Thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng cũ: năm ngả kênh, chợ nổi và vùng giáp ba tỉnh

Thị xã Ngã Năm là đơn vị cấp huyện ở phía tây tỉnh Sóc Trăng, tách khỏi huyện Thạnh Trị thành huyện Ngã Năm đầu những năm 2000 rồi lên thị xã năm 2013, tồn tại đến ngày 30/6/2025. Từ 1/7/2025, địa bàn thuộc thành phố Cần Thơ, chủ yếu nằm trong hai phường Ngã Năm, Mỹ Quới và một phần xã Tân Long.

Cái tên nói lên tất cả: nơi năm ngả kênh gặp nhau, tạo thành một khu chợ trên nước từ thời ghe xuồng là đường đi chính. Ngã Năm nằm ở góc giáp ba vùng Sóc Trăng, Hậu Giang, Bạc Liêu cũ, đồng lúa rộng và trũng. Bài này nói về lịch sử, chợ nổi, đồng ruộng, các phường xã cũ và nay thuộc đâu.

Từ một vùng của Thạnh Trị đến thị xã

Trước khi có huyện riêng, vùng Ngã Năm thuộc huyện Thạnh Trị, một huyện rộng ở phía tây nam tỉnh. Khu chợ ở ngã năm kênh là nơi tụ họp buôn bán của cả vùng, nhưng xa huyện lỵ Phú Lộc. Người dân đi làm giấy tờ phải đi một quãng đường dài, phần lớn bằng ghe xuồng.

Khoảng năm 2003, vùng phía bắc huyện Thạnh Trị được tách ra thành huyện Ngã Năm, huyện lỵ đặt ở thị trấn Ngã Năm. Năm 2013, huyện được nâng lên thị xã Ngã Năm, gồm ba phường đánh số 1, 2, 3 và năm xã Long Bình, Mỹ Bình, Mỹ Quới, Tân Long, Vĩnh Quới. Danh sách tám đơn vị này giữ đến tháng 6/2025.

Vì tách từ Thạnh Trị, nhiều giấy tờ đất cấp trước khi có huyện Ngã Năm ghi huyện Thạnh Trị. Đây không phải sai sót. Khi tra lịch sử một thửa đất ở Mỹ Quới hay Vĩnh Quới, nếu giấy ghi Thạnh Trị, hãy nhìn năm cấp để biết đó là giai đoạn trước khi tách huyện.

Vùng Ngã Năm, Mỹ Quới được nhắc trong sách sử địa phương về hai cuộc kháng chiến, khi ruộng trũng và kênh rạch là chỗ dựa của người đi kháng chiến. Chi tiết từng sự kiện nên tra sách địa chí của Sóc Trăng, vì mỗi tài liệu kể một mức khác nhau.

Năm ngả kênh và chợ nổi

Ngã Năm là nơi các con kênh từ nhiều hướng đổ về một điểm, có ngả đi về phía Sóc Trăng, có ngả đi lên vùng Hậu Giang cũ, có ngả đi sang vùng Bạc Liêu cũ. Từ điểm này, ghe xuồng có thể đi khắp vùng. Đó là lý do một khu chợ trên nước hình thành từ rất sớm.

Chợ nổi Ngã Năm từng là một trong những chợ nổi đông của miền Tây, ghe chở trái cây, rau, lúa gạo, cá khô neo san sát. Người bán treo hàng mẫu lên cây sào trước mũi ghe, gọi là "cây bẹo", để người mua nhìn từ xa biết ghe bán gì. Ngày nay chợ nổi thưa hơn nhiều, vì đường bộ đã vào tới hầu hết các ấp, người ta chuyển sang mua bán trên bờ.

Dù vậy, buổi sáng sớm ở khu ngã năm kênh vẫn còn một số ghe họp lại, nhất là những ngày giáp Tết. Ai muốn xem nên đến sớm, khoảng trước hoặc ngay lúc trời sáng, và hỏi người địa phương thuê xuồng đi một vòng. Không có bến du lịch chuyên nghiệp như một số chợ nổi khác, nên mọi thứ còn mộc.

Khu chợ trên bờ quanh ngã năm kênh là trung tâm buôn bán của thị xã cũ, có chợ, tiệm vàng, tiệm thuốc, quán ăn. Những căn nhà cũ quay mặt ra kênh, sau lưng là đường bộ mới, cho thấy rõ cách đô thị này lớn lên theo dòng nước.

Đồng lúa trũng ở góc giáp ba vùng

Ngã Năm là vùng đất thấp, ruộng rộng, nhiều nơi phèn. Nước ngọt phần lớn đến từ hệ thống kênh nối với sông Hậu qua phía Hậu Giang; mùa khô, ở các vùng giáp Bạc Liêu cũ có năm nước mặn len vào. Người dân trồng lúa là chính, hai hoặc ba vụ tuỳ nơi và tuỳ năm.

