Thành phố Bến Tre là tỉnh lỵ và đơn vị đô thị duy nhất cấp huyện của tỉnh Bến Tre cũ, nằm trên cù lao Bảo, bên sông Bến Tre gần chỗ sông đổ ra Hàm Luông. Từ thị xã Bến Tre, nơi này lên thành phố năm 2009. Từ 1/7/2025, thành phố cũ không còn là đơn vị hành chính; đất đai thuộc một số phường của tỉnh Vĩnh Long mới.
Bài này dành cho người cần hiểu nhanh thành phố cũ: các tên gọi qua từng thời kỳ, khu phố chợ và hồ Trúc Giang, đường ra vào thành phố sau khi có cầu, nhịp sống của một đô thị bao quanh bởi vườn dừa, và cách đọc địa chỉ cũ khi tỉnh lỵ đã chuyển sang Vĩnh Long.
Thị xã Trúc Giang, thị xã Bến Tre, rồi thành phố
Đô thị này mọc lên từ một bến chợ ven sông. Thời Pháp, đây là nơi đặt cơ quan cai trị của hạt rồi tỉnh Bến Tre, nên dần có dinh thự, trường học, chợ lớn và bến tàu. Tên Bến Tre gắn với con sông nhỏ chảy ngang khu chợ, cũng là tên gọi mà người dân quen dùng từ trước khi có tỉnh.
Năm 1956, khi tỉnh đổi tên thành Kiến Hòa, tỉnh lỵ được gọi là Trúc Giang, nghĩa là sông tre, một cách dịch chữ Bến Tre sang Hán Việt. Nhiều người lớn tuổi sinh trước năm 1975 vẫn còn giấy khai sinh, học bạ ghi nơi sinh là Trúc Giang, Kiến Hòa. Khi đối chiếu hồ sơ, đó chính là thành phố Bến Tre về sau, không phải một địa danh khác.
Sau năm 1975, đô thị mang tên thị xã Bến Tre, giữ vai trò tỉnh lỵ suốt hơn ba thập niên. Năm 2009, thị xã được công nhận là thành phố thuộc tỉnh. Ngoài các phường nội ô, đơn vị này còn quản lý những xã ven như Phú Hưng, Sơn Đông, Mỹ Thạnh An, Phú Nhuận, Bình Phú, Nhơn Thạnh, nên thành phố có cả phố chợ lẫn vườn dừa, ruộng ven sông.
Hồ Trúc Giang và khu trung tâm
Giữa trung tâm thành phố cũ có hồ Trúc Giang, một hồ nước rộng được người dân xem như lá phổi của đô thị. Quanh hồ là đường đi bộ, ghế đá, các công trình hành chính và văn hóa của tỉnh cũ. Buổi sáng sớm và chiều tối, người dân ra đi bộ, tập thể dục; tối cuối tuần, trẻ con chạy quanh bờ hồ còn người lớn ngồi uống cà phê nhìn mặt nước.
Từ hồ đi ra phía sông là khu chợ và các con đường buôn bán lâu đời. Chợ Bến Tre nằm gần bờ sông, xưa kia ghe xuồng từ các cù lao chở trái cây, dừa, cá tôm về đây bán rồi mua hàng tạp hóa chở về. Dù đường bộ đã thay phần lớn đường sông, khu chợ vẫn giữ dáng dấp của một chợ ven sông miền Tây: sạp trái cây, hàng khô, hàng dừa và quán ăn sáng nhộn nhịp từ tờ mờ đất.
Thành phố không có nhiều tòa nhà cao tầng. Phố chủ yếu là nhà ống thấp, xen giữa là những khoảng vườn và kênh rạch nhỏ. Đây là kiểu đô thị hiền hòa, đi bộ hay xe đạp vẫn tiện, ít tắc đường, nhưng giờ tan tầm ở các ngã tư chính vẫn đông vì người từ các huyện vào làm việc rồi quay về.
Đường vào thành phố: từ thời phà đến thời cầu
Trong nhiều năm, ai muốn tới thành phố Bến Tre từ phía Sài Gòn phải qua phà Rạch Miễu ở Mỹ Tho, rồi chạy tiếp quốc lộ 60 về tỉnh lỵ. Những ngày lễ Tết, hàng xe chờ phà dài cả cây số. Năm 2009, cầu Rạch Miễu thông xe, nối Tiền Giang cũ với Châu Thành của Bến Tre, và từ chân cầu về trung tâm thành phố chỉ còn một đoạn ngắn theo quốc lộ 60.
