Huyện Đức Linh là huyện cực tây nam của tỉnh Bình Thuận cũ, giáp tỉnh Đồng Nai, huyện lỵ là thị trấn Võ Xu, ngoài ra còn thị trấn Đức Tài. Trước năm 1975, phần lớn đất này là quận Hoài Đức của tỉnh Bình Tuy. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc tỉnh Lâm Đồng, chia thành một số xã, trong đó có các xã mang tên Đức Linh, Hoài Đức, Nam Thành, Trà Tân.
Người Phan Thiết nói "lên Đức Linh" như nói về một vùng quê xa, vì từ biển vào tới đây phải đi qua đồi, qua rừng, gần như sang một miền khác. Đức Linh xanh, ẩm, nhiều ruộng lúa và cao su, gắn đời sống với sông La Ngà và với các thị trấn của Đồng Nai bên cạnh. Phần sau đây nói về tên gọi, con sông, người dân, sản vật và cách tra địa chỉ sau sáp nhập.
Từ quận Hoài Đức của tỉnh Bình Tuy đến huyện Đức Linh
Trước năm 1975, vùng đất phía tây nam Bình Thuận có quận Hoài Đức, cùng với quận Tánh Linh và quận Hàm Tân hợp thành tỉnh Bình Tuy. Hoài Đức lúc đó còn nhiều rừng, dân cư tập trung ở vài điểm dọc đường liên tỉnh, phần đông là người di cư từ miền Bắc vào sau năm 1954 và người từ miền Trung vào khai hoang.
Sau năm 1975, vùng Hoài Đức và Tánh Linh trải qua một số lần điều chỉnh địa giới, có giai đoạn chung một đơn vị trước khi tách ra như sau này. Tên Đức Linh được cho là ghép từ chữ Đức của Hoài Đức và chữ Linh của Tánh Linh, phản ánh chính quãng thời gian hai vùng gần nhau ấy. Huyện Đức Linh với địa giới quen thuộc ổn định từ thời tỉnh Thuận Hải.
Khi Bình Thuận tái lập năm 1992, Đức Linh tiếp tục là một huyện của tỉnh, đến ngày 30/6/2025 có hai thị trấn Võ Xu, Đức Tài và các xã Đa Kai, Sùng Nhơn, Mê Pu, Đức Hạnh, Đức Tín, Đức Chính, Nam Chính, Vũ Hòa, Tân Hà, Đông Hà, Trà Tân. Một vài tên xã như Mê Pu, Đa Kai được cho là có gốc từ tiếng của đồng bào bản địa.
Tên Hoài Đức không mất hẳn: từ 7/2025, nó trở lại làm tên một xã mới ở vùng này. Với người lớn tuổi, đây là chuyện đáng nhắc, vì cái tên quận Hoài Đức vẫn nằm trên giấy tờ ông bà, cha mẹ họ, và nay con cháu lại thấy nó trên căn cước mới, dù với nghĩa hẹp hơn.
Sông La Ngà và vùng đất trồng lúa phía tây
Sông La Ngà bắt nguồn từ cao nguyên Lâm Đồng cũ, chảy qua Tánh Linh rồi Đức Linh, sang Đồng Nai đổ vào hồ Trị An. Đoạn qua Đức Linh, sông uốn lượn giữa đồng bằng phù sa, tạo nên những cánh đồng lúa lớn. Mùa mưa, nước sông lên nhanh, có năm ngập cả vùng ruộng trũng ven sông.
Lúa ở Đức Linh làm hai, ba vụ một năm tuỳ vùng có nước tưới. Cùng với Tánh Linh, Đức Linh được xem là vựa lúa của Bình Thuận cũ, nơi phần lớn gạo của tỉnh được làm ra. Lúa ở đây phần nhiều bán cho thương lái chở sang Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, một phần xay xát tại chỗ.
Trên đất đồi cao hơn, người dân trồng cao su, điều, tiêu, cây ăn trái. Cao su đã phủ nhiều vùng từ trước 1975 và mở rộng sau đó. Những năm gần đây, một số nhà vườn chuyển sang sầu riêng, chôm chôm, bưởi theo giá thị trường, kéo theo những đợt thương lái từ nơi khác về thu mua vào mùa.
Đất ở Đức Linh chủ yếu là đất phù sa ven sông và đất đỏ, đất xám trên đồi, khí hậu nóng ẩm, mùa mưa dài hơn hẳn vùng ven biển. Điều này làm Đức Linh khác với hình ảnh khô, nắng, cát mà người ta hay nghĩ tới khi nói Bình Thuận. Nông dân ở đây lo lũ và sâu bệnh nhiều hơn lo hạn.
