Thị xã La Gi là đơn vị cấp huyện ở phía nam tỉnh Bình Thuận, được lập năm 2005 khi tách phần đô thị và vùng ven biển khỏi huyện Hàm Tân. Trước năm 1975, La Gi là nơi đặt tỉnh lỵ tỉnh Bình Tuy. Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã cũ thuộc tỉnh Lâm Đồng, phần đô thị chính nay là phường La Gi và phường Phước Hội.
La Gi nhỏ hơn Phan Thiết nhiều nhưng có đủ những thứ của một thị xã biển: cửa sông Dinh với hàng trăm tàu cá, chợ cá sáng sớm, nhà thùng nước mắm, bãi biển dài ít khách và những khu dân cư mới mọc lên dọc đường ven biển. Phần sau đây đi qua các lớp tên gọi, đời sống nghề cá, những nơi đáng đến và cách địa bàn chia lại sau sáp nhập.
Từ tỉnh lỵ Bình Tuy về lại thị trấn huyện Hàm Tân
Theo lời kể phổ biến, tên La Gi gắn với tên gọi cũ của vùng cửa sông và có thể bắt nguồn từ cách đọc tiếng nước ngoài hoặc tiếng địa phương; nguồn gốc chính xác chưa có tài liệu thống nhất. Người ở đây xưa nay vẫn viết La Gi tách đôi, cũng có người viết Lagi liền, cả hai đều chỉ cùng một nơi.
Năm 1956, khi chính quyền Sài Gòn lập tỉnh Bình Tuy ở phần phía nam Bình Thuận, tỉnh lỵ đặt ở Hàm Tân, tức vùng La Gi. Thời gian này La Gi có các cơ quan tỉnh, trường học, bến cá và là nơi buôn bán của cả vùng Tánh Linh, Hoài Đức phía trong. Người lớn tuổi vì vậy vẫn quen gọi La Gi là "tỉnh", dù về sau nó chỉ còn là thị trấn.
Từ năm 1976, Bình Tuy nhập vào tỉnh Thuận Hải, La Gi trở thành thị trấn huyện lỵ của huyện Hàm Tân, rồi tiếp tục như vậy khi Bình Thuận tái lập năm 1992. Suốt gần ba mươi năm, một huyện Hàm Tân rộng lớn bao gồm cả La Gi lẫn vùng đồi rừng phía bắc, phía nam, trung tâm đặt ở thị trấn ven biển này.
Năm 2005, thị xã La Gi được thành lập từ thị trấn La Gi và một số xã ven biển của huyện Hàm Tân. Phần còn lại của Hàm Tân dời huyện lỵ về Tân Nghĩa. Thị xã có các phường Phước Hội, Phước Lộc, Tân An, Tân Thiện, Bình Tân và các xã Tân Bình, Tân Hải, Tân Phước, Tân Tiến, danh sách giữ tới ngày 30/6/2025.
Cửa sông Dinh và đời sống nghề cá
Trung tâm của La Gi là cửa sông Dinh đổ ra biển, nơi tàu thuyền neo đậu tránh gió và cập cảng bán cá. Cảng cá La Gi là một trong những cảng cá lớn của Bình Thuận cũ, tàu ở đây đi xa bờ nhiều ngày, đánh bắt cá ngừ, cá thu, mực và nhiều loại cá đáy. Buổi sáng, chợ cá đầu cảng là nơi đông nhất thị xã.
Xung quanh cảng là cả một chuỗi nghề: đóng sửa tàu, bán ngư lưới cụ, nước đá, dầu, chế biến cá khô, mực khô, làm nước mắm. Nhiều gia đình có người đi biển, người ở nhà lo hậu cần, phơi cá, buôn bán. Một chuyến biển thắng hay thua ảnh hưởng ngay tới tiêu dùng của cả xóm trong tháng ấy.
Nước mắm La Gi được biết đến lâu đời, cùng kiểu cá cơm ủ muối trong thùng gỗ như Phan Thiết. Các cơ sở lớn nhỏ nằm rải rác ở các phường ven biển. Người mua có thể ghé trực tiếp, hỏi độ đạm, thời gian ủ và cách bảo quản, rồi chọn loại vừa túi tiền thay vì chỉ nhìn nhãn chai.
Nghề cá cũng là nghề nhiều rủi ro: bão, áp thấp, tàu hỏng máy giữa khơi, giá dầu lên xuống. Các vạn chài ở La Gi giữ tục thờ cá Ông và lễ cầu ngư như nhiều làng biển miền Trung, vừa là nghi lễ vừa là dịp cả cộng đồng gặp nhau đầu mùa biển.
