Thị xã Vĩnh Châu là đơn vị cấp huyện ven biển ở phía đông nam tỉnh Sóc Trăng, lên thị xã năm 2011 từ huyện Vĩnh Châu, tồn tại đến ngày 30/6/2025. Từ 1/7/2025, địa bàn thuộc thành phố Cần Thơ, chia thành ba phường Vĩnh Châu, Khánh Hòa, Vĩnh Phước và hai xã Vĩnh Hải, Lai Hòa.
Vĩnh Châu là vùng của hành tím, của những giồng cát chạy song song bờ biển, của ao tôm và rừng ngập mặn, và của cộng đồng Khmer, Hoa đông đúc. Đây cũng là nơi thành phố Cần Thơ mới chạm biển Đông. Bài này nói về vùng đất, nghề trồng hành, biển, con người, các phường xã cũ và nay thuộc đâu.
Từ huyện ven biển đến thị xã năm 2011
Vĩnh Châu là tên huyện có từ lâu, nằm ở dải đất ven biển giữa cửa Trần Đề và ranh Bạc Liêu. Thời trước 1975, vùng này có những giai đoạn gắn với Bạc Liêu, những giai đoạn gắn với Sóc Trăng, tuỳ cách chia tỉnh của từng thời; tài liệu mỗi nơi ghi một kiểu, nên khi tra giấy tờ rất cũ cần xem kỹ tên tỉnh in trên đó.
Từ năm 1992, Vĩnh Châu là huyện của tỉnh Sóc Trăng tái lập, huyện lỵ ở thị trấn Vĩnh Châu. Cuối năm 2011, huyện được nâng lên thị xã Vĩnh Châu, gồm bốn phường 1, 2, Khánh Hòa, Vĩnh Phước và sáu xã Hòa Đông, Lạc Hòa, Lai Hòa, Vĩnh Hải, Vĩnh Hiệp, Vĩnh Tân. Danh sách mười đơn vị này giữ đến tháng 6/2025.
Lên thị xã nhưng Vĩnh Châu vẫn là vùng nông nghiệp ven biển, phần đô thị chỉ tập trung quanh chợ. Phần lớn người dân sống bằng hành, rau màu, tôm, cá, nghêu sò ở bãi bồi, và các nghề dịch vụ đi kèm như buôn hành, chở hàng, sửa máy bơm.
Giấy tờ cấp trước cuối năm 2011 ghi huyện Vĩnh Châu, sau đó ghi thị xã Vĩnh Châu, từ 7/2025 ghi theo phường xã mới của thành phố Cần Thơ. Ba cách ghi này cùng chỉ một vùng đất.
Giồng cát và hành tím
Đất Vĩnh Châu có những giồng cát chạy song song bờ biển, là dấu vết các đường bờ biển cũ khi đồng bằng lấn dần ra. Trên giồng, đất cát pha thoát nước tốt, hợp với hành tím, củ cải, cải bẹ, dưa hấu, ớt. Giữa các giồng là vùng trũng, nay phần lớn thành ao tôm hoặc ruộng.
Hành tím Vĩnh Châu là sản vật nổi tiếng nhất. Hành trồng trên luống cao, tưới nước ngọt từ giếng hoặc ao trữ, thu hoạch rộ vào cuối năm, đầu năm âm lịch. Mùa thu hoạch, đồng hành tím rộn người nhổ, cắt lá, phơi, tuốt; sân nhà nào cũng có một đống hành đang hong khô.
Giá hành lên xuống theo năm, có năm được mùa mất giá, có năm mất mùa được giá. Người trồng hành quen chuyện này, nhiều nhà trữ hành khô trên giàn để bán dần. Với người mua làm quà, hành tím Vĩnh Châu củ nhỏ, chắc, vỏ tím đậm, thơm khi phi, bán khắp chợ Sóc Trăng và dọc đường về.
Củ cải trắng Vĩnh Châu cũng có tiếng, phần lớn được làm thành củ cải muối, củ cải khô bán đi các nơi. Ở một số ấp, cả xóm làm củ cải muối theo mùa, mùi muối và nắng bay khắp đường.
Biển, rừng ngập mặn và điện gió
Bờ biển Vĩnh Châu là bãi bùn bồi, không phải bãi cát trắng. Ngoài bãi là rừng ngập mặn phòng hộ với mắm, đước, bần, giữ đất khỏi sạt lở. Bên trong đê biển là ao tôm, rồi mới đến giồng cát trồng hành.
Biển Hồ Bể ở vùng xã Vĩnh Hải cũ là nơi người dân trong vùng hay ra hóng gió, ăn hải sản, nhất là dịp lễ, Tết. Nước biển ở đây đục màu phù sa, không phải nơi tắm biển kiểu Vũng Tàu, nhưng có không khí rất riêng: đê biển, rừng phòng hộ, quán ăn ven bờ, gió lồng lộng.