Phía nam thành phố là sông Hàm Luông rộng mênh mông. Trước khi có cầu Hàm Luông năm 2010, người cù lao Minh lên tỉnh phải đi phà. Cây cầu này đưa quốc lộ 60 vượt sông sang Mỏ Cày, rồi nối tiếp qua cầu Cổ Chiên sang Trà Vinh. Nhờ chuỗi cầu ấy, thành phố Bến Tre từ chỗ là điểm cuối của một tỉnh bị sông chia cắt trở thành trạm giữa của trục đường chạy dọc ven biển miền Tây.
Người đến bằng xe khách thường xuống ở bến xe của thành phố cũ, sau đó đi xe ôm hoặc xe buýt nội tỉnh về các huyện. Lịch xe, giá vé thay đổi theo từng nhà xe, nên hỏi trực tiếp nhà xe trước ngày đi. Đường sông vẫn còn ở một vài tuyến đò ngang nhỏ trong vùng ven, chủ yếu phục vụ người dân địa phương.
Đô thị giữa vườn dừa: các phường ven và xã ven sông
Ra khỏi khu trung tâm chừng vài cây số, cảnh vật đã đổi sang vườn tược. Những xã ven của thành phố cũ như Sơn Đông, Phú Nhuận, Mỹ Thạnh An, Nhơn Thạnh, Bình Phú, Phú Hưng vẫn còn vườn dừa, vườn cây ăn trái, ao cá, mương nước xen giữa nhà dân. Nhiều gia đình sống bằng nghề làm vườn, làm bánh, làm hàng dừa, đi buôn vào chợ thành phố mỗi sáng.
Một số vùng ven sông Hàm Luông và sông Bến Tre có nghề trồng cây giống, hoa kiểng nhỏ lẻ, nghề nuôi cá bè hoặc nuôi tôm càng xanh trong mương vườn. Đường làng nhiều đoạn nhỏ, rợp bóng dừa, rất hợp đi xe đạp vào mùa khô. Mùa mưa, đường đất ở các ấp sâu dễ trơn, nên người lạ đi xe máy cần chậm.
Chính sự xen kẽ giữa phố và vườn khiến thành phố Bến Tre khác những tỉnh lỵ đông đúc. Đất đô thị tăng dần theo các khu dân cư mới mở ven quốc lộ 60, ven đường tránh và ven sông, nhưng phần lớn diện tích vẫn là đất vườn. Khi tra địa chỉ cũ ở các xã ven, cần đọc kỹ tên ấp vì ấp cùng tên có khi nằm ở hai xã khác nhau.
Ăn gì, mua gì ở thành phố Bến Tre cũ
Đồ ăn ở thành phố cũ mang hương vị chung của xứ dừa: nhiều món có nước cốt dừa, từ bánh xèo, bánh lá, xôi, chè cho tới cá kho, gà nấu. Buổi sáng có hủ tiếu, bánh canh, bún nước lèo, bánh mì; buổi tối có ốc, nghêu, hàu từ vùng biển Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú chở lên. Bánh tráng, bánh phồng, kẹo dừa từ các huyện cũng được bày bán khắp các sạp ở chợ.
Người mua quà thường tìm kẹo dừa, bánh phồng, dừa sáp, mứt dừa, đồ thủ công từ gáo dừa, cọng dừa. Nên chọn sản phẩm có ghi rõ cơ sở sản xuất, hạn dùng; kẹo dừa nhiều loại pha thêm sầu riêng, lá dứa, đậu phộng, nên nếm thử trước khi mua số lượng lớn. Trái cây theo mùa từ Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc như chôm chôm, sầu riêng, bưởi da xanh cũng có bán tại chợ thành phố.
Cuối tuần, khu quanh hồ Trúc Giang và các tuyến đường ven sông thường có quán ăn vặt, quán cà phê ngồi ngắm sông. Giá cả ở đây nhìn chung dễ chịu hơn các thành phố lớn; tuy vậy, mua hàng ở khu tham quan nên hỏi giá trước để tránh hiểu lầm.
Những mốc tên gọi cần nhớ khi đọc giấy tờ cũ
Người làm hồ sơ, tra gia phả hay đối chiếu sổ đất ở thành phố Bến Tre cũ thường gặp nhiều cách ghi khác nhau cho cùng một nơi. Vài mốc dưới đây giúp đọc đúng:
- Trước năm 1956: giấy tờ thời Pháp và đầu thời kỳ sau 1945 ghi tỉnh lỵ Bến Tre, tỉnh Bến Tre; tên làng, tên tổng khác hẳn tên phường xã về sau.
