Thành phố Thái Bình là tỉnh lỵ và đơn vị đô thị duy nhất cấp huyện của tỉnh Thái Bình cũ, nằm giữa tỉnh, bên bờ sông Trà Lý. Đô thị này lớn lên từ vùng chợ Kỳ Bố, người địa phương quen gọi là phố Bo, làm lỵ sở từ khi lập tỉnh năm 1890, lên thị xã rồi thành phố năm 2004. Từ 1/7/2025, đất thành phố cũ chia thành một số phường thuộc tỉnh Hưng Yên.
Người ngoài hay nghĩ thành phố Thái Bình nhỏ và yên, điều đó đúng một phần. Nhưng phố Bo có lịch sử buôn bán sông nước riêng, có những trường học và bệnh viện phục vụ cả vùng. Bài dưới kể về tên gọi, con sông, chợ, nhịp sống và chuyện thành phố thôi làm tỉnh lỵ.
Từ Kỳ Bố đến phố Bo
Trước khi có thành phố, vùng này là đất làng ven sông Trà Lý, có chợ Kỳ Bố họp bên bến. Thuyền buôn trên sông Trà Lý đi lại giữa sông Hồng và biển, ghé bến Kỳ Bố trao đổi lúa gạo, cá, muối, vải vóc. Tên Kỳ Bố đọc chệch dần thành Bo, và đến nay người Thái Bình vẫn gọi trung tâm thành phố là phố Bo, chợ trung tâm là chợ Bo.
Khi tỉnh Thái Bình được lập năm 1890, lỵ sở được đặt ở đây vì có sông, có chợ và nằm giữa các phủ huyện. Người Pháp dựng dinh thự, đắp đường, chia phố; người buôn bán từ Nam Định, Hưng Yên kéo về mở cửa hiệu. Thị xã Thái Bình dần thành nơi tập trung cơ quan, trường học, bệnh viện của cả tỉnh.
Trong chiến tranh, thị xã chịu nhiều tàn phá; nhiều công trình thời thuộc địa không còn. Phần lớn diện mạo hiện nay được xây dựng lại từ sau năm 1975, với các khu phố mới, đường rộng hơn và những khu đô thị mở ra hai bên sông trong mấy chục năm gần đây.
Lên thành phố năm 2004 và các phường xã
Năm 2004, thị xã Thái Bình được nâng cấp thành thành phố trực thuộc tỉnh. Từ đó đến trước 7/2025, thành phố gồm các phường ở khu trung tâm hai bên sông Trà Lý và một số xã ven đô, nhiều xã trước kia thuộc Vũ Thư, Đông Hưng, Kiến Xương được chuyển về trong các lần mở rộng địa giới.
Một số tên phường quen thuộc với người dân gồm Kỳ Bá, Bồ Xuyên, Đề Thám, Lê Hồng Phong, Trần Lãm, Trần Hưng Đạo, Tiền Phong, Hoàng Diệu. Những cái tên như Kỳ Bá, Bồ Xuyên gợi nhớ lại các làng xưa đã thành phố. Các xã ven đô vẫn giữ đồng ruộng, ao làng, xen giữa là khu dân cư mới và đường lớn.
Thành phố là đầu mối của quốc lộ 10 nối Nam Định với Hải Phòng, quốc lộ 39 lên Hưng Yên và các tỉnh lộ tỏa ra các huyện. Bến xe khách ở thành phố là nơi người các huyện đi Hà Nội, Hải Phòng, ra Bắc vào Nam. Đi từ phố Bo ra biển Tiền Hải hay Thái Thụy chỉ mất khoảng một buổi đi về bằng xe máy.
Sông Trà Lý giữa lòng thành phố
Sông Trà Lý tách từ sông Hồng ở phía tây, chảy qua thành phố rồi ra biển ở ranh giới Thái Thụy và Tiền Hải. Đoạn qua thành phố, sông chia đô thị thành hai bờ: bờ bắc là phố cũ và chợ Bo, bờ nam là các khu dân cư và khu đô thị mới hơn. Cầu Bo là cây cầu quen thuộc nhất nối hai bờ.
Ngày trước, sông Trà Lý là đường vận tải chính, bến chợ Bo đông thuyền. Nay đường bộ giữ phần lớn việc chở hàng, sông còn sà lan chở cát, vật liệu. Bờ sông được kè ở nhiều đoạn, có đường dạo, cây xanh; chiều tối người dân ra đi bộ, tập thể dục, trẻ con chơi đùa ven kè.
