Huyện Đông Hải là huyện ven biển phía nam của tỉnh Bạc Liêu cho tới ngày 30/6/2025, huyện lỵ đặt ở thị trấn Gành Hào. Huyện được tách từ huyện Giá Rai vào khoảng đầu những năm 2000. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc tỉnh Cà Mau, chia thành năm xã: Gành Hào, Long Điền, Đông Hải, An Trạch và Định Thành.
Đông Hải là nơi đất liền Bạc Liêu chạm biển rõ nhất: cửa sông Gành Hào với đội tàu cá, những cánh đồng muối trắng vào mùa khô, vuông tôm nối nhau tới chân rừng phòng hộ. Bài này nói về lịch sử tên huyện, Gành Hào và lễ Nghinh Ông, nghề muối, nghề tôm, và cách các xã cũ chia về năm xã mới.
Từ phần ven biển của Giá Rai đến một huyện riêng
Trong thời Minh Hải và những năm đầu tái lập tỉnh Bạc Liêu, vùng Đông Hải hôm nay là phần phía nam của huyện Giá Rai. Từ trung tâm huyện bên quốc lộ 1 xuống Gành Hào phải đi một chặng đường dài, qua nhiều kênh rạch, nên việc quản lý các xã ven biển rất vất vả.
Khoảng đầu những năm 2000, phần ven biển này được tách ra thành huyện Đông Hải, huyện lỵ đặt ở thị trấn Gành Hào. Tên Đông Hải mang nghĩa biển phía đông, đúng với vị trí huyện nằm ven biển Đông của bán đảo Cà Mau. Đây là tên đặt mới khi lập huyện, không phải tên làng cổ.
Trước ngày 1/7/2025, huyện có thị trấn Gành Hào và các xã Long Điền, Long Điền Đông, Long Điền Đông A, Long Điền Tây, Điền Hải, An Trạch, An Trạch A, An Phúc, Định Thành, Định Thành A. Nhìn tên là thấy các xã được tách dần từ vài xã gốc, mỗi lần thêm chữ Đông, Tây hay A.
Vì huyện mới lập, giấy tờ của người sinh trước thời điểm đó ở Gành Hào, Long Điền, An Trạch thường ghi huyện Giá Rai, có khi ghi tỉnh Minh Hải. Khi làm thủ tục đất đai hay hộ tịch, chuỗi tên Minh Hải, Giá Rai, Đông Hải, Cà Mau là hoàn toàn hợp lệ, chỉ phản ánh các thời kỳ khác nhau.
Gành Hào: thị trấn cửa biển và đội tàu cá
Gành Hào nằm ở cửa sông Gành Hào đổ ra biển, con sông làm ranh giới giữa Bạc Liêu và Cà Mau cũ. "Gành" chỉ chỗ đất nhô ra mép nước; "hào" thường được giải là con hàu, gợi một bãi nhiều hàu bám. Cách hiểu này hợp cảnh và hay được nhắc, nhưng vẫn chỉ là cách giải phổ biến.
Đây là thị trấn nghề cá lớn nhất của Bạc Liêu cũ. Sáng sớm, tàu từ biển về cập bến, cá, mực, tôm được bốc lên, phân loại ngay trên bến rồi chở đi các vựa. Chợ Gành Hào có tôm khô, cá khô, mắm, ba khía, khô cá đù, mua làm quà rất được người đi xa ưa.
Gành Hào cũng là nơi có lễ Nghinh Ông lớn của vùng, tổ chức hằng năm tại lăng Ông để tưởng nhớ cá Ông, cách ngư dân gọi kính cẩn loài cá voi. Phần lễ có rước trên biển với đoàn ghe trang trí cờ hoa; phần hội có hát bội, văn nghệ, các hoạt động dân gian. Thời gian lễ cụ thể nên hỏi địa phương trước.
Cơn bão Linda đầu tháng 11 năm 1997 đi qua vùng biển bán đảo Cà Mau, gây thiệt hại nặng về người và tàu thuyền cho các làng biển, trong đó có Gành Hào. Đến nay, ký ức ấy vẫn làm ngư dân rất để tâm tới dự báo thời tiết và các lệnh cấm biển mỗi khi có áp thấp.
Đồng muối mùa khô ở Long Điền, Đông Hải
Muối Bạc Liêu được làm chủ yếu ở các xã ven biển của Đông Hải cũ như Long Điền, Long Điền Đông, Điền Hải, cùng một phần vùng ven biển Hòa Bình và Hiệp Thành. Mùa muối bắt đầu khi hết mưa, khoảng từ tháng 12, kéo dài tới khi mưa trở lại, thường khoảng tháng 4, tháng 5.