- 1956–1975: giấy tờ của chính quyền Sài Gòn ghi Trúc Giang, tỉnh Kiến Hòa. Nơi sinh "Trúc Giang" chính là khu vực thành phố Bến Tre về sau.
- 1976–2009: thị xã Bến Tre, tỉnh Bến Tre, với các phường nội ô (nhiều phường mang tên đánh số) và các xã ven.
- 2009–30/6/2025: thành phố Bến Tre. Trong giai đoạn này, ở một số đợt sắp xếp, vài phường đánh số đã được gộp và đặt tên mới, nên tên phường trên giấy tờ có thể khác nhau tùy năm cấp.
- Từ 1/7/2025: không còn thành phố Bến Tre; địa chỉ ghi theo phường, xã mới của tỉnh Vĩnh Long.
Khi gặp tên phường đánh số trên giấy tờ cũ mà không biết nay thuộc đâu, hãy mang giấy tờ tới trung tâm phục vụ hành chính công cấp phường nơi gần nhất để được tra giúp, hoặc hỏi người lớn tuổi trong khu phố, những người còn nhớ rõ ranh giới cũ.
Từ 1/7/2025: thành phố cũ trong tỉnh Vĩnh Long
Từ ngày 1/7/2025, thành phố Bến Tre không còn là đơn vị hành chính cấp huyện. Các phường, xã cũ được sắp xếp lại thành một số phường của tỉnh Vĩnh Long mới; một vài tên cũ được giữ lại, một số đơn vị mới gộp từ hai, ba đơn vị cũ liền kề. Vì việc sắp xếp chi tiết theo từng ranh giới phường xã cũ, khi cần tra địa chỉ, hãy dò theo tên phường, xã cũ trên giấy tờ của mình.
Tỉnh lỵ chuyển sang Vĩnh Long, nên nhiều cơ quan cấp tỉnh trước kia đặt ở thành phố Bến Tre đã được tổ chức lại. Các thủ tục hành chính thông thường của người dân được giải quyết ở trung tâm phục vụ hành chính công cấp phường, xã nơi cư trú; thủ tục cấp tỉnh có thể làm trực tuyến hoặc tại các điểm tiếp nhận mà tỉnh mới công bố.
Với người đã quen gọi "lên tỉnh" là lên thành phố Bến Tre, thay đổi này cần thời gian để thích nghi. Trong đời sống hằng ngày, chợ Bến Tre, hồ Trúc Giang, bến xe, bệnh viện vẫn ở đó; điều thay đổi là tên gọi hành chính trên giấy tờ và nơi đặt một số cơ quan.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Bến Tre được thành lập năm nào?
Thị xã Bến Tre được công nhận là thành phố thuộc tỉnh vào năm 2009. Trước đó, đô thị này là thị xã tỉnh lỵ của Bến Tre suốt hơn ba thập niên sau năm 1975, và thời 1956–1975 mang tên Trúc Giang.
Trúc Giang là ở đâu?
Trúc Giang là tên tỉnh lỵ của tỉnh Kiến Hòa trong giai đoạn 1956–1975, chính là thành phố Bến Tre về sau. Hồ Trúc Giang ở trung tâm thành phố vẫn giữ tên gọi đó cho tới hôm nay.
Thành phố Bến Tre nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất thành phố Bến Tre cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, được chia thành một số phường. Tỉnh lỵ chuyển sang Vĩnh Long, còn các phường xã cũ của thành phố được sắp xếp lại thành đơn vị mới.
Từ Sài Gòn đi thành phố Bến Tre bằng đường nào?
Thông thường đi cao tốc hoặc quốc lộ xuống Mỹ Tho, qua cầu Rạch Miễu sang Châu Thành rồi theo quốc lộ 60 vào trung tâm thành phố. Nên kiểm tra tình hình giao thông trước khi đi, nhất là dịp lễ Tết.
Thành phố Bến Tre có những xã ven nào?
Thành phố cũ có các xã ven như Sơn Đông, Phú Nhuận, Mỹ Thạnh An, Nhơn Thạnh, Bình Phú, Phú Hưng, chủ yếu là vườn dừa, cây ăn trái và nhà vườn. Từ 1/7/2025 các xã này được sắp xếp lại cùng các phường thành đơn vị mới.
Mua quà ở thành phố Bến Tre nên mua gì?
Phổ biến là kẹo dừa, bánh phồng, bánh tráng, mứt dừa, dừa sáp và đồ thủ công từ dừa, kèm trái cây theo mùa. Nên chọn sản phẩm ghi rõ nơi sản xuất, hạn dùng và nếm thử trước khi mua số lượng lớn.