Người ở lâu năm vẫn nhớ những mùa nước lên, phù sa đỏ quạch, và những năm phải lo đê. Thành phố nằm thấp, nên mưa to kéo dài vẫn làm một số tuyến phố ngập; khi đến vào mùa mưa bão, bạn nên theo dõi tin thời tiết và tránh đi qua chỗ ngập sâu.
Một số dự án gần đây mở thêm cầu, đường ven sông và khu đô thị ở bờ nam, khiến thành phố dần quay mặt ra sông thay vì quay lưng như trước. Đi dọc bờ Trà Lý buổi sáng sớm, có thể thấy người câu cá, người tập dưỡng sinh, và những con thuyền nhỏ chở hàng chậm rãi xuôi về phía biển.
Chợ Bo và nhịp buôn bán
Chợ Bo. Là chợ trung tâm lâu đời nhất của thành phố, nơi gom hàng từ các huyện. Gian hàng khô có gạo, đỗ, lạc, bánh cáy, bánh đa; gian tươi có cá đồng, cáy, ngao, rau củ. Sáng sớm là lúc chợ đông và hàng tươi nhất.
Phố buôn bán. Các phố quanh chợ Bo bán vải vóc, đồ gia dụng, vàng bạc, đồ điện. Nhiều cửa hàng truyền đời từ cha sang con, khách quen từ các huyện lên mua sắm mỗi dịp cưới hỏi, Tết nhất.
Quà mang đi. Bánh cáy, kẹo lạc, bánh đa, ruốc tôm, ngao, nem chua là những thứ người đi xa hay mua. Hàng khô dễ mang; hàng tươi như ngao, cáy nên hỏi người bán cách đóng gói giữ lạnh trước khi đi đường dài.
Chợ đêm và hàng quán. Buổi tối, khu trung tâm có hàng quán ăn đêm, bánh cuốn, bún, nộm; quy mô không lớn như thành phố lớn nhưng đủ cho người đi công tác, đi học ở xa đến.
Trường học, bệnh viện và khách từ các huyện
Thành phố là nơi tập trung các trường lớn của vùng: trường đại học về y dược, trường đại học đa ngành của tỉnh, các trường cao đẳng, và những trường trung học phổ thông có truyền thống thi cử. Mỗi mùa thi, phụ huynh và học sinh từ các huyện kéo về thành phố, nhà trọ quanh trường kín chỗ.
Bệnh viện đa khoa tỉnh và các bệnh viện chuyên khoa đặt tại thành phố, phục vụ không chỉ người Thái Bình mà cả một phần người dân vùng lân cận. Vì thế mỗi sáng, xe khách, xe ôm từ các huyện đổ về khu bệnh viện rất đông; người đi khám nên đến sớm và mang đủ giấy tờ.
Sau ngày 1/7/2025, nhiều cơ quan cấp tỉnh chuyển về trung tâm hành chính mới của tỉnh Hưng Yên, nhưng trường học, bệnh viện vẫn hoạt động tại chỗ. Với người dân các huyện cũ, thành phố Thái Bình vẫn là nơi đi học, đi khám, đi chợ gần nhất có quy mô đô thị.
Ăn gì ở phố Bo
Thành phố Thái Bình không có món riêng nổi danh như phở Nam Định, nhưng là nơi gom đủ món của các huyện. Buổi sáng có bánh cuốn chấm nước mắm ấm, bún với chả cá, canh cá kiểu Quỳnh Côi, xôi, bánh đúc. Trưa và tối có cơm bình dân với cá kho, cáy rang, canh cua, rau muống luộc, đúng mâm cơm của vùng lúa ven biển.
Gỏi nhệch là món người Thái Bình hay mời khách: cá nhệch ở vùng nước lợ ven biển, thái mỏng, trộn thính, ăn với lá sung, lá đinh lăng và nhiều loại rau. Đây là món cá sống, nên người có bệnh về tiêu hóa, phụ nữ có thai, trẻ nhỏ cần cân nhắc; ăn thì chọn quán đông khách địa phương, nguyên liệu tươi trong ngày.
Về quà mang đi, bánh cáy làng Nguyễn, bánh đa, kẹo lạc, ruốc tôm, mắm cáy là những thứ dễ mua ở chợ Bo và các cửa hàng đặc sản trong phố. Hàng ở cửa hàng có tên tuổi thì ghi rõ nơi làm, hạn dùng; hàng không rõ nguồn thì nên nếm thử trước khi mua nhiều.
