Ngay trước ngày 1/7/2025, tỉnh Bạc Liêu có bảy đơn vị cấp huyện: thành phố Bạc Liêu, thị xã Giá Rai và năm huyện Đông Hải, Hòa Bình, Hồng Dân, Phước Long, Vĩnh Lợi. Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, toàn bộ tỉnh nhập vào tỉnh Cà Mau; cấp huyện bị bỏ, phường và xã được sắp xếp lại.
Bạc Liêu nằm ở phía đông bán đảo Cà Mau, một mặt giáp biển Đông, ba mặt giáp các tỉnh Sóc Trăng, Hậu Giang, Kiên Giang và Cà Mau cũ. Bài này đi qua các lớp tên gọi, những lần nhập rồi tách với Cà Mau, cách bảy đơn vị cấp huyện hình thành từ bốn đơn vị lúc tái lập tỉnh, ba vùng đất khác nhau trong cùng một tỉnh, và cách đọc một địa chỉ Bạc Liêu cũ trên giấy tờ sau ngày sáp nhập.
Từ một điểm tụ cư bên sông đến tỉnh lỵ thời Pháp
Trước khi thành tên tỉnh, Bạc Liêu là tên một điểm tụ cư ven sông, nơi người Khmer sống lâu đời trên các giồng đất cao, người Hoa đến buôn bán và người Việt khẩn hoang dần về phía biển. Nguồn gốc chữ Bạc Liêu đến nay vẫn còn bàn: có giả thuyết gốc tiếng Triều Châu, có giả thuyết gốc Khmer, nhưng chưa cách giải nào được chấp nhận rộng rãi.
Theo nhiều tài liệu, chính quyền thuộc địa lập tỉnh Bạc Liêu vào năm 1882, trên phần đất tách từ Sóc Trăng và Rạch Giá, tỉnh lỵ đặt ở chính điểm tụ cư mang tên ấy. Khi đó Cà Mau còn là một phần của tỉnh Bạc Liêu, nên trong giai đoạn đầu, Bạc Liêu là cái tên phủ lên gần như cả phía nam bán đảo.
Đầu thế kỷ 20, việc đào các kênh xáng nối Bạc Liêu với Cà Mau và với vùng lúa phía bắc mở ra những cánh đồng lớn. Lúa gạo theo kênh về chợ, rồi lên Sài Gòn. Từ đó mới có những gia tộc điền chủ giàu có, có giai thoại công tử Bạc Liêu, và cũng có những tranh chấp ruộng đất gay gắt như sự kiện đồng Nọc Nạng năm 1928 ở Giá Rai.
Cũng trong không khí thị xã lúa gạo ấy, đờn ca tài tử phát triển mạnh. Nhạc sĩ Cao Văn Lầu viết bản Dạ cổ hoài lang ở Bạc Liêu vào khoảng cuối thập niên 1910, bản nhạc về sau được các nghệ sĩ phát triển thành bài vọng cổ. Vì vậy, nói tới Bạc Liêu là người miền Tây nghĩ ngay tới tiếng đờn kìm.
Nhập, tách với Cà Mau: An Xuyên, Minh Hải và lần tái lập năm 1997
Quan hệ giữa Bạc Liêu và Cà Mau là chuyện nhập rồi tách nhiều lần. Theo nhiều tài liệu, năm 1956 chính quyền Sài Gòn lập tỉnh An Xuyên từ vùng Cà Mau, phần còn lại của Bạc Liêu có giai đoạn bị chia về Ba Xuyên và An Xuyên, đến khoảng năm 1964 tỉnh Bạc Liêu mới được lập lại. Người cầm giấy tờ cũ của ông bà vì vậy có thể gặp cả ba tên tỉnh ấy.
Đầu năm 1976, Bạc Liêu và Cà Mau hợp nhất thành tỉnh Minh Hải. Suốt hai mươi năm sau đó, nhiều cơ quan đầu não của tỉnh đặt ở Cà Mau, còn Bạc Liêu là một thị xã thuộc tỉnh. Cũng trong thời gian này, vùng Vĩnh Châu, vốn thuộc Bạc Liêu trước năm 1975, đã chuyển sang phía Sóc Trăng và không quay về nữa.
