Thị xã Quế Võ là một trong tám đơn vị cấp huyện của tỉnh Bắc Ninh cũ. Trước năm 2023 là huyện Quế Võ, lên thị xã năm 2023, rồi từ 1/7/2025 thôi là cấp hành chính khi cả nước bỏ cấp huyện; địa bàn nay là các xã, phường của tỉnh Bắc Ninh mới.
Quế Võ nằm ở phía đông thành phố Bắc Ninh cũ, kẹp giữa sông Cầu ở phía bắc và sông Đuống ở phía nam, có quốc lộ 18 chạy xuyên qua đi Chí Linh, Quảng Ninh. Đây là vùng của làng gốm Phù Lãng, của những khu công nghiệp lớn và của những làng ven đê vẫn giữ nếp cũ. Bài viết dành cho người đang sống, làm việc hoặc tìm về quê ở Quế Võ.
Tên ghép Quế Võ và các lớp hành chính
Cái tên Quế Võ là tên ghép, lấy chữ đầu của hai huyện cũ Quế Dương và Võ Giàng, vốn là những huyện có từ thời phong kiến trong trấn Kinh Bắc. Khoảng đầu những năm 1960, hai huyện này được hợp nhất thành huyện Quế Võ. Ngày nay người lớn tuổi vẫn đôi khi gọi vùng phía đông là đất Quế Dương, phía tây là đất Võ Giàng, dù hai tên ấy đã thôi dùng từ lâu.
Trong thời tỉnh Hà Bắc và sau khi Bắc Ninh tái lập năm 1997, Quế Võ giữ nguyên là một huyện. Năm 2007, khi thành phố Bắc Ninh mở rộng, một số xã ở phía tây Quế Võ giáp thành phố được chuyển sang thành phố. Vì vậy có những làng giấy tờ cũ ghi huyện Quế Võ nhưng từ năm đó đã thuộc thành phố Bắc Ninh.
Năm 2023, huyện Quế Võ lên thị xã. Thị trấn Phố Mới, huyện lỵ cũ, cùng một số xã lên phường. Đây là kết quả của gần hai mươi năm khu công nghiệp mọc lên dọc quốc lộ 18, kéo theo dân cư, chợ, trường học và dịch vụ.
Thị xã Quế Võ chỉ tồn tại khoảng hơn hai năm. Từ 1/7/2025, cấp huyện bỏ hẳn, các xã, phường của Quế Võ được sắp xếp lại thành xã, phường mới trực thuộc tỉnh Bắc Ninh. Cùng một gia đình có thể có giấy tờ ghi huyện Quế Võ, thị xã Quế Võ và tên phường mới của tỉnh Bắc Ninh, tuỳ năm cấp.
Phù Lãng: làng gốm bên sông Cầu
Phù Lãng nằm sát sông Cầu ở phía bắc Quế Võ, là một trong những làng gốm cổ của miền Bắc. Gốm Phù Lãng nổi tiếng với men màu vàng nâu, xanh rêu mà người trong nghề gọi là men da lươn, dáng chum vại, chậu, tiểu sành mộc mạc. Làng vốn làm đồ gia dụng cho cả vùng, chở theo đường sông đi bán ở các chợ ven sông Cầu và sông Thái Bình.
Từ những năm 2000, một số nghệ nhân và hoạ sĩ trẻ đưa gốm Phù Lãng sang hướng gốm mỹ thuật: tranh gốm đắp nổi, tượng, bình trang trí. Đi trong làng có thể thấy cả lò cũ đun củi lẫn xưởng mới, cả chum vại xếp hàng dọc ngõ lẫn tác phẩm treo trong phòng trưng bày nhỏ.
Muốn xem làng gốm, nên đi vào ngày khô ráo, vì đường làng nhiều đất và đường đi ven đê hẹp. Hỏi trước chủ xưởng khi muốn vào xem lò hoặc chụp ảnh người thợ; phần lớn các xưởng sẵn lòng cho khách xem nếu không vào lúc đang ra lò.
Phù Lãng còn gắn với cảnh sông Cầu: bãi bồi, bến đò, đê cao. Chiều muộn đứng trên đê nhìn sang bờ bắc là đất Bắc Giang cũ, dễ hình dung vì sao trong nhiều thế kỷ con sông này vừa là đường giao thương vừa là ranh giới hai tỉnh.
Khu công nghiệp và hành lang quốc lộ 18
Quốc lộ 18 chạy từ thành phố Bắc Ninh cũ qua Quế Võ sang Chí Linh rồi Quảng Ninh, là trục nối vùng thủ đô với cảng biển phía đông. Hai bên quốc lộ là khu công nghiệp Quế Võ cùng các khu mở rộng, nơi đặt nhà máy điện tử, linh kiện, cơ khí, vật liệu. Nhờ đó Quế Võ là một trong những nơi hút lao động nhập cư lớn nhất của Bắc Ninh cũ.