Thôi làm tỉnh lỵ sau 1/7/2025
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Thái Bình nhập vào tỉnh Hưng Yên, trung tâm hành chính tỉnh mới đặt ở Hưng Yên cũ. Thành phố Thái Bình không còn là đơn vị hành chính cấp huyện và cũng không còn là tỉnh lỵ. Đất thành phố cũ cùng một số xã ven đô được sắp xếp thành một số phường thuộc tỉnh Hưng Yên.
Nhiều người dân lo trung tâm sẽ vắng khi cán bộ, công chức chuyển công tác; người buôn bán lo sức mua giảm. Cũng có ý kiến cho rằng với dân số đông, trường học và bệnh viện, đô thị này vẫn giữ vai trò trung tâm của vùng phía đông tỉnh mới. Thực tế ra sao còn phụ thuộc vào cách tỉnh mới phân bổ đầu tư trong những năm tới.
Về giấy tờ, tên phường mới của từng khu phố cũ nên tra trong danh sách chính thức của tỉnh Hưng Yên hoặc hỏi ủy ban phường nơi ở. Một số tên phường mới mang tên địa danh quen thuộc của thành phố, nhưng ranh giới đã khác; đừng mặc định phường cũ nào cũng giữ nguyên tên.
Ghé thành phố Thái Bình lần đầu
Thành phố không lớn, đi lại trong một hai ngày là đủ quen, nhưng có vài điều nên biết trước.
- Từ Hà Nội có thể đi theo hướng Hưng Yên qua quốc lộ 39, hoặc theo cao tốc về phía Phủ Lý rồi sang Nam Định qua cầu Tân Đệ; Thái Bình không có ga tàu khách và sân bay riêng.
- Từ Hải Phòng đi theo quốc lộ 10 qua cầu trên sông Hóa và Quỳnh Phụ; từ Nam Định đi quốc lộ 10 qua cầu Tân Đệ và Vũ Thư.
- Ăn sáng ở các quán quanh chợ Bo để thử bánh cuốn, bún, canh cá; nhiều quán quen hết hàng trước giữa buổi.
- Muốn đi thêm chùa Keo ở Vũ Thư hay đền Trần ở Hưng Hà thì đi trong ngày từ thành phố được, nhưng nên tránh mùa lễ hội nếu không muốn chen đông.
- Giờ xe, giá vé, giá phòng thay đổi theo mùa; bài này không ghi con số, bạn nên hỏi trực tiếp nhà xe, nơi ở trước khi đi.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Thái Bình cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ ngày 1/7/2025, thành phố Thái Bình không còn là đơn vị hành chính cấp huyện. Đất thành phố cũ được chia thành một số phường thuộc tỉnh Hưng Yên mới, sau khi Thái Bình nhập vào Hưng Yên.
Vì sao người ta gọi trung tâm thành phố là phố Bo?
Vì đô thị này lớn lên từ vùng chợ Kỳ Bố bên sông Trà Lý. Tên Kỳ Bố được gọi tắt, đọc chệch thành Bo, nên trung tâm được gọi là phố Bo, chợ trung tâm gọi là chợ Bo cho đến nay.
Thái Bình lên thành phố từ năm nào?
Thị xã Thái Bình được nâng cấp thành thành phố trực thuộc tỉnh năm 2004. Trước đó nơi này làm thị xã tỉnh lỵ từ khi tỉnh Thái Bình được lập năm 1890.
Thành phố Thái Bình có ga tàu không?
Thái Bình không nằm trên tuyến đường sắt Bắc Nam nên không có ga tàu khách. Người đi tàu thường xuống ga Nam Định rồi đi tiếp qua cầu Tân Đệ, hoặc đi xe khách thẳng từ Hà Nội, Hải Phòng.
Sông nào chảy qua thành phố Thái Bình?
Sông Trà Lý chảy qua giữa thành phố, chia đô thị thành bờ bắc với phố cũ, chợ Bo và bờ nam với các khu dân cư mới hơn. Sông tách từ sông Hồng và chảy ra biển ở phía đông tỉnh.
Giấy tờ ghi phường của thành phố Thái Bình cũ có cần đổi không?
Không cần đổi ngay. Giấy tờ cấp hợp lệ vẫn còn giá trị; khi làm thủ tục mới, cơ quan sẽ ghi theo phường mới của tỉnh Hưng Yên. Bạn nên tra danh sách chính thức để biết khu phố mình thuộc phường nào.