Thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng cũ: chùa Dơi, kênh Maspero và chợ tỉnh lỵ

Thành phố Sóc Trăng là tỉnh lỵ của tỉnh Sóc Trăng, lên thành phố năm 2007 từ thị xã Sóc Trăng, gồm mười phường đánh số từ 1 đến 10 cho đến ngày 30/6/2025. Từ 1/7/2025, địa bàn này thuộc thành phố Cần Thơ, phần lõi chia thành hai phường Phú Lợi và Sóc Trăng, riêng phường 10 cũ vào phường Mỹ Xuyên.

Đây là đô thị nhỏ, đi xe máy một vòng chưa hết buổi sáng, nhưng là nơi thấy rõ nhất sự đan xen Kinh, Khmer, Hoa của vùng: chùa Khmer, chùa người Hoa, nhà thờ, chợ, phố người Hoa nằm cách nhau vài con đường. Bài này đi qua lịch sử tên gọi, các di tích quen thuộc, kênh Maspero, chợ và bữa ăn, rồi cách tra phường mới.

Từ chợ ven rạch đến tỉnh lỵ: các tên gọi của đô thị

Khu đô thị Sóc Trăng hình thành quanh một con rạch và khu chợ, nơi người Khmer, người Hoa, người Kinh buôn bán từ lâu. Khi tỉnh Sóc Trăng được lập thời Pháp thuộc, nơi này thành tỉnh lỵ, có dinh tham biện, trường học, nhà thương và những dãy phố buôn bán của người Hoa quanh chợ.

Năm 1956, khi tỉnh đổi tên thành Ba Xuyên, tỉnh lỵ được đặt tên Khánh Hưng. Tên Khánh Hưng dùng đến năm 1975. Sau đó đô thị lấy lại tên Sóc Trăng, giai đoạn 1976 đến 1991 là thị xã thuộc tỉnh Hậu Giang lớn, rồi từ năm 1992 là thị xã tỉnh lỵ của tỉnh Sóc Trăng tái lập.

Năm 2007, thị xã Sóc Trăng được nâng lên thành phố thuộc tỉnh. Địa bàn gồm mười phường, đặt tên theo số từ phường 1 đến phường 10, không có xã. Cách đặt tên phường bằng số giống nhiều đô thị miền Tây khác như Bạc Liêu, Cà Mau, Vĩnh Long, nên người ngoài đôi khi nhầm khi chỉ nghe "phường 2".

Ranh thành phố không lớn. Phía nam giáp huyện Mỹ Xuyên, nơi khu thị trấn Mỹ Xuyên gần như nối liền với nội ô; phía bắc và phía đông giáp huyện Châu Thành và Long Phú. Đi theo quốc lộ 1 từ hướng Cần Thơ xuống, qua địa phận Châu Thành là vào thành phố.

Chùa Dơi, chùa Kh'Leang, chùa Đất Sét: di tích trong nội ô

Chùa Dơi, tên Khmer thường viết là Mahatup, là ngôi chùa Khmer nổi tiếng nhất của thành phố. Khuôn viên rộng, cây cổ thụ cao, nơi nhiều năm có đàn dơi lớn treo mình trên cành, từ đó có tên gọi dân gian. Đàn dơi nay thưa hơn trước, nhưng kiến trúc chánh điện mái nhiều tầng, tượng và tranh tường vẫn là lý do nhiều người dừng lại.

Chùa Kh'Leang là một ngôi chùa Khmer cổ khác nằm gần trung tâm, được nhiều tài liệu nhắc là có từ rất sớm và đã trùng tu nhiều lần. Chùa có cổng và mái trang trí đặc trưng Khmer Nam Bộ, cũng là nơi học chữ Khmer của con em trong vùng. Gần đó là Bảo tàng Văn hoá Khmer, trưng bày nhạc cụ, ghe ngo, đồ dùng của các phum sóc.

Chùa Đất Sét, tên chữ Bửu Sơn Tự, là chùa của người Hoa, nổi tiếng vì gần như toàn bộ tượng, tháp, linh vật bên trong được nặn bằng đất sét bởi một người trong gia đình chủ chùa qua nhiều chục năm. Chùa còn có những cây nến rất lớn được đốt liên tục. Đây là điểm mà người đi qua Sóc Trăng thường ghé.

Khi vào chùa, nên ăn mặc kín đáo, cởi giày dép trước khi vào chánh điện chùa Khmer, không chỉ chân về phía tượng, không leo trèo để chụp ảnh. Các sư Khmer không bắt tay phụ nữ; muốn chụp ảnh sư hoặc người đang lễ thì hỏi trước. Chùa là nơi sinh hoạt của cộng đồng, không phải khu tham quan.