Dinh Thầy Thím, Hòn Bà và các bãi biển ít người
Dinh Thầy Thím ở vùng Tân Tiến cũ là quần thể di tích thờ hai vợ chồng thầy thuốc được dân gian kể là đến đây bốc thuốc cứu người từ thời xưa. Lễ hội Dinh Thầy Thím hằng năm vào khoảng tháng chín âm lịch thu hút rất đông người từ Bình Thuận, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh về dự. Khuôn viên rộng, có rừng dương bao quanh.
Hòn Bà là một đảo đá nhỏ ngoài khơi La Gi, trên có miếu thờ Bà, nước rút có thể nhìn thấy dải đá ngầm. Người đi ra đảo phải đi ghe hoặc thuyền của ngư dân địa phương, tuỳ con nước và mùa gió. Đây không phải điểm có dịch vụ đón khách đều đặn, nên hỏi kỹ người địa phương, mặc áo phao và tránh mùa biển động.
Bờ biển La Gi dài, cát vàng, nhiều đoạn hoang và ít khách, khác hẳn sự đông đúc của Mũi Né. Các bãi như Cam Bình hay những đoạn gần cửa sông hợp đi dạo buổi sáng và chiều. Một số đoạn có dòng chảy xa bờ khá mạnh, nên chỉ tắm gần khu có người, tránh tắm một mình khi biển đổi màu đục và có sóng dồn.
Ngoài những chỗ trên, La Gi còn những ngôi đình, chùa, miếu làng biển và các nhà thờ giáo xứ. Mỗi nơi có ngày lễ riêng theo lịch âm, khi đến thăm nên ăn mặc kín đáo, hỏi người coi giữ trước khi chụp ảnh nơi đặt bàn thờ, và tôn trọng các nghi thức đang diễn ra.
Đô thị mới ven biển và con đường về Hàm Tân, Phan Thiết
Từ cuối thập niên 2000, nhiều khu dân cư mới mọc lên dọc đường ven biển và quanh khu trung tâm. Đường ven biển nối La Gi với Kê Gà, Phan Thiết về phía bắc và với Bình Châu, Hồ Tràm về phía nam, mở ra những dải đất du lịch còn vắng. Một số dự án nghỉ dưỡng lớn được công bố nhưng tiến độ không đều.
Quốc lộ 55 đi qua La Gi, nối với quốc lộ 1 ở phía tây và đi tiếp lên vùng Tánh Linh rồi Bảo Lộc. Đây là con đường mà từ 7/2025 trở thành một trục nối hai vùng của cùng tỉnh Lâm Đồng: biển La Gi và cao nguyên Bảo Lộc. Đường dốc, nhiều khúc cua ở đoạn đèo, cần đi chậm khi trời mưa.
Người La Gi đi Thành phố Hồ Chí Minh có thể theo quốc lộ 55 về Bà Rịa hoặc ra quốc lộ 1 để vào cao tốc. Đường về Phan Thiết có hai lựa chọn: đi quốc lộ 1 qua Hàm Thuận Nam hoặc đi đường ven biển qua Tân Thành, Kê Gà. Thời gian đi tuỳ loại xe và tình trạng đường, bạn nên tra trước chứ không dựa vào con số ước lượng.
Kinh tế thị xã dựa vào nghề cá, chế biến thuỷ sản, thương mại, dịch vụ và một phần nông nghiệp ở các xã như Tân Bình, Tân Phước với điều, thanh long, cây ăn trái. Đời sống chậm, chi phí thấp, nhiều người từ nơi khác chọn về đây ở lâu vì biển gần mà không quá đông khách.
La Gi cũ nay là những phường, xã nào
Từ 1/7/2025, thị xã La Gi không còn là đơn vị hành chính. Phần đô thị được sắp xếp thành hai phường của tỉnh Lâm Đồng: phường La Gi và phường Phước Hội. Đây là hai trong số ít phường của vùng Bình Thuận cũ, cùng với các phường ở Phan Thiết. Các xã ven như Tân Hải, Tân Phước, Tân Tiến, Tân Bình được ghép vào các phường, xã mới.
Việc từng phường, xã cũ đi vào đơn vị mới nào cần tra theo nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lâm Đồng năm 2025, hoặc trên ứng dụng định danh điện tử. Bài này không liệt kê chi tiết để tránh sai, vì ranh giới ở một số khu vực giáp Hàm Tân và giáp vùng đồi phía trong khá phức tạp.