Diêm dân dẫn nước biển vào ô chứa, cho nước bay hơi qua nhiều ô để tăng độ mặn, rồi đưa vào ô kết tinh. Khi nắng gắt, gió đều, sau vài ngày hạt muối đóng lớp trên mặt ruộng, người ta cào thành đống, gánh về kho. Hạt muối Bạc Liêu to, trắng đục, hay được gọi là muối hột.
Nghề muối vất vả: làm dưới nắng gắt, thu nhập phụ thuộc vào thời tiết và giá cả. Năm mưa trái mùa có thể làm mất cả đợt muối. Nhiều hộ đã chuyển ruộng muối sang nuôi tôm vì thu nhập khá hơn, nên diện tích làm muối nhỏ dần theo thời gian.
Người muốn xem làm muối nên đến vào sáng sớm hoặc chiều muộn mùa khô, khi diêm dân cào muối. Đi trên bờ ô phải cẩn thận vì trơn, không giẫm vào ô đang kết tinh. Mua muối tại ruộng hoặc ở các cơ sở đóng gói gần đó là cách hỗ trợ trực tiếp người làm muối.
Vuông tôm, rừng phòng hộ và bờ biển bùn
Phần lớn đất Đông Hải cũ là vuông tôm. Có hộ nuôi quảng canh kết hợp cua, cá trong vuông rộng, có hộ đầu tư ao nuôi thâm canh. Tôm từ đây được thương lái thu mua, đưa lên các nhà máy chế biến dọc quốc lộ 1 hoặc chở về Cà Mau.
Dọc bờ biển là dải rừng phòng hộ với mắm, đước, bần. Rừng giữ đất, chắn sóng, là nơi sinh sản của tôm cá, cua, ba khía. Một số đoạn bờ biển bị sạt lở, rừng mỏng đi, buộc địa phương làm kè và trồng lại rừng. Người dân sống sát bờ hiểu rõ giá trị của từng hàng cây.
Bờ biển ở đây là bùn non, triều lên xuống mạnh. Lúc triều ròng, bãi bùn lộ ra rất rộng, người dân ra bắt ốc, cua, sò. Đây không phải nơi tắm biển, và người lạ không nên tự đi ra bãi bùn vì dễ lún, triều lên nhanh.
Trong những năm gần đây, ven biển Đông Hải cũ cũng có các dự án điện gió dựng trên bãi bồi. Cùng với tôm và muối, chúng thay đổi đáng kể cảnh quan ven biển, nhưng cũng đặt ra chuyện đường vào, chuyện giữ rừng phòng hộ quanh chân trụ.
Đi lại và sinh sống ở vùng Đông Hải cũ
Từ quốc lộ 1, đường chính xuống vùng này là tuyến Hộ Phòng – Gành Hào, rẽ từ ngã ba Hộ Phòng ở Giá Rai. Dọc đường là chợ xã, vuông tôm, nhà dân sát lộ. Xe khách tuyến dài thường dừng ở Hộ Phòng; xuống Gành Hào có thể đi xe tuyến ngắn hoặc nhờ người nhà đón.
Gành Hào nằm sát ranh với Cà Mau cũ, có bến đò qua sông. Từ khi hai tỉnh hợp nhất, việc qua lại giữa hai bờ sông Gành Hào càng thường xuyên hơn, nhiều gia đình có họ hàng ở cả hai bên. Giờ đò và phương tiện thay đổi, nên hỏi tại chỗ.
Ở các xã sâu như An Trạch, Định Thành, đường bê tông đã tới hầu hết ấp, nhưng mùa mưa vẫn có đoạn trơn, ngập. Trẻ em đi học xa qua cầu kênh, người già đi khám bệnh tuyến trên phải đi chặng dài. Đây là điều người định về sống hay làm việc ở vùng này nên tính trước.
Ẩm thực vùng biển đơn giản mà ngon: cá kèo kho rau răm, ba khía rang me, ốc len xào dừa, lẩu mắm, cá nướng trui. Những món này rẻ và tươi nhất ở chợ Gành Hào hoặc quán quanh bến, nhất là vào buổi sáng khi tàu vừa về.
Đông Hải cũ nay chia về năm xã nào
Từ 1/7/2025, huyện Đông Hải không còn là đơn vị hành chính. Địa bàn huyện cũ chia thành năm xã của tỉnh Cà Mau. Xã Gành Hào gồm thị trấn Gành Hào và xã Long Điền Tây cũ. Xã Long Điền gồm Long Điền và Điền Hải cũ. Xã Đông Hải gồm Long Điền Đông và Long Điền Đông A cũ.