Kênh Maspero và mùa đua ghe ngo

Kênh Maspero chảy qua giữa thành phố, hai bên là đường, cây xanh, phố xá. Tên kênh có từ thời Pháp. Ngày thường, bờ kênh là chỗ người dân đi bộ, tập thể dục buổi sáng, ngồi quán cà phê buổi tối.

Mỗi năm vào dịp rằm tháng mười âm lịch, kênh Maspero là nơi diễn ra đua ghe ngo trong lễ hội Ok Om Bok. Ghe ngo là loại thuyền dài, thon, đầu cong, chở vài chục tay bơi, mỗi chiếc thuộc về một chùa, một phum sóc. Các đội từ khắp Sóc Trăng cũ và các tỉnh lân cận về đây tranh tài; hai bên bờ chật kín người xem.

Đêm trước ngày đua là lễ cúng trăng ở các chùa và phum sóc, có tục đút cốm dẹp cho trẻ em, thả đèn nước trên kênh. Thành phố mấy ngày ấy đông hơn bình thường nhiều lần, có hội chợ, ca múa. Ai muốn về xem nên đặt chỗ nghỉ sớm và đi lại bằng xe máy, vì ô tô khó tìm chỗ đỗ gần kênh.

Ngoài kênh Maspero, thành phố còn hồ Nước Ngọt ở gần trung tâm, một hồ lớn có đường quanh hồ, cây xanh, là chỗ người dân dạo mát. Hồ này được nhắc là nơi trữ nước ngọt cho đô thị thời xưa, từ đó có tên.

Chợ, phố người Hoa và bữa ăn tỉnh lỵ

Chợ trung tâm Sóc Trăng nằm gần kênh, buổi sáng đông nhất. Ở đây có đủ sản vật của tỉnh: hành tím Vĩnh Châu, gạo thơm, mắm bò hóc, khô cá, trái cây từ Kế Sách, Cù Lao Dung, tôm cá từ Trần Đề. Quanh chợ là những dãy phố buôn bán, nhiều tiệm do người Hoa mở từ nhiều đời.

Bún nước lèo là món nhắc đầu tiên khi nói về ẩm thực Sóc Trăng: nước dùng nấu từ mắm bò hóc của người Khmer, cá lóc, tôm, thịt heo quay, rau sống, bông súng, giá. Mỗi quán nêm một kiểu, người địa phương có quán ruột riêng. Món sáng khác có bánh cống, bún gỏi già, hủ tiếu, bánh canh.

Bánh pía và lạp xưởng là sản vật mang dấu người Hoa, bán khắp các tiệm quanh chợ và dọc quốc lộ. Phần lớn lò bánh pía nằm ở vùng Phú Tâm thuộc huyện Châu Thành cũ, nhưng khách thường mua trong thành phố. Mua làm quà nên hỏi hạn dùng và cách bảo quản khi đi xa.

Buổi tối, khu quanh kênh và các con đường gần chợ có quán ăn, quán cà phê, xe đẩy. Nhịp sống chậm hơn Cần Thơ, ít cao ốc, nhiều nhà phố hai ba tầng. Với người từ vùng nông thôn trong tỉnh, "lên Sóc Trăng" vẫn là đi chợ lớn, đi bệnh viện, đi học trường chuyên.

Mười phường cũ và phường mới từ 1/7/2025

Bảng dưới đối chiếu các phường số của thành phố Sóc Trăng trước 7/2025 với phường mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025 mà trang dùng.

Phường Mỹ Xuyên gồm đất của hai đơn vị cấp huyện cũ, vì khu phường 10 và thị trấn Mỹ Xuyên vốn liền một dải đô thị. Người ở phường 9 cũ nên xem thông tin cư trú trên ứng dụng định danh hoặc hỏi công an phường để biết địa chỉ chính thức.

Tên đường, số nhà trong nội ô phần lớn giữ nguyên. Thay đổi chính là phần phường: "phường 2, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng" nay ghi "phường Phú Lợi, thành phố Cần Thơ".

Sống, đi lại và làm giấy tờ ở nội ô cũ

Từ Cần Thơ xuống Sóc Trăng thường đi quốc lộ 1 qua Ngã Bảy hoặc đi hướng Kế Sách, Châu Thành; thời gian tuỳ tuyến và giờ đi. Bến xe Sóc Trăng có xe đi Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh, Bạc Liêu, Cà Mau và xe về các vùng trong tỉnh cũ như Vĩnh Châu, Trần Đề, Kế Sách.

Sau 7/2025, nhiều cơ quan cấp tỉnh cũ đặt ở Sóc Trăng chuyển thành chi nhánh hoặc điểm tiếp nhận của sở ngành thành phố Cần Thơ. Bệnh viện, trường học, bến xe vẫn hoạt động ở chỗ cũ, có nơi đổi tên cho hợp đơn vị mới. Khi hỏi đường, gọi theo tên quen như "bệnh viện tỉnh", "chợ Sóc Trăng" vẫn dễ hiểu hơn.