Dân cư dồn về khu vực Phố Mới và các xã ven khu công nghiệp. Nhà trọ, chung cư công nhân, chợ tạm, quán ăn mọc dày. Đời sống ở đây có nhịp riêng: sáng sớm và tối muộn là giờ đổi ca, đường đông xe đưa đón công nhân, chiều thứ bảy chợ đông người mua sắm.
Người mới đến tìm việc ở Quế Võ nên tìm hiểu qua các kênh tuyển dụng chính thức của doanh nghiệp hoặc trung tâm dịch vụ việc làm, tránh nộp tiền cho người môi giới không rõ ràng. Khi thuê trọ, hỏi rõ tiền điện nước, hợp đồng, chỗ để xe và đăng ký tạm trú.
Song song với công nghiệp, các xã phía đông và ven sông vẫn trồng lúa, rau màu, nuôi cá. Quế Võ là nơi thấy rõ cảnh hai đời sống nằm cạnh nhau: nhà máy kính lớn và cánh đồng lúa chỉ cách nhau một con đường gom.
Làng quê ven đê và nếp sống Kinh Bắc
Ngoài Phù Lãng, Quế Võ có nhiều làng cổ với đình, chùa, văn chỉ, giếng làng. Các làng ven sông Cầu và sông Đuống giữ lệ hội làng đầu xuân, có rước, tế, đôi nơi có hát quan họ, vì Quế Võ cũng nằm trong không gian văn hoá quan họ của Kinh Bắc dù ít được nhắc tới bằng các làng quanh thành phố.
Ẩm thực ở đây là ẩm thực đồng quê: cá sông, tôm tép, rau đồng, các món bánh dân dã. Ngày chợ phiên ở các làng là dịp tốt để thấy sản vật địa phương, từ rau, cá tới đồ gốm gia dụng mang từ Phù Lãng ra.
Đường đê ven sông Cầu là con đường đẹp để đạp xe hoặc đi xe máy chậm, nhưng cần cẩn thận vì đê hẹp, có đoạn xe tải chở vật liệu đi qua. Mùa mưa bão nên theo dõi thông báo của chính quyền về mực nước và đi lại trên đê.
Người Quế Võ đi xa thường nhớ về quê qua tiếng gốm, qua mùi đất nung, qua những phiên chợ và hội làng. Dù địa giới hành chính đã đổi nhiều lần, tên làng vẫn là thứ người ta dùng để nhận nhau.
Ghi địa chỉ Quế Võ sau 1/7/2025
Với người đang sống hoặc có giấy tờ ở Quế Võ, có thể làm theo các bước sau:
- Xác định giấy tờ của bạn ghi huyện Quế Võ (trước 2023), thị xã Quế Võ (2023 tới hết tháng 6/2025) hay đã ghi tên xã, phường mới.
- Nếu làng của bạn ở phía tây giáp thành phố Bắc Ninh, kiểm tra xem làng đã chuyển sang thành phố Bắc Ninh từ năm 2007 hay chưa.
- Tra tên xã, phường mới theo tên xã, phường cũ trên danh sách sắp xếp chính thức của tỉnh Bắc Ninh.
- Khi khai hồ sơ mới, ghi theo dạng thôn hoặc khu phố, tên xã hoặc phường mới, tỉnh Bắc Ninh, không ghi Quế Võ là cấp hành chính.
- Giữ nguyên các giấy tờ cũ; nếu cần chứng minh hai địa chỉ là một, đề nghị xác nhận tại bộ phận một cửa nơi cư trú.
Người làm việc ở khu công nghiệp có thể gặp địa chỉ doanh nghiệp vẫn ghi thị xã Quế Võ trên hợp đồng lao động ký trước 7/2025. Hợp đồng vẫn có hiệu lực; doanh nghiệp sẽ cập nhật địa chỉ khi làm thủ tục thay đổi đăng ký.
Đi lại: từ thành phố Bắc Ninh cũ tới bờ sông Cầu
Từ khu vực thành phố Bắc Ninh cũ, đi theo quốc lộ 18 về phía đông là vào đất Quế Võ, qua khu công nghiệp rồi tới khu Phố Mới. Từ Phố Mới có các đường tỉnh, đường liên xã rẽ lên phía bắc về các làng ven sông Cầu như Phù Lãng, hoặc xuống phía nam về vùng giáp sông Đuống.