Võ Xu, Đức Tài và nhịp sống thị trấn
Võ Xu là trung tâm huyện, có chợ, trường học, bệnh viện và các cơ quan cũ của huyện. Thị trấn không lớn, phố chính dọc đường liên huyện với nhà ống, cửa hàng vật tư nông nghiệp, tiệm tạp hoá, quán ăn. Buổi sáng, chợ Võ Xu đông người từ các xã ra mua bán, nhất là vào mùa thu hoạch lúa, điều.
Đức Tài là thị trấn thứ hai, nằm về phía giáp Đồng Nai. Nhờ gần Đồng Nai, Đức Tài buôn bán nhộn nhịp, nhiều người làm thuê, làm công nhân ở các khu công nghiệp bên kia ranh giới. Đường từ Đức Tài sang các thị trấn của Đồng Nai thuận hơn đường ra Phan Thiết, nên đời sống hằng ngày gắn với Đồng Nai rất chặt.
Đức Linh có nhiều giáo xứ Công giáo do người di cư lập từ những năm 1950, với các nhà thờ lớn nhỏ nằm giữa làng. Bên cạnh đó là chùa, đình, miếu của người Việt và những cộng đồng nhỏ của đồng bào dân tộc thiểu số như Chơ Ro, K'Ho. Các lễ lớn của từng cộng đồng diễn ra theo lịch riêng, khách nên hỏi trước nếu muốn đến xem.
Đường sắt Bắc – Nam không đi qua Đức Linh mà qua vùng Tánh Linh, Hàm Tân ở phía đông. Người Đức Linh đi tàu thường ra ga Suối Kiết hoặc sang ga ở Đồng Nai. Phần lớn đi lại dựa vào đường bộ và xe khách liên tỉnh chạy thẳng lên Thành phố Hồ Chí Minh.
Người Đức Linh: dân khai hoang, dân di cư và người bản địa
Dân cư Đức Linh hình thành qua nhiều đợt. Người bản địa sống trong rừng và ven sông từ lâu. Sau năm 1954, nhiều gia đình từ miền Bắc vào định cư theo các chương trình dinh điền. Sau năm 1975, lại có thêm những đợt người đi xây dựng vùng kinh tế mới, từ đồng bằng Bắc Bộ, miền Trung và cả người từ các đô thị phía Nam.
Vì vậy giọng nói ở Đức Linh rất pha trộn: có làng nói giọng Bắc, có làng giọng Nghệ, giọng Quảng, có xóm nói giọng Nam đặc. Món ăn cũng vậy, bên cạnh cơm gạo mới, cá sông, có bánh đúc, bánh chưng, dưa cà kiểu Bắc, có mắm, có món kho kiểu miền Trung. Đi chợ ở đây là thấy rõ sự pha trộn đó.
Đồng bào Chơ Ro và một số dân tộc khác sống ở những thôn giáp rừng, làm rẫy, trồng điều, cao su và giữ một số lễ hội truyền thống. Đời sống của họ đã thay đổi nhiều so với trước, phần lớn trẻ em đi học ở trường chung, nhưng tiếng nói, nghề đan lát và một số nghi lễ vẫn còn trong các gia đình.
Nhiều người trẻ Đức Linh đi làm ở Đồng Nai, Bình Dương cũ, Thành phố Hồ Chí Minh rồi quay về khi lập gia đình. Ruộng, vườn của gia đình vẫn là nơi neo giữ họ. Từ 7/2025, khi Đức Linh thuộc Lâm Đồng, những người ở xa phải làm quen với việc ghi tỉnh mới trên giấy tờ, dù đường về nhà không đổi.
Đức Linh cũ nay là những xã nào
Từ 1/7/2025, huyện Đức Linh không còn là đơn vị hành chính. Địa bàn huyện cũ được sắp xếp thành một số xã thuộc tỉnh Lâm Đồng, trong đó có xã Đức Linh, xã Hoài Đức, xã Nam Thành và xã Trà Tân. Hai thị trấn Võ Xu và Đức Tài không giữ cấp thị trấn mà được ghép cùng các xã lân cận.
Xã Đức Linh mới không phải toàn bộ huyện Đức Linh cũ, chỉ là một phần của nó. Tương tự, xã Hoài Đức mới không phải quận Hoài Đức trước năm 1975, cũng không phải toàn bộ huyện. Khi đọc văn bản hay tin tức, cần xem thời điểm để hiểu cái tên đang nói về đơn vị rộng hay hẹp.