Từ ngày 1/1/1997, tỉnh Minh Hải được chia lại thành hai tỉnh Bạc Liêu và Cà Mau. Tỉnh Bạc Liêu tái lập gồm thị xã Bạc Liêu và ba huyện Vĩnh Lợi, Giá Rai, Hồng Dân. Bộ máy cấp tỉnh gần như phải dựng lại từ đầu, vì thời Minh Hải phần lớn cơ quan tỉnh ở Cà Mau.
Ba lần chung một tỉnh với Cà Mau mang ba cái tên khác nhau: lần đầu là Bạc Liêu, lần thứ hai là Minh Hải, lần thứ ba, từ 1/7/2025, là Cà Mau. Một người sinh giữa thập niên 1980 ở Giá Rai có thể đã thấy cả ba tên trên giấy tờ của mình: Minh Hải trên giấy khai sinh, Bạc Liêu trên căn cước, Cà Mau trên hồ sơ mới.
Bảy đơn vị cấp huyện của Bạc Liêu trước 1/7/2025
Bảng dưới liệt kê đủ bảy đơn vị theo đúng tên ngay trước ngày sáp nhập, kèm trung tâm cũ quen gọi và điểm nhận diện chính. Tất cả nay đều thuộc tỉnh Cà Mau; tên phường, xã mới của từng nơi được nói trong bài riêng về đơn vị đó.
| Đơn vị cũ | Trung tâm quen gọi | Điểm nhận diện |
|---|---|---|
| Thành phố Bạc Liêu | Khu nội thị quanh phường 1, 3 | Tỉnh lỵ; nhà công tử, Cao Văn Lầu, biển Nhà Mát, điện gió |
| Thị xã Giá Rai | Phường 1, Hộ Phòng | Dải phố chợ dọc quốc lộ 1; Nọc Nạng, Tắc Sậy |
| Huyện Đông Hải | Thị trấn Gành Hào | Cửa biển Gành Hào, nghề cá, đồng muối |
| Huyện Hòa Bình | Thị trấn Hòa Bình | Quốc lộ 1, vùng ven biển Vĩnh Hậu, tôm |
| Huyện Hồng Dân | Thị trấn Ngan Dừa | Vùng ngọt phía bắc, tôm – lúa, bánh tằm Ngan Dừa |
| Huyện Phước Long | Thị trấn Phước Long | Kênh rạch, ruộng tôm – lúa giáp vùng U Minh |
| Huyện Vĩnh Lợi | Thị trấn Châu Hưng | Giồng đất Khmer, tháp cổ Vĩnh Hưng |
Thứ tự trong bảng không theo cấp hay quy mô. Hai đơn vị đầu là đô thị, năm huyện còn lại phần lớn là nông thôn, mỗi nơi có một thị trấn làm trung tâm. Khi gặp tên một thị trấn trên giấy tờ cũ, có thể dựa vào cột thứ hai để biết nó thuộc huyện nào.
Từ bốn lên bảy: các lần tách huyện sau khi tái lập tỉnh
Bốn đơn vị lúc tái lập tỉnh là quá ít cho một vùng đất trải từ biển lên tận vùng ngọt giáp Hậu Giang. Những năm sau đó, tỉnh lần lượt tách thêm huyện để chính quyền gần dân hơn. Huyện Phước Long được lập trên phần đất phía tây của huyện Hồng Dân, huyện Đông Hải được lập trên phần ven biển phía nam của huyện Giá Rai, cả hai trong khoảng đầu những năm 2000.
Năm 2005, huyện Hòa Bình được lập từ phần phía nam của huyện Vĩnh Lợi, lấy thị trấn Hòa Bình bên quốc lộ 1 làm trung tâm. Từ đó Vĩnh Lợi chỉ còn vùng giồng phía bắc thành phố, còn vùng ven biển cũ của Vĩnh Lợi chuyển sang Hòa Bình. Vì vậy giấy tờ của người sinh trước năm 2005 ở vùng Hòa Bình thường ghi huyện Vĩnh Lợi.
Năm 2010, thị xã Bạc Liêu lên thành phố thuộc tỉnh. Năm 2015, phần còn lại của huyện Giá Rai lên thị xã, khi dải phố chợ Hộ Phòng, Giá Rai, Láng Tròn dọc quốc lộ 1 đã gần nối liền nhau. Từ năm 2015 đến tháng 6/2025, danh sách bảy đơn vị cấp huyện không đổi nữa.