Tên phường La Gi mới không phải toàn bộ thị xã La Gi cũ, cũng không phải thị trấn La Gi trước năm 2005. Khi đọc báo hay văn bản, cần xem thời điểm: "thị trấn La Gi" là trước 2005, "thị xã La Gi" là từ 2005 đến tháng 6/2025, "phường La Gi" là từ tháng 7/2025. Ba khái niệm nói về ba vùng rộng hẹp khác nhau.
Cách ghi địa chỉ an toàn là thêm tên cũ trong ngoặc, chẳng hạn: "khu phố 3, phường Phước Hội, tỉnh Lâm Đồng (trước là phường Phước Hội, thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận)". Giấy tờ cũ ghi thị xã La Gi vẫn còn giá trị; chỉ khi làm thủ tục mới mới ghi theo đơn vị hiện hành.
Sống và ăn ở La Gi
La Gi nắng nhiều nhưng mưa nhiều hơn vùng Phan Thiết, Tuy Phong một chút vì gần phía nam. Mùa khô kéo dài từ khoảng tháng 12 đến tháng 4, gió mạnh, biển động; mùa mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 10, biển êm hơn, hợp tắm biển. Ngư dân thường nghỉ tàu dài ngày khi có bão, áp thấp.
Món ăn ở đây đậm chất làng biển: cá ngừ kho, cá ngừ hấp cuốn bánh tráng, mực lá nướng, gỏi cá mai, cháo hàu, bánh canh chả cá. Chợ La Gi buổi sáng có đủ các loại cá tươi mới về, giá rẻ hơn đáng kể so với điểm du lịch. Hỏi người bán cách chế biến từng loại là được chỉ rất kỹ.
Người mới chuyển đến nên chọn khu gần trung tâm phường Phước Hội, Phước Lộc cũ để gần chợ, trường và bệnh viện. Nhà ven biển đẹp nhưng gió mặn làm đồ sắt nhanh rỉ, điện tử nhanh hỏng; mùa gió chướng còn có cát bay. Nên hỏi hàng xóm về ngập nước khi triều lên lúc mưa lớn trước khi thuê nhà dài hạn.
Quà mang về từ La Gi gồm nước mắm, cá khô, mực khô, ruốc và bánh tráng. Mua ở cơ sở rõ nguồn gốc, đóng gói kỹ nếu đi xe khách đường dài. Mực khô, cá khô nên giữ trong túi kín và để ngăn mát nếu không ăn ngay, tránh ẩm mốc và mùi lan sang đồ khác.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã La Gi cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, thị xã La Gi cũ thuộc tỉnh Lâm Đồng, sau khi Bình Thuận nhập vào Lâm Đồng theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Thị xã không còn là đơn vị hành chính, phần đô thị chính là phường La Gi và phường Phước Hội.
La Gi thành thị xã từ năm nào?
Thị xã La Gi được thành lập năm 2005, tách từ huyện Hàm Tân. Trước đó, La Gi là thị trấn huyện lỵ của huyện Hàm Tân từ sau năm 1975. Trước năm 1975, vùng này là nơi đặt tỉnh lỵ tỉnh Bình Tuy do chính quyền Sài Gòn lập năm 1956.
La Gi trước đây thuộc huyện nào?
Từ năm 1976 đến năm 2005, La Gi là thị trấn thuộc huyện Hàm Tân, lúc đầu thuộc tỉnh Thuận Hải, từ năm 1992 thuộc tỉnh Bình Thuận. Vì vậy giấy tờ cũ của người La Gi thường ghi thị trấn La Gi, huyện Hàm Tân.
Phường La Gi mới có phải toàn bộ thị xã La Gi cũ không?
Không. Phường La Gi chỉ là một phần đô thị của thị xã cũ. Thị xã La Gi cũ còn chia vào phường Phước Hội và một số xã mới ở vùng ven. Muốn biết chính xác một địa chỉ cũ nay thuộc đâu, tra trên ứng dụng định danh điện tử.
Dinh Thầy Thím ở đâu?
Dinh Thầy Thím nằm ở vùng xã Tân Tiến cũ của thị xã La Gi, gần biển, trong khuôn viên có rừng dương. Lễ hội chính diễn ra hằng năm vào khoảng tháng chín âm lịch, rất đông người từ nhiều tỉnh về dự, nên đến sớm và giữ đồ cẩn thận.
Đi từ La Gi lên Bảo Lộc đi đường nào?
Từ La Gi có thể theo quốc lộ 55 qua vùng Tánh Linh cũ rồi lên Bảo Lộc. Từ tháng 7/2025, cả La Gi lẫn Bảo Lộc cùng thuộc tỉnh Lâm Đồng. Đoạn đèo dốc, nhiều khúc cua, nên đi ban ngày và chạy chậm khi trời mưa.