Bài này không liệt kê chi tiết từng xã cũ đi vào xã mới nào, để tránh sai ở những vùng giáp ranh. Cách chắc nhất là tra trên ứng dụng định danh điện tử hoặc hỏi bộ phận một cửa của xã nơi mình ở. Nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lâm Đồng năm 2025 là văn bản gốc nếu cần trích dẫn.
Ghi địa chỉ theo cách mới kèm tên cũ trong ngoặc là dễ hiểu nhất, ví dụ: "thôn …, xã Hoài Đức, tỉnh Lâm Đồng (trước là xã …, huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận)". Tên thôn, ấp, khu phố cũ phần lớn giữ nguyên, nên đây là điểm tựa để người giao hàng hay người thân tìm đúng nhà.
Đi Đức Linh và những điều nên biết
Từ Thành phố Hồ Chí Minh, người ta thường đi quốc lộ 1 qua Đồng Nai rồi rẽ vào Đức Linh, hoặc đi theo các đường liên tỉnh qua vùng Định Quán, Tân Phú. Từ Phan Thiết vào Đức Linh phải đi quốc lộ 1 về hướng nam rồi rẽ lên, hoặc đi qua Tánh Linh. Đường liên huyện có đoạn hẹp, nhiều xe tải chở nông sản.
Mùa mưa ở Đức Linh kéo dài từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, mưa lớn, có năm lũ sông La Ngà làm ngập ruộng và đường thấp. Mùa khô từ khoảng tháng 12 đến tháng 4, nắng nhưng không khắc nghiệt bằng ven biển. Ai đến làm việc mùa mưa nên hỏi trước tình trạng đường và nước sông.
Đức Linh không phải vùng du lịch, nhưng có những thứ đáng xem với người thích quê: đồng lúa chín trước mùa gặt, vườn cây trái mùa thu hoạch, những nhà thờ, chùa làng có tuổi đời mấy chục năm, chợ quê sáng sớm. Lưu trú chủ yếu là nhà nghỉ nhỏ ở Võ Xu, Đức Tài.
Người đến mua đất, mua vườn ở Đức Linh nên kiểm tra kỹ quy hoạch, nguồn nước và ranh giới thửa đất, nhất là ở vùng giáp ranh Đồng Nai và vùng ven sông dễ ngập. Sau sáp nhập, giấy tờ đất cấp trước tháng 7/2025 ghi huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận vẫn hợp lệ, không cần làm lại chỉ vì đổi tên tỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đức Linh cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, huyện Đức Linh cũ thuộc tỉnh Lâm Đồng, sau khi Bình Thuận nhập vào Lâm Đồng theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Huyện không còn là đơn vị hành chính; địa bàn chia thành một số xã, trong đó có xã Đức Linh và xã Hoài Đức.
Huyện lỵ Đức Linh ở đâu?
Huyện lỵ của Đức Linh trước tháng 7/2025 là thị trấn Võ Xu. Huyện còn thị trấn Đức Tài ở phía giáp Đồng Nai. Từ 7/2025, hai thị trấn này không giữ cấp thị trấn mà được ghép với các xã lân cận thành xã mới.
Quận Hoài Đức trước 1975 là vùng nào?
Quận Hoài Đức là một quận của tỉnh Bình Tuy trước năm 1975, tương ứng phần lớn với vùng huyện Đức Linh về sau. Tên Hoài Đức nay trở lại làm tên một xã thuộc tỉnh Lâm Đồng, nhưng chỉ bao gồm một phần vùng đất đó.
Xã Đức Linh mới có phải cả huyện Đức Linh cũ không?
Không. Xã Đức Linh mới chỉ là một phần của huyện Đức Linh cũ. Huyện cũ được chia thành nhiều xã mới, mỗi xã gồm một vài xã, thị trấn cũ. Muốn biết một địa chỉ cũ thuộc xã mới nào, tra trên ứng dụng định danh điện tử.
Đức Linh nổi tiếng với sản vật gì?
Đức Linh nổi tiếng với lúa gạo, vì cùng Tánh Linh là vựa lúa của Bình Thuận cũ, bên cạnh cao su, điều, tiêu và cây ăn trái như sầu riêng, chôm chôm. Cá sông La Ngà cũng là món quen thuộc của người địa phương.
Từ Đức Linh đi Thành phố Hồ Chí Minh đi đường nào?
Người Đức Linh thường đi qua Đồng Nai để ra quốc lộ 1 hoặc vào cao tốc, đi xe khách chạy thẳng hoặc xe riêng. Thời gian đi tuỳ điểm xuất phát và giờ giao thông, nên tra trước. Đường đi Đồng Nai thuận hơn đường ra Phan Thiết.