Những năm gần đây, dọc bờ biển Vĩnh Châu và các vùng lân cận có nhiều trụ điện gió được dựng trên bãi bồi. Đây là cảnh mới của vùng biển, cũng đặt ra chuyện cân bằng giữa dự án năng lượng, rừng phòng hộ và nghề cào nghêu, đặt đáy của người dân.
Sạt lở bờ biển là nỗi lo thật ở đây. Có đoạn rừng phòng hộ bị sóng ăn vào, phải làm kè, trồng lại rừng. Người mua đất gần đê biển nên hỏi kỹ về quy hoạch phòng hộ và lịch sử sạt lở của khu vực.
Phum sóc Khmer và phố chợ người Hoa
Vĩnh Châu là một trong những nơi có tỷ lệ người Khmer cao nhất của Sóc Trăng cũ. Các phum sóc nằm dọc giồng cát, mỗi sóc quanh một ngôi chùa Nam tông với cổng, mái, tháp trang trí đặc trưng. Ngày lễ Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta, Ok Om Bok, chùa là nơi cả sóc tụ họp.
Người Hoa ở Vĩnh Châu phần đông gốc Triều Châu, sống tập trung quanh chợ, buôn bán hành, nông sản, hải sản. Nhiều tiệm buôn hành lớn của vùng là của các gia đình người Hoa đã ở đây nhiều đời. Tiếng Khmer, tiếng Triều Châu, tiếng Việt cùng được nghe ở chợ Vĩnh Châu.
Vĩnh Châu có đội ghe ngo của nhiều chùa, mỗi năm về kênh Maspero dự đua trong lễ Ok Om Bok. Những tháng trước lễ, các đội tập trên kênh rạch quanh sóc, là dịp thanh niên trong sóc gặp nhau.
Bữa ăn ở Vĩnh Châu có bún nước lèo, cá kho, mắm bò hóc, tôm cá biển, và nhiều món có hành tím. Khách đến nên thử ăn ở quán quanh chợ buổi sáng, nơi người địa phương ăn.
Mười phường xã cũ của thị xã Vĩnh Châu và nay thuộc đâu
Bảng dưới đối chiếu mười đơn vị cấp xã của thị xã Vĩnh Châu trước 7/2025 với phường xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025.
| Đơn vị cũ (đến 30/6/2025) | Nay thuộc (từ 1/7/2025) |
|---|---|
| Phường 1, phường 2 | Phường Vĩnh Châu |
| Xã Lạc Hòa | Phường Vĩnh Châu |
| Phường Khánh Hòa | Phường Khánh Hòa |
| Xã Hòa Đông, xã Vĩnh Hiệp | Phường Khánh Hòa |
| Phường Vĩnh Phước, xã Vĩnh Tân | Phường Vĩnh Phước |
| Xã Vĩnh Hải | Xã Vĩnh Hải (giữ nguyên) |
| Xã Lai Hòa | Xã Lai Hòa (giữ nguyên) |
Vĩnh Hải và Lai Hòa là hai xã ven biển có địa bàn rộng, giữ nguyên không gộp với ai. Biển Hồ Bể nằm ở vùng xã Vĩnh Hải. Các phường mới đều lấy lại tên phường hoặc thị xã cũ, nên người địa phương dễ nhận ra.
Hai chỗ hay nhầm: xã Lạc Hòa cũ không thành phường riêng mà vào phường Vĩnh Châu, cùng khu chợ trung tâm; còn tên Khánh Hòa ở đây là tên phường của Vĩnh Châu cũ, không liên quan gì đến tỉnh Khánh Hòa ở miền Trung. Khi gửi hàng, ghi đủ "phường Khánh Hòa, thành phố Cần Thơ" để khỏi bị chuyển nhầm.
Người ở phường 1, phường 2 cũ, tức khu chợ và trung tâm thị xã, nay cùng ghi phường Vĩnh Châu. Tên đường, số nhà ở khu này phần lớn giữ nguyên.
Đi lại và ghi địa chỉ ở Vĩnh Châu cũ
Từ nội ô Sóc Trăng cũ đi Vĩnh Châu theo hướng đông nam ra biển, thời gian tuỳ đường và xe. Từ Vĩnh Châu có đường ven biển nối sang vùng Bạc Liêu cũ, nay thuộc tỉnh Cà Mau. Xe khách tuyến Vĩnh Châu đi Sóc Trăng, Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh chạy hằng ngày.
Khi ghi địa chỉ mới, viết tên phường xã mới rồi thành phố Cần Thơ, ví dụ "phường Khánh Hòa, thành phố Cần Thơ (trước là xã Hòa Đông, thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng)". Với người Khmer lớn tuổi, ghi thêm tên sóc, tên ấp quen sẽ giúp người khác tìm nhà nhanh hơn.
Thủ tục hộ tịch, chứng thực, cư trú nay làm ở phường xã mới. Với giấy tờ đất ở vùng ven biển, nhất là đất gần rừng phòng hộ, nên hỏi kỹ tình trạng pháp lý trước khi mua bán, vì nhiều thửa có quy định riêng.