Điều này có nghĩa thực tế với người đọc giấy tờ: các tên Đông Hải, Phước Long, Hòa Bình không xuất hiện trên giấy tờ thời Minh Hải hay những năm đầu tái lập. Nếu sổ đất của gia đình ghi huyện Giá Rai mà mảnh đất ở gần Gành Hào, hoặc ghi huyện Hồng Dân mà đất ở phía Phước Long, đó không phải lỗi, chỉ là dấu vết của một lần tách huyện.
Ba vùng đất trong một tỉnh: biển mặn, trục quốc lộ và vùng ngọt
Phía nam là dải ven biển chạy từ chỗ giáp Vĩnh Châu xuống cửa sông Gành Hào. Bờ biển ở đây là bãi bùn bồi, không có cát trắng, rừng phòng hộ mỏng dần ở những đoạn sạt lở. Người dân sống bằng vuông tôm, ruộng muối, nghề cá, và mấy năm gần đây là những hàng tua bin điện gió đứng ngay trên bãi bồi.
Ở giữa là trục quốc lộ 1 chạy từ Sóc Trăng qua thành phố Bạc Liêu, thị trấn Hòa Bình, Giá Rai rồi xuống Cà Mau. Dọc trục này dân cư đông, chợ, trường, bệnh viện, cơ sở chế biến tôm tập trung. Phần lớn người đi ngang Bạc Liêu chỉ thấy vùng này.
Phía bắc quốc lộ là vùng ngọt và lợ của Vĩnh Lợi, Hồng Dân, Phước Long. Từ cuối thập niên 1990 hệ thống cống ngăn mặn đưa nước ngọt về để làm lúa; đầu những năm 2000 một phần được chuyển sang nuôi tôm, sinh ra mô hình tôm – lúa: mùa khô nuôi tôm bằng nước lợ, mùa mưa trồng lúa trên chính mảnh ruộng ấy.
Ba cộng đồng Kinh, Khmer, Hoa sống đan xen trên cả ba vùng. Người Khmer tập trung nhiều ở các giồng phía bắc thành phố và vùng Hồng Dân, với những ngôi chùa Nam tông và sóc riêng. Người Hoa để lại dấu ở chợ, hội quán, món ăn. Sự pha trộn ấy hiện rõ trong bữa ăn: bún nước lèo, bánh tằm, bún bò cay, cá kèo, ba khía muối.
Từ 1/7/2025: Bạc Liêu cũ trong tỉnh Cà Mau mới
Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội sắp xếp 63 tỉnh, thành phố thành 34 đơn vị cấp tỉnh. Bạc Liêu và Cà Mau hợp lại, lấy tên tỉnh Cà Mau, trung tâm hành chính đặt ở Cà Mau. Cùng ngày 1/7/2025, cấp huyện chấm dứt hoạt động trên cả nước, chính quyền còn hai cấp là tỉnh và xã, phường.
Phần Bạc Liêu cũ được sắp xếp thành năm phường và hai mươi xã. Năm phường là Bạc Liêu, Vĩnh Trạch, Hiệp Thành, Giá Rai, Láng Tròn. Các xã gồm Phong Thạnh, Gành Hào, Long Điền, Đông Hải, An Trạch, Định Thành, Hòa Bình, Vĩnh Mỹ, Vĩnh Hậu, Vĩnh Lợi, Châu Thới, Hưng Hội, Hồng Dân, Ninh Quới, Ninh Thạnh Lợi, Vĩnh Lộc, Phước Long, Vĩnh Phước, Vĩnh Thanh, Phong Hiệp.
Năm tên huyện cũ Đông Hải, Hòa Bình, Hồng Dân, Phước Long, Vĩnh Lợi nay là tên xã, nhưng mỗi xã chỉ chứa một phần nhỏ của huyện cũ, thường là vùng quanh thị trấn huyện lỵ. Riêng Đông Hải còn lạ hơn: xã Đông Hải mới không chứa Gành Hào, nơi từng là huyện lỵ của huyện Đông Hải.
Ranh giới cấp ấp, khóm ở những chỗ giáp ranh có thể còn được điều chỉnh sau đợt sắp xếp lớn. Vì vậy, với một thửa đất hay một căn nhà cụ thể, căn cứ đáng tin nhất vẫn là phần địa chỉ đã cập nhật trên ứng dụng định danh điện tử, hoặc hỏi thẳng công an xã, phường nơi đó.
