Thị xã Ninh Hòa là đơn vị cấp huyện ở phía bắc Nha Trang ngay trước 1/7/2025, được chuyển từ huyện Ninh Hòa lên thị xã năm 2010. Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã cũ thuộc tỉnh Khánh Hòa mới, phần đô thị chia về các phường Ninh Hòa, Đông Ninh Hòa, Hòa Thắng, phần còn lại thuộc một số xã.
Ninh Hòa là vùng đồng bằng lớn nhất của Khánh Hòa cũ, nằm giữa đèo Rù Rì ở phía nam và vùng Vạn Ninh ở phía bắc. Nơi đây có ruộng lúa, đồng muối, đầm nuôi tôm, những làng nghề cũ và khu công nghiệp ven vịnh Vân Phong. Phần sau đây kể lịch sử, đặc trưng từng vùng và cách địa bàn ấy chia về các đơn vị mới.
Phủ Ninh Hòa xưa và đường thành thị xã
Dưới triều Nguyễn, vùng này là phủ Ninh Hòa của tỉnh Khánh Hòa, một trong hai phủ lớn cùng với phủ Diên Khánh. Phủ lỵ đặt ở vùng đồng bằng sông Dinh, nơi có chợ lớn và đường thiên lý đi qua. Tên Ninh Hòa từ đó giữ suốt qua thời Pháp thuộc, thời Việt Nam Cộng hòa và sau năm 1975.
Sau năm 1975, Ninh Hòa là một huyện của tỉnh Phú Khánh, rồi của Khánh Hòa khi tỉnh tái lập năm 1989. Huyện rộng, đông dân, có thị trấn Ninh Hòa làm trung tâm. Trong nhiều năm, đây là huyện có diện tích đất nông nghiệp lớn của tỉnh, cung cấp lúa, mía, rau và thủy sản cho cả Nha Trang.
Năm 2010, huyện Ninh Hòa được chuyển thành thị xã Ninh Hòa, thị trấn cũ được chia thành các phường. Thị xã gồm phường nội thị quanh khu trung tâm cùng nhiều xã ngoại thành, trải từ chân núi phía tây ra tận bờ vịnh Vân Phong. Nhiều người quen gọi vẫn là "huyện Ninh Hòa" dù đã lên thị xã hơn mười năm.
Ngay trước ngày sáp nhập, thị xã có các phường như Ninh Hiệp, Ninh Đa, Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Diêm, Ninh Thủy, Ninh Hải cùng nhiều xã như Ninh Phụng, Ninh Thân, Ninh Xuân, Ninh Sơn, Ninh An, Ninh Phước, Ninh Ích, Ninh Vân. Hầu hết tên đều bắt đầu bằng chữ Ninh, dễ nhận ra là của vùng này.
Đồng bằng sông Dinh: lúa, mía và nem Ninh Hòa
Sông Dinh chảy qua giữa thị xã, bồi đắp đồng bằng phía tây khu trung tâm. Đồng ruộng ở đây trồng lúa hai, ba vụ, xen với mía, rau màu và các vườn cây ăn trái. Mùa gặt, máy gặt và người đi phơi lúa trên đường làng là cảnh quen thuộc, khác hẳn hình ảnh biển đảo vốn gắn với Khánh Hòa.
Nem Ninh Hòa là món nổi tiếng nhất của vùng, gồm nem chua gói lá và nem nướng ăn với bánh tráng, rau sống, nước chấm đặc sệt. Nghề làm nem có từ lâu ở các làng quanh trung tâm, nay nhiều cơ sở bán đi khắp nơi. Ăn nem nướng ở Ninh Hòa, Nha Trang hay Thành phố Hồ Chí Minh đều có thể gặp tên Ninh Hòa trên biển quán.
Ngoài nem, Ninh Hòa có bò, bánh xèo, bánh căn và các món làm từ hải sản ven đầm. Chợ Ninh Hòa ở khu trung tâm là nơi mua bán sầm uất nhất, buổi sáng đông người từ các xã ra. Người đi đường thường ghé mua nem làm quà khi đi qua quốc lộ 1.
Ruộng muối, ruộng lúa và đầm tôm nằm cạnh nhau khiến Ninh Hòa có một bữa ăn rất riêng: cá đồng kho, rau đồng, tôm đầm, mắm làm từ cá biển. Nhiều nhà vẫn tự làm mắm, muối dưa theo mùa. Đến chơi nhà người Ninh Hòa, khách hay được mời bánh tráng nướng, nem và chén nước chấm đậm vị, thứ khó tìm ở quán bên ngoài.
Với người mua nem mang đi xa, nên hỏi ngày làm, cách bảo quản lạnh, và chọn cơ sở có nhãn rõ ràng. Nem chua là món lên men từ thịt sống, nên người có sức khoẻ yếu, phụ nữ mang thai cần thận trọng. Nem nướng nên ăn ngay khi còn nóng, mang đi xa thì chọn loại đã đóng gói.