Người đi làm ăn nên biết mùa hành là mùa thuê nhân công nhiều nhất, mùa tôm thả giống phụ thuộc độ mặn, và giá nông sản ở đây biến động mạnh. Tìm đại lý, vựa thu mua, nên hỏi tại chợ Vĩnh Châu hoặc người trong ấp.
Nuôi tôm nước lợ: nghề lớn, rủi ro lớn
Vùng trũng giữa các giồng cát và dải đất sát đê biển của Vĩnh Châu cũ phần lớn đã thành ao tôm. Tôm sú, tôm thẻ chân trắng được nuôi theo nhiều cách, từ quảng canh trong ao đất rộng đến nuôi thâm canh trong ao lót bạt, có quạt nước, máy bơm chạy suốt ngày đêm. Một vụ tôm thắng có thể giúp gia đình sửa nhà, mua xe; một vụ thua có thể để lại món nợ nhiều năm.
Rủi ro lớn nhất là dịch bệnh và thời tiết. Khi trời nắng nóng kéo dài hoặc mưa trái mùa, độ mặn và nhiệt độ ao thay đổi nhanh, tôm dễ bệnh. Người nuôi lâu năm theo dõi nước rất kỹ, đo độ mặn, độ pH mỗi ngày, và thường trao đổi kinh nghiệm với nhau ở quán cà phê đầu ấp.
Nghề tôm kéo theo một chuỗi dịch vụ: bán con giống, thức ăn, thuốc xử lý ao, sửa máy, thu mua tôm. Ở các trung tâm xã cũ, dễ thấy những cửa hàng vật tư thuỷ sản san sát. Người mới vào nghề nên học từ người nuôi giỏi trong vùng và hỏi cán bộ khuyến nông, đừng chỉ nghe người bán vật tư.
Nước ngọt trên vùng giồng: giếng, ao trữ và mùa hạn mặn
Trồng hành, trồng rau trên giồng cát cần nước ngọt, mà Vĩnh Châu sát biển, kênh rạch phần lớn là nước lợ. Từ lâu người dân dùng giếng khoan lấy nước ngầm tưới hành, đồng thời đào ao trữ nước mưa. Những năm gần đây, chuyện khai thác nước ngầm quá nhiều được nhắc đến nhiều hơn, vì có thể làm sụt lún đất và nước giếng nhiễm mặn dần.
Mùa khô, nhất là những năm hạn mặn nặng, nước sinh hoạt ở một số ấp phải chở từ nơi khác đến hoặc dùng nước máy từ các trạm cấp nước tập trung. Nhiều nhà có lu, bồn chứa nước mưa lớn, hứng từ mái nhà suốt mùa mưa để dùng dần.
Với người định cư hoặc mở cơ sở sản xuất ở Vĩnh Châu cũ, nguồn nước là điều nên hỏi đầu tiên: nhà có nước máy chưa, giếng sâu bao nhiêu, mùa khô có bị mặn không. Câu trả lời khác nhau giữa từng ấp, kể cả trong cùng một phường xã mới.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Vĩnh Châu cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, thị xã Vĩnh Châu cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay là ba phường Vĩnh Châu, Khánh Hòa, Vĩnh Phước và hai xã Vĩnh Hải, Lai Hòa. Tên thị xã Vĩnh Châu không còn trên giấy tờ mới.
Vĩnh Châu lên thị xã năm nào?
Huyện Vĩnh Châu được nâng lên thị xã vào cuối năm 2011. Giấy tờ cấp trước đó ghi huyện Vĩnh Châu, sau đó ghi thị xã Vĩnh Châu. Cả hai cùng chỉ một địa bàn, nay ghi theo phường xã mới của thành phố Cần Thơ.
Hành tím Vĩnh Châu thu hoạch mùa nào?
Hành tím Vĩnh Châu thu hoạch rộ vào cuối năm và đầu năm âm lịch, quanh dịp Tết, ngoài ra còn có các vụ phụ trong năm. Hành trồng trên giồng cát, tưới nước ngọt, củ nhỏ, chắc và thơm khi phi.
Biển Hồ Bể có tắm biển được không?
Biển Hồ Bể ở vùng xã Vĩnh Hải là bãi bùn bồi, nước đục màu phù sa, không phải bãi tắm cát trắng. Người dân ra đây chủ yếu hóng gió, ăn hải sản, đi dạo trên đê biển. Khi xuống bãi nên hỏi người địa phương về con nước.
Vĩnh Châu có những dân tộc nào?
Vĩnh Châu có ba cộng đồng chính là Khmer, Hoa và Kinh, trong đó tỷ lệ người Khmer cao. Các phum sóc Khmer nằm dọc giồng cát quanh những ngôi chùa Nam tông; người Hoa gốc Triều Châu sống nhiều quanh khu chợ.
Xã Vĩnh Hải và xã Lai Hòa có bị gộp không?
Không. Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, xã Vĩnh Hải và xã Lai Hòa giữ nguyên địa bàn và tên, nay là hai xã của thành phố Cần Thơ. Đây là hai xã ven biển có địa bàn rộng của Vĩnh Châu cũ.