Đọc một địa chỉ Bạc Liêu cũ trên giấy tờ
Giấy tờ của người Bạc Liêu thường mang nhiều lớp tên. Giấy khai sinh cấp từ năm 1976 đến 1996 ghi tỉnh Minh Hải. Giấy tờ cấp từ năm 1997 đến tháng 6/2025 ghi tỉnh Bạc Liêu cùng tên huyện, thị, thành phố. Giấy tờ mới từ tháng 7/2025 ghi phường, xã mới và tỉnh Cà Mau, không còn tên huyện.
Những giấy tờ cấp hợp lệ theo tên cũ vẫn có giá trị, không bắt buộc đổi chỉ vì đơn vị hành chính đổi tên. Khi làm thủ tục mới, bạn ghi địa chỉ theo đơn vị hiện hành; cán bộ tiếp nhận sẽ đối chiếu với tên cũ trên giấy tờ gốc. Nếu được, ghi thêm tên cũ trong ngoặc để người đọc hiểu nhanh.
Cách ghi dễ hiểu nhất là tên mới trước, tên cũ sau: "xã Hồng Dân, tỉnh Cà Mau (trước là thị trấn Ngan Dừa, huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu)". Viết như vậy, cả người ở xa lẫn cán bộ trẻ chưa quen tên cũ đều định vị được nơi bạn nói.
Cẩn thận nhất là với những tên trùng. Xã Phong Thạnh mới không phải xã Phong Thạnh cũ, xã Phước Long mới không phải xã Phước Long cũ, và các tên Hòa Bình, Phước Long còn có ở nhiều tỉnh khác. Khi khai trực tuyến, chọn tỉnh Cà Mau trước rồi mới chọn xã, đọc kỹ danh sách gợi ý thay vì bấm vào dòng đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Bạc Liêu cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, toàn bộ tỉnh Bạc Liêu cũ thuộc tỉnh Cà Mau, theo Nghị quyết 202/2025/QH15 của Quốc hội. Hai tỉnh Bạc Liêu và Cà Mau hợp lại, lấy tên Cà Mau, trung tâm hành chính đặt ở Cà Mau; cấp huyện được bỏ.
Trước 7/2025 Bạc Liêu có những huyện nào?
Bạc Liêu có bảy đơn vị cấp huyện: thành phố Bạc Liêu, thị xã Giá Rai và các huyện Đông Hải, Hòa Bình, Hồng Dân, Phước Long, Vĩnh Lợi. Danh sách này giữ nguyên từ năm 2015, khi Giá Rai lên thị xã, đến ngày 30/6/2025.
Minh Hải là tỉnh nào?
Minh Hải là tên tỉnh hợp nhất từ Bạc Liêu và Cà Mau trong giai đoạn 1976 đến 1996. Từ ngày 1/1/1997, Minh Hải được chia lại thành hai tỉnh Bạc Liêu và Cà Mau. Giấy tờ ghi tỉnh Minh Hải cấp hợp lệ trong thời gian đó vẫn có giá trị.
Khi tái lập năm 1997, Bạc Liêu có mấy huyện?
Khi tái lập, tỉnh Bạc Liêu gồm thị xã Bạc Liêu và ba huyện Vĩnh Lợi, Giá Rai, Hồng Dân. Các huyện Phước Long, Đông Hải được tách ra vào khoảng đầu những năm 2000, huyện Hòa Bình tách từ Vĩnh Lợi năm 2005.
Địa chỉ Bạc Liêu cũ nên ghi thế nào sau sáp nhập?
Ghi phường hoặc xã mới, tỉnh Cà Mau, không ghi huyện. Nên thêm tên cũ trong ngoặc để người đọc dễ hiểu, ví dụ phường Hiệp Thành, tỉnh Cà Mau (trước là phường Nhà Mát, thành phố Bạc Liêu). Kiểm lại trên ứng dụng định danh điện tử nếu không chắc.
Giấy tờ ghi tỉnh Bạc Liêu có phải đổi không?
Không bắt buộc đổi chỉ vì tỉnh đã nhập vào Cà Mau. Căn cước, sổ đất, bằng cấp cấp hợp lệ trước đây vẫn dùng được. Khi có thủ tục mới hoặc khi cấp đổi theo nhu cầu, thông tin sẽ được cập nhật theo đơn vị hành chính hiện hành.