Hòn Khói, Dốc Lết và bờ biển phía đông
Phía đông khu trung tâm là dải ven biển với đồng muối Hòn Khói, một trong những đồng muối thủ công lâu đời ở Khánh Hòa. Mùa nắng, từ tờ mờ sáng, người làm muối đã ra đồng cào muối thành từng đống trắng. Đây cũng là nơi người thích chụp ảnh tìm đến, nhưng nên giữ khoảng cách và xin phép trước khi chụp người làm.
Dốc Lết là bãi biển cát trắng, bờ thoải, nước trong, quen thuộc với người Nha Trang vào cuối tuần. Quanh bãi có khu nghỉ dưỡng và các quán hải sản. Vì không nằm ngay trong thành phố, Dốc Lết vắng hơn bãi biển Nha Trang, hợp với gia đình có trẻ nhỏ.
Bãi biển Dốc Lết có độ dốc thoải, sóng nhẹ vào mùa hè, nhưng cuối năm gió mùa đông bắc làm biển động mạnh. Khi đi với trẻ nhỏ, chỉ nên tắm ở khu vực có người trông coi, tránh ra xa khi thấy cờ cảnh báo. Các quán quanh bãi thường bán hải sản theo ký, nên hỏi giá trước khi gọi món.
Xa hơn về phía bắc là vùng ven vịnh Vân Phong với các xã ven biển. Khu kinh tế Vân Phong trải qua cả Ninh Hòa và Vạn Ninh, có nhà máy đóng tàu, nhà máy nhiệt điện và các khu công nghiệp. Người dân ở đây sống bằng nghề biển, nuôi trồng thủy sản xen với làm công nhân.
Phía nam, đầm Nha Phu ăn sâu vào đất liền giữa Ninh Hòa và Nha Trang, với các đảo nhỏ, rừng ngập mặn và bè nuôi. Vùng ven đầm có làng chài, khu du lịch sinh thái nhỏ và bến thuyền đi Hòn Lao, Hòn Thị. Mùa đẹp để đi đầm là đầu năm đến giữa năm, khi nước êm.
Phía tây: núi, hồ và các làng cũ
Phía tây Ninh Hòa là vùng đồi núi giáp tỉnh Đắk Lắk, nơi quốc lộ 26 bắt đầu leo lên Tây Nguyên qua đèo Phượng Hoàng. Đây là con đường nối Nha Trang với Buôn Ma Thuột, xe khách và xe tải chạy nhiều. Dọc đường có các xã trồng mía, sắn, điều và chăn nuôi bò.
Vùng núi phía tây có các hồ chứa nước tưới cho đồng bằng, cùng thác, suối nhỏ quen thuộc với người địa phương. Khu Ba Hồ ở vùng Ninh Ích là điểm dã ngoại với suối và hồ nước nhỏ trên núi. Mùa khô nước ít, mùa mưa đường trơn, nên đi khi có người quen dẫn.
Trong các làng cũ của Ninh Hòa còn nhiều đình làng, miếu, nhà thờ họ và những ngôi nhà rường. Lễ cúng đình theo lệ hằng năm là dịp người đi xa về họp mặt. Một số làng nghề như làm bánh tráng, đan lát, rèn vẫn còn, dù không còn đông như trước.
Ninh Hòa cũng có các di tích gắn với lịch sử địa phương, đình làng, chùa cũ và một số dấu tích Chăm. Người muốn tìm hiểu nên hỏi người già trong làng hoặc cơ quan văn hoá địa phương, vì nhiều di tích nhỏ không có biển chỉ dẫn và chỉ người trong vùng mới biết đường.
Người Ninh Hòa nhiều đời sống xen giữa ruộng và biển. Một gia đình có thể vừa làm ruộng ven sông Dinh, vừa có người đi biển, người làm muối, người vào khu công nghiệp. Sự đa dạng ấy giúp vùng này chịu được những năm mất mùa hay biển động, và cũng làm nên tính cách cần cù, chịu khó mà người Khánh Hòa thường nhắc khi nói về người Ninh Hòa.
Ninh Hòa cũ nay chia về những phường, xã nào
Từ 1/7/2025, thị xã Ninh Hòa không còn là đơn vị hành chính. Phần đô thị chính được sắp xếp thành các phường Ninh Hòa, Đông Ninh Hòa và Hòa Thắng của tỉnh Khánh Hòa mới. Phần còn lại, gồm các xã ven núi, ven đầm, ven vịnh, thuộc một số xã mới cũng trong tỉnh Khánh Hòa.
Việc chia cụ thể từng phường, xã cũ như Ninh Diêm, Ninh Thủy, Ninh Phước, Ninh Ích về đơn vị mới nào cần tra theo nghị quyết sắp xếp hoặc trên ứng dụng định danh điện tử. Bài này không liệt kê từng dòng để tránh sai sót, vì có nơi ranh giới được điều chỉnh giữa các đơn vị.
