; để chắc chắn, hãy tra theo tên xã cũ trên giấy tờ.
Khi ghi địa chỉ hay tra hồ sơ cũ, điều quan trọng nhất là không nhầm với các huyện Châu Thành khác. Giấy tờ cũ ghi "Châu Thành, Bến Tre" thì nay thuộc Vĩnh Long; trong khi Châu Thành của Tiền Giang cũ nay thuộc Đồng Tháp, Châu Thành của Long An cũ nay thuộc Tây Ninh, Châu Thành của Trà Vinh cũ cũng nay thuộc Vĩnh Long. Hai huyện Châu Thành của Bến Tre và Trà Vinh cùng về một tỉnh, nên càng phải ghi rõ tên xã cũ.
Trong đời sống, người ta vẫn sẽ còn gọi "đầu cầu Rạch Miễu", "cồn Phụng", "Tân Thạch" để chỉ đường. Đó là những mốc dễ hỏi hơn tên xã mới trong vài năm đầu chuyển tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Châu Thành của Bến Tre nằm ở đâu?
Châu Thành nằm ở phía bắc Bến Tre cũ, giáp sông Tiền, trải trên cả cù lao An Hóa và cù lao Bảo, ôm phía bắc thành phố Bến Tre. Đầu cầu Rạch Miễu phía Bến Tre nằm trên đất huyện này.
Cầu Rạch Miễu nối đâu với đâu?
Cầu Rạch Miễu vượt sông Tiền, nối Mỹ Tho của Tiền Giang cũ qua cồn Thới Sơn sang xã Tân Thạch thuộc Châu Thành, Bến Tre cũ. Cầu thông xe năm 2009, chấm dứt thời phải chờ phà Rạch Miễu.
Cồn Phụng thuộc huyện nào?
Cồn Phụng nằm giữa sông Tiền, thuộc địa phận huyện Châu Thành của Bến Tre cũ. Nơi đây có di tích khu sinh hoạt của ông Đạo Dừa và là điểm dừng phổ biến của tuyến du lịch sông nước Mỹ Tho – Bến Tre.
Châu Thành Bến Tre nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất huyện Châu Thành cũ của Bến Tre thuộc tỉnh Vĩnh Long mới. Huyện được chia thành một số xã; cần tra theo tên xã cũ để biết thuộc xã nào và không nhầm với Châu Thành của Trà Vinh cũ.
Mùa trái cây ở Châu Thành là khi nào?
Mùa trái cây rộ thường vào khoảng tháng năm tới tháng tám, tùy loại như chôm chôm, nhãn, sầu riêng, măng cụt và tùy thời tiết từng năm. Nên hỏi trước nhà vườn hoặc điểm du lịch trước khi đi.
Khu công nghiệp ở Châu Thành có những khu nào?
Châu Thành có các khu công nghiệp Giao Long và An Hiệp gần quốc lộ 60, chủ yếu chế biến thủy sản, chế biến dừa, may mặc, giày da. Đây là nơi thu hút nhiều lao động của các huyện xung quanh.