Hai xã còn lại là xã An Trạch, gồm An Trạch và An Trạch A cũ, và xã Định Thành, trong đó có xã Định Thành cũ và xã An Phúc cũ. Ranh giới giữa các xã mới có thể được điều chỉnh ở cấp ấp, nên với một thửa đất cụ thể, bạn nên kiểm lại tại xã.
Điểm dễ nhầm nhất: xã Đông Hải mới không chứa Gành Hào, dù Gành Hào từng là huyện lỵ của huyện Đông Hải. Ai quen nói "ở Đông Hải" để chỉ thị trấn Gành Hào thì nay phải ghi là xã Gành Hào. Ngược lại, xã Đông Hải mới nằm ở vùng Long Điền Đông, cách Gành Hào một quãng.
Cách ghi địa chỉ an toàn là kèm tên cũ, ví dụ "xã Long Điền, tỉnh Cà Mau (trước là xã Điền Hải, huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu)". Kiểm lại trên ứng dụng định danh điện tử, vì phần nơi thường trú thường đã được cập nhật theo xã mới.
Đông Hải trong ký ức người đi biển
Với nhiều gia đình ở Gành Hào và Long Điền, nghề biển là nghề truyền đời. Ông đi ghe buồm, cha đi tàu gỗ gắn máy, con đi tàu vỏ thép có máy định vị. Cách đánh bắt đổi nhiều, nhưng thói quen xem trời, xem con nước, kiêng cữ trước chuyến đi vẫn giữ.
Đi biển xa ngày càng tốn kém vì giá dầu, giá lưới, công bạn, trong khi nguồn lợi gần bờ giảm. Nhiều chủ tàu chuyển sang nghề khác hoặc bán tàu, người trẻ lên bờ làm công nhân. Gành Hào vì thế vừa là thị trấn biển, vừa là nơi có nhiều người đi làm xa.
Những quy định mới về khai thác thuỷ sản, nhật ký đánh bắt, thiết bị giám sát hành trình làm thay đổi cách tàu cá hoạt động. Ngư dân lớn tuổi ban đầu bỡ ngỡ, nay đã quen dần với việc khai báo trước mỗi chuyến ra khơi.
Người ở xa có người thân đi biển thường theo dõi tin thời tiết vùng biển Cà Mau, Bạc Liêu rất sát. Mỗi mùa gió chướng hay mùa bão cuối năm, cả xóm biển cùng lo cho những con tàu chưa về bến.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đông Hải cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Đông Hải cũ thuộc tỉnh Cà Mau, sau khi Bạc Liêu nhập vào Cà Mau theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Huyện không còn là cấp hành chính; địa bàn nay là năm xã Gành Hào, Long Điền, Đông Hải, An Trạch và Định Thành.
Thị trấn Gành Hào nay thuộc xã nào?
Thị trấn Gành Hào cùng xã Long Điền Tây cũ nay hợp thành xã Gành Hào, tỉnh Cà Mau. Gành Hào không thuộc xã Đông Hải mới, dù trước đây là huyện lỵ của huyện Đông Hải.
Huyện Đông Hải được lập từ huyện nào?
Huyện Đông Hải được lập vào khoảng đầu những năm 2000 trên phần ven biển phía nam của huyện Giá Rai. Vì vậy giấy tờ cũ của người Gành Hào, Long Điền, An Trạch có thể ghi huyện Giá Rai hoặc tỉnh Minh Hải.
Muối Bạc Liêu làm ở đâu?
Muối Bạc Liêu được làm chủ yếu ở vùng ven biển Đông Hải cũ, nay thuộc các xã Long Điền và Đông Hải, cùng một phần vùng ven biển khác của Bạc Liêu cũ. Mùa làm muối là mùa khô, khoảng từ tháng 12 đến tháng 4, tháng 5.
Lễ Nghinh Ông Gành Hào là lễ gì?
Đó là lễ hội của ngư dân vùng cửa biển Gành Hào, tổ chức tại lăng Ông để tưởng nhớ cá Ông, tức loài cá voi mà ngư dân kính trọng. Lễ có rước trên biển và phần hội văn nghệ; thời gian cụ thể hằng năm nên hỏi chính quyền xã.
Ở Gành Hào nên mua gì làm quà?
Tôm khô, cá khô, ba khía muối, mắm và muối hột là những thứ người đi Gành Hào hay mua. Nên mua ở chợ hoặc cơ sở có nguồn gốc rõ, xem hạn dùng và cách bảo quản, nhất là với ba khía và mắm khi mang đi xa.