Đồng ruộng Ngã Năm tiếp giáp ruộng của Hậu Giang cũ ở phía bắc và của Bạc Liêu cũ ở phía tây. Nhìn trên thực địa không có ranh giới tự nhiên rõ, chỉ là những con kênh và bờ ruộng. Sau 7/2025, phía Hậu Giang cũ cùng thuộc thành phố Cần Thơ, còn phía Bạc Liêu cũ thuộc tỉnh Cà Mau.

Ngoài lúa, nhiều nhà nuôi cá trong ao, mương vườn, nuôi vịt chạy đồng sau mùa gặt, trồng rau màu trên bờ liếp. Mùa nước lên có cá đồng, ốc, cua đồng. Đặc sản không ồn ào như hành Vĩnh Châu hay bánh pía Phú Tâm, nhưng bữa ăn ở đây đậm mùi đồng: cá lóc nướng trui, canh chua cá linh, mắm kho.

Nhiều gia đình có người đi làm xa ở Cần Thơ, Bình Dương cũ, Thành phố Hồ Chí Minh. Dịp Tết, bến xe và các con đường vào Ngã Năm đông hẳn lên. Người mua đất ở đây nên hỏi kỹ mức ngập mùa mưa và đường vào ấp có đi được ô tô không.

Tám phường xã cũ của thị xã Ngã Năm và nay thuộc đâu

Bảng dưới đối chiếu tám đơn vị cấp xã của thị xã Ngã Năm trước 7/2025 với phường xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025.

Xã Tân Long mới gồm đất của hai đơn vị cấp huyện cũ: Long Bình, Tân Long của Ngã Năm và Thạnh Tân của Thạnh Trị. Khi làm hồ sơ cần sổ địa chính cũ, nhớ ghi đúng huyện thị cũ để cán bộ tìm đúng sổ.

Tên Ngã Năm vẫn còn trên bản đồ hành chính qua phường Ngã Năm; tên Mỹ Quới cũng được giữ, nay là tên phường.

Những tên dễ nhầm quanh Ngã Năm

Ngã Năm, Ngã Bảy, Ngã Sáu là ba địa danh đều thuộc thành phố Cần Thơ mới, đặt tên theo cùng một cách: số ngả sông kênh gặp nhau. Ngã Bảy là thành phố cũ của Hậu Giang trên quốc lộ 1; Ngã Sáu là thị trấn cũ của huyện Châu Thành, Hậu Giang; Ngã Năm là thị xã cũ của Sóc Trăng. Khi hẹn gặp, gửi hàng, nói rõ "Ngã Năm, Sóc Trăng cũ".

Tên Long Bình có ở nhiều nơi: xã Long Bình cũ của Ngã Năm nay thuộc xã Tân Long, trong khi phường Long Bình mới lại ở vùng thị xã Long Mỹ của Hậu Giang cũ. Hai nơi cùng thuộc thành phố Cần Thơ nhưng cách nhau xa.

Tương tự, Tân Long là tên xã mới, đồng thời là tên một xã cũ. Người ở xã Tân Long cũ vẫn ở xã Tân Long mới, còn người ở Long Bình cũ hay Thạnh Tân cũ thì nay cũng mang địa chỉ xã Tân Long. Khi người khác hỏi "Tân Long chỗ nào", trả lời kèm tên ấp sẽ rõ hơn.

Các trường học, chợ, bến đò mang tên cũ chưa chắc đổi theo. Trong nhiều năm tới, người địa phương vẫn sẽ chỉ đường bằng tên chợ, tên ngã kênh, tên ấp quen thuộc, hơn là bằng tên phường xã mới.

Đi lại và làm giấy tờ ở Ngã Năm cũ

Từ thành phố Sóc Trăng cũ đi Ngã Năm có đường tỉnh nối qua vùng Mỹ Tú hoặc Thạnh Trị; từ Cần Thơ có thể đi qua Ngã Bảy, Phụng Hiệp rồi rẽ xuống. Thời gian tuỳ tuyến. Đường vào các ấp xa thường nhỏ, một số đoạn chỉ đi được xe máy, mùa mưa nên hỏi trước.

Từ 7/2025, các việc hộ tịch, chứng thực, cư trú làm ở phường Ngã Năm, phường Mỹ Quới hoặc xã Tân Long tuỳ nơi ở. Việc trước đây thuộc thị xã nay chuyển lên phường xã hoặc lên sở ngành thành phố Cần Thơ. Nhiều thủ tục làm được trực tuyến qua cổng dịch vụ công.