Cẩn thận với tên trùng. Tỉnh Khánh Hòa mới có cả Ninh Thuận cũ, nơi cũng có huyện Ninh Hải, Ninh Phước, Ninh Sơn cũ. Phường Ninh Hải, xã Ninh Phước của thị xã Ninh Hòa cũ là địa danh khác hẳn với huyện Ninh Hải, Ninh Phước của Ninh Thuận cũ. Khi khai giấy tờ, đọc kỹ để không chọn nhầm.
Khi hỏi đường hay đặt giao hàng, nên ghi cả tên mới lẫn tên cũ. Ví dụ: "thôn X, xã mới, tỉnh Khánh Hòa (trước là xã Ninh Phụng, thị xã Ninh Hòa)". Nếu không chắc tên xã mới, hỏi trưởng thôn hoặc bộ phận một cửa trước khi in giấy tờ.
Giấy tờ cũ ghi huyện Ninh Hòa, thị xã Ninh Hòa hay xa hơn nữa là tỉnh Phú Khánh đều vẫn hợp lệ theo thời điểm cấp. Không cần đổi chỉ vì địa danh thay đổi. Khi làm thủ tục mới như đăng ký đất, cấp đổi căn cước, thông tin sẽ được ghi theo đơn vị hành chính hiện hành của tỉnh Khánh Hòa.
Đi lại và sống ở Ninh Hòa cũ
Ninh Hòa nằm trên quốc lộ 1, cách Nha Trang một quãng qua đèo Rù Rì hoặc đường tránh. Ga Ninh Hòa trên tuyến đường sắt Bắc – Nam có tàu dừng. Từ đây đi Buôn Ma Thuột theo quốc lộ 26, đi Vạn Ninh và Phú Yên cũ theo quốc lộ 1 về phía bắc.
Khí hậu Ninh Hòa giống Nha Trang, nắng nhiều, mùa mưa dồn vào cuối năm. Vùng đồng bằng ven sông Dinh có thể ngập khi mưa lớn kéo dài. Người mua nhà, mua đất ở vùng trũng nên hỏi người địa phương về mức ngập những năm trước.
Chi phí sống thấp hơn Nha Trang, nhịp sống chậm hơn. Nhiều người làm việc ở khu kinh tế Vân Phong hoặc đi về Nha Trang hằng ngày chọn sống ở Ninh Hòa. Khu trung tâm có chợ, trường học, bệnh viện, đủ nhu cầu cơ bản của một gia đình.
Người quê Ninh Hòa đi xa thường nhớ nem, bánh căn, chợ Ninh Hòa và những cánh đồng lúa ven sông Dinh. Khi về quê sau tháng 7/2025, bạn sẽ thấy biển hiệu, tên trường, tên chợ vẫn giữ chữ Ninh Hòa, chỉ có giấy tờ hành chính mới ghi theo phường, xã mới.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Ninh Hòa cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, toàn bộ địa bàn thị xã Ninh Hòa cũ thuộc tỉnh Khánh Hòa mới, sau khi Khánh Hòa và Ninh Thuận hợp nhất. Thị xã không còn là đơn vị hành chính, địa bàn chia vào các phường và xã mới của tỉnh.
Ninh Hòa lên thị xã từ năm nào?
Huyện Ninh Hòa được chuyển thành thị xã Ninh Hòa năm 2010. Trước đó, Ninh Hòa là một huyện của tỉnh Phú Khánh rồi Khánh Hòa, và xa hơn nữa là phủ Ninh Hòa dưới triều Nguyễn.
Ba phường mới ở Ninh Hòa cũ là những phường nào?
Phần đô thị chính của Ninh Hòa cũ được sắp xếp thành các phường Ninh Hòa, Đông Ninh Hòa và Hòa Thắng của tỉnh Khánh Hòa. Phần còn lại thuộc một số xã. Muốn biết chính xác một thôn cũ thuộc đâu, tra trên ứng dụng định danh điện tử.
Đồng muối Hòn Khói nằm ở đâu?
Đồng muối Hòn Khói nằm ở dải ven biển phía đông khu trung tâm Ninh Hòa cũ, gần bãi biển Dốc Lết. Đây là đồng muối thủ công lâu đời, đẹp nhất vào sáng sớm mùa nắng khi người làm muối ra đồng.
Phường Ninh Hải ở Ninh Hòa có phải huyện Ninh Hải của Ninh Thuận không?
Không. Phường Ninh Hải là một phường của thị xã Ninh Hòa cũ, còn huyện Ninh Hải là một huyện của tỉnh Ninh Thuận cũ. Từ 1/7/2025, hai nơi cùng thuộc tỉnh Khánh Hòa mới nhưng là hai địa danh khác nhau.
Từ Ninh Hòa lên Buôn Ma Thuột đi đường nào?
Đi theo quốc lộ 26 từ Ninh Hòa lên phía tây, qua đèo Phượng Hoàng rồi vào địa phận Đắk Lắk. Đây là tuyến chính nối Nha Trang với Buôn Ma Thuột, có xe khách chạy hằng ngày, đường đèo cần đi chậm khi mưa.