Đi theo quốc lộ 18 tiếp về phía đông sẽ ra khỏi Bắc Ninh cũ, sang Chí Linh của Hải Dương cũ, nay thuộc thành phố Hải Phòng, rồi vào Quảng Ninh. Đây là tuyến xe khách và xe tải đông, nên đi xe máy cần cẩn thận, nhất là những đoạn có xe container ra vào khu công nghiệp.
Đường vào các làng ven đê thường hẹp, có đoạn chỉ vừa một ô tô. Người lái ô tô tới Phù Lãng nên gửi xe ở chỗ rộng đầu làng rồi đi bộ vào trong. Mùa mưa, đường đất sát bãi sông có thể trơn lầy.
Xe buýt nối thành phố Bắc Ninh cũ với Quế Võ và các khu công nghiệp có hoạt động, nhưng tuyến và giờ chạy có thể thay đổi; nên hỏi tại bến hoặc trên kênh thông tin chính thức của đơn vị vận tải trước khi đi.
Người Quế Võ hay hỏi gì sau ngày bỏ huyện
Câu hỏi đầu tiên thường là trụ sở làm thủ tục giờ ở đâu. Những việc trước đây phải lên huyện, như một số thủ tục đất đai, hộ tịch, nay phần lớn được giao về cấp xã, phường mới; việc nào thuộc thẩm quyền tỉnh thì làm qua trung tâm phục vụ hành chính công của tỉnh, có thể nộp trực tuyến.
Câu hỏi thứ hai là trường học, bệnh viện có đổi không. Các trường, cơ sở y tế vẫn hoạt động ở chỗ cũ; tên gọi có thể được điều chỉnh dần cho khớp tên đơn vị hành chính mới, nhưng học sinh và người bệnh không phải chuyển đi đâu chỉ vì sắp xếp.
Câu hỏi thứ ba là giá đất, giá nhà trọ. Việc sắp xếp hành chính không tự làm thay đổi giá trị thửa đất; giá chịu ảnh hưởng từ quy hoạch, hạ tầng và nhu cầu thực tế. Nghe tin đồn tăng giá nên kiểm tra lại với thông tin quy hoạch chính thức.
Câu hỏi cuối cùng thường mang tính tình cảm: tên Quế Võ có còn không. Tên ấy vẫn còn trong tên làng, tên khu công nghiệp, tên trường học và trong cách người ta tự giới thiệu quê mình.
Câu hỏi thường gặp
Quế Võ cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã Quế Võ cũ thuộc tỉnh Bắc Ninh mới, tỉnh hợp từ Bắc Ninh và Bắc Giang theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Quế Võ không còn là cấp hành chính; các xã, phường cũ được gom thành xã, phường mới trực thuộc tỉnh.
Vì sao gọi là Quế Võ?
Quế Võ là tên ghép từ hai huyện cũ Quế Dương và Võ Giàng của trấn Kinh Bắc. Hai huyện này được hợp nhất vào khoảng đầu những năm 1960 và lấy chữ đầu của mỗi tên. Người địa phương lớn tuổi đôi khi vẫn nhắc tới đất Quế Dương, đất Võ Giàng.
Quế Võ lên thị xã năm nào?
Huyện Quế Võ lên thị xã năm 2023, cùng đợt với Thuận Thành. Thị trấn Phố Mới và một số xã lên phường. Chỉ hơn hai năm sau, từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ nên thị xã Quế Võ cũng thôi tồn tại như một đơn vị hành chính.
Gốm Phù Lãng có gì đặc biệt?
Gốm Phù Lãng nổi tiếng với men da lươn màu vàng nâu, xanh rêu, dáng chum vại mộc mạc, làm thủ công bên sông Cầu. Gần đây làng có thêm gốm mỹ thuật, tranh gốm đắp nổi. Khách có thể vào xem xưởng, nên hỏi chủ xưởng trước khi chụp ảnh.
Làng giáp thành phố Bắc Ninh có còn thuộc Quế Võ không?
Năm 2007, khi thành phố Bắc Ninh mở rộng, một số xã phía tây Quế Võ chuyển sang thành phố. Giấy tờ cấp trước đó ghi huyện Quế Võ là đúng cho thời điểm ấy. Từ 1/7/2025, cả hai nơi đều thuộc các xã, phường mới của tỉnh Bắc Ninh.
Tìm việc ở khu công nghiệp Quế Võ cần lưu ý gì?
Nên tìm việc qua kênh tuyển dụng chính thức của doanh nghiệp hoặc trung tâm dịch vụ việc làm, không nộp tiền cho người môi giới không rõ ràng. Đọc kỹ hợp đồng, hỏi rõ ca làm, phụ cấp, đóng bảo hiểm, và đăng ký tạm trú khi thuê trọ.