Người thuê nhà, mua nhà nên chú ý tên phường trên giấy tờ: giấy cấp trước 7/2025 ghi phường số, giấy mới ghi Phú Lợi hoặc Sóc Trăng. Hai loại giấy cùng chỉ một thửa đất. Khi làm hợp đồng, ghi cả tên mới và tên cũ để tránh tranh cãi về sau.

Tên "thành phố Sóc Trăng" sẽ còn được dùng lâu trong đời sống, như cách người ta vẫn gọi tên các quận, thị xã đã không còn. Nhưng trên văn bản, đơn vị hành chính đúng hiện nay là phường Phú Lợi hoặc phường Sóc Trăng, thành phố Cần Thơ.

Ba cộng đồng trong một đô thị nhỏ

Đi bộ trong nội ô Sóc Trăng cũ chừng một buổi, bạn sẽ đi qua chùa Khmer, chùa người Hoa, hội quán, nhà thờ Công giáo, đình người Kinh mà không phải ra khỏi vài con đường chính. Mật độ di tích của nhiều cộng đồng như vậy trong một đô thị nhỏ là điều ít nơi ở miền Tây có được.

Người Khmer trong thành phố sống tập trung quanh các chùa, có những xóm mà tiếng Khmer vẫn là tiếng nói trong nhà. Trẻ em học chữ Khmer ở chùa vào dịp hè, người lớn đi chùa vào các ngày lễ lớn. Nhiều gia đình Khmer làm công chức, giáo viên, buôn bán nhỏ, đi làm ở các khu công nghiệp gần đó.

Người Hoa phần đông gốc Triều Châu, sống ở các dãy phố quanh chợ. Một số tiệm vàng, tiệm thuốc bắc, tiệm tạp hoá, lò bánh đã qua ba bốn đời. Tiếng Triều Châu vẫn được nói trong nhiều gia đình lớn tuổi, nhất là trong những dịp cúng giỗ, lễ vía ở hội quán.

Người Kinh là đông nhất, đến từ khắp nơi trong và ngoài tỉnh, làm đủ nghề. Ba cộng đồng đi đám cưới, đám giỗ của nhau, ăn món của nhau, và nhiều gia đình đã là sự pha trộn qua vài thế hệ. Điều này làm thành phố Sóc Trăng cũ có không khí rất riêng, khó lẫn với các tỉnh lỵ khác của đồng bằng.

Câu hỏi thường gặp

Thành phố Sóc Trăng cũ nay thuộc đâu?

Từ 1/7/2025, thành phố Sóc Trăng cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Các phường 1 đến 4 cũ nay là phường Phú Lợi, các phường 5 đến 8 cũ nay là phường Sóc Trăng, phường 10 cũ vào phường Mỹ Xuyên.

Thành phố Sóc Trăng được lập năm nào?

Thị xã Sóc Trăng được nâng lên thành phố thuộc tỉnh năm 2007. Trước đó nơi này là thị xã tỉnh lỵ, thời 1956 đến 1975 mang tên Khánh Hưng. Thành phố có mười phường đánh số, không có xã, cho đến khi cấp huyện bị bỏ năm 2025.

Chùa Dơi có còn dơi không?

Còn, nhưng đàn dơi được nhiều người kể là thưa hơn trước. Chùa Dơi, tên Khmer Mahatup, vẫn là ngôi chùa Khmer nổi tiếng của vùng với khuôn viên cây cổ thụ và chánh điện mái nhiều tầng. Khi vào chùa nên ăn mặc kín đáo và giữ yên lặng.

Đua ghe ngo ở Sóc Trăng diễn ra khi nào?

Đua ghe ngo diễn ra trong lễ hội Ok Om Bok của người Khmer, vào dịp rằm tháng mười âm lịch, trên kênh Maspero giữa thành phố. Đêm trước có lễ cúng trăng, thả đèn nước. Ngày cụ thể mỗi năm theo lịch âm, nên xem thông báo của địa phương trước khi đi.

Địa chỉ cũ phường 6, thành phố Sóc Trăng nay ghi thế nào?

Phường 6 cũ nay thuộc phường Sóc Trăng, nên địa chỉ ghi số nhà, tên đường, phường Sóc Trăng, thành phố Cần Thơ. Tên đường và số nhà thường giữ nguyên, trừ khi phường có thông báo điều chỉnh riêng.

Chùa Đất Sét có gì đặc biệt?

Chùa Đất Sét, tên chữ Bửu Sơn Tự, là chùa người Hoa có rất nhiều tượng, tháp và linh vật được nặn bằng đất sét qua nhiều chục năm, cùng những cây nến lớn được đốt liên tục. Đây là một trong những di tích quen thuộc nhất của nội ô Sóc Trăng cũ.