Người quê Ngã Năm ở xa về làm giấy tờ đất nên mang bản gốc, nhất là giấy cấp từ thời còn thuộc Thạnh Trị. Khi ghi địa chỉ mới, viết tên phường xã mới trước, rồi tên cũ trong ngoặc, ví dụ "phường Mỹ Quới, thành phố Cần Thơ (trước là xã Mỹ Bình, thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng)".

Với người làm ăn, Ngã Năm là chợ đầu mối nhỏ của vùng lúa giáp ranh, nơi thương lái thu mua lúa, cá, vịt. Muốn tìm cơ sở xay xát, đại lý vật tư nông nghiệp ở đây, cách nhanh vẫn là hỏi ở chợ hoặc hỏi người trong ấp.

Một năm ở Ngã Năm: mùa lúa, mùa nước, mùa Tết

Lịch trong năm của người Ngã Năm xoay quanh ruộng lúa. Đầu mùa mưa, khoảng tháng năm, tháng sáu dương lịch, người ta xuống giống vụ hè thu; cuối năm là vụ đông xuân, vụ chính, thu hoạch quanh dịp Tết. Ở những nơi làm được ba vụ, đồng gần như không lúc nào trống.

Mùa mưa ở đây không có lũ lớn như vùng đầu nguồn An Giang, Đồng Tháp, nhưng nước mưa và nước triều đứng lâu trên đất trũng. Những năm mưa nhiều, đường đất trong ấp ngập, trẻ em đi học phải lội hoặc đi xuồng một đoạn. Đê bao và cống đã giúp nhiều vùng chủ động hơn, nhưng không phải nơi nào cũng có.

Mùa khô là lúc lo chuyện nước mặn ở các ấp giáp Bạc Liêu cũ. Những năm hạn mặn nặng, người dân phải trữ nước ngọt, đổi lịch xuống giống, có nơi để ruộng nghỉ. Thông tin về độ mặn trên kênh thường được thông báo qua loa ấp, nhóm nhắn tin của xã hoặc cán bộ nông nghiệp.

Tết là lúc Ngã Năm đông nhất. Người đi làm xa về, chợ trên bờ lẫn dưới nước nhộn nhịp, ghe chở hoa kiểng, dưa hấu, bánh mứt về bán. Sau rằm tháng giêng, xe khách lại chở người đi, ấp xóm trở về nhịp chậm của một vùng lúa xa đô thị.

Câu hỏi thường gặp

Thị xã Ngã Năm cũ nay thuộc đâu?

Từ 1/7/2025, thị xã Ngã Năm cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay chủ yếu là phường Ngã Năm, phường Mỹ Quới và một phần xã Tân Long. Tên thị xã Ngã Năm không còn trên giấy tờ mới.

Ngã Năm tách từ huyện nào?

Ngã Năm tách từ huyện Thạnh Trị, thành huyện riêng vào khoảng năm 2003, rồi lên thị xã năm 2013. Giấy tờ đất cấp trước khi tách huyện có thể ghi huyện Thạnh Trị dù thửa đất nay thuộc phường Ngã Năm hay Mỹ Quới.

Chợ nổi Ngã Năm còn họp không?

Còn, nhưng thưa hơn trước nhiều vì đường bộ đã vào tới hầu hết các ấp. Buổi sáng sớm, nhất là những ngày giáp Tết, vẫn có ghe họp ở khu ngã năm kênh. Muốn xem nên đến sớm và hỏi người địa phương thuê xuồng.

Ngã Năm, Ngã Bảy, Ngã Sáu khác nhau thế nào?

Cả ba đều thuộc thành phố Cần Thơ mới và đặt tên theo số ngả sông kênh gặp nhau. Ngã Năm là thị xã cũ của Sóc Trăng, Ngã Bảy là thành phố cũ của Hậu Giang trên quốc lộ 1, Ngã Sáu là thị trấn cũ của huyện Châu Thành, Hậu Giang.

Xã Tân Long mới gồm những nơi nào?

Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, xã Tân Long mới gồm xã Long Bình, xã Tân Long của thị xã Ngã Năm cũ và xã Thạnh Tân của huyện Thạnh Trị cũ. Đây là một xã mới gồm đất của hai đơn vị cấp huyện cũ.

Ngã Năm giáp những vùng nào?

Ngã Năm cũ nằm ở góc giáp ba vùng: phía bắc và tây bắc giáp Hậu Giang cũ, phía tây và tây nam giáp Bạc Liêu cũ, phía đông giáp Mỹ Tú và Thạnh Trị của Sóc Trăng cũ. Sau 7/2025, phía Bạc Liêu cũ thuộc tỉnh Cà Mau.