Thành phố Nha Trang là tỉnh lỵ của Khánh Hòa cho tới ngày 30/6/2025; thị xã Nha Trang được nâng lên thành phố năm 1977. Từ 1/7/2025, địa bàn thành phố cũ được sắp xếp chủ yếu thành bốn phường Nha Trang, Bắc Nha Trang, Tây Nha Trang và Nam Nha Trang của tỉnh Khánh Hòa mới, và khu vực này vẫn là trung tâm hành chính của tỉnh.
Nha Trang là thành phố biển nhưng lớn lên từ một cửa sông. Sông Cái chảy từ núi Khánh Vĩnh qua đồng bằng Diên Khánh rồi đổ ra biển ở phía bắc trung tâm, ngay dưới chân tháp Bà. Phía nam là bãi biển dài, xa hơn là cảng và núi Cù Hin. Phần sau kể các lớp lịch sử, khu phố, vùng biển đảo và cách địa bàn ấy chia về các phường mới.
Từ làng chài cửa sông đến tỉnh lỵ
Tên Nha Trang thường được giải thích là phiên âm từ một địa danh Chăm chỉ vùng sông Cái, nghĩa cụ thể còn nhiều ý kiến khác nhau. Trước khi thành đô thị, nơi đây là các làng chài và làng ruộng nằm rải rác hai bên cửa sông, đi lại bằng đò. Trung tâm hành chính của cả vùng lúc ấy vẫn ở thành Diên Khánh phía trong.
Thời Pháp thuộc, Nha Trang được chọn làm tỉnh lỵ. Đường sắt xuyên Việt đi qua, nhà ga được dựng gần trung tâm, cảng biển được mở ở phía nam. Năm 1895, bác sĩ Alexandre Yersin lập phòng thí nghiệm ở Nha Trang, tiền thân của Viện Pasteur Nha Trang. Những năm 1920, Viện Hải dương học được lập bên bờ biển Cầu Đá.
Sau năm 1975, Nha Trang là tỉnh lỵ tỉnh Phú Khánh, rồi tỉnh lỵ Khánh Hòa khi tỉnh tái lập năm 1989. Năm 1977, thị xã được nâng lên thành phố. Năm 2009, Nha Trang được công nhận đô thị loại I. Thành phố mở dần ra các xã ven: Vĩnh Lương, Vĩnh Phương phía bắc, Phước Đồng phía nam, cùng các xã đảo trong vịnh.
Ngay trước ngày sáp nhập, Nha Trang có nhiều phường nội thị như Lộc Thọ, Tân Lập, Vạn Thạnh, Xương Huân, Phước Tân, Phước Hòa, Vĩnh Hải, Vĩnh Phước, Vĩnh Hòa, Ngọc Hiệp, Phước Long, Vĩnh Nguyên cùng các xã ngoại thành. Danh sách dài vì thành phố trải từ chân đèo Rù Rì phía bắc xuống tận núi Cù Hin phía nam.
Hai bờ sông Cái: tháp Bà, chợ Đầm và phố cũ
Cụm tháp Bà Ponagar nằm trên đồi Cù Lao ở bờ bắc sông Cái, được xây dựng và trùng tu qua nhiều thế kỷ, khoảng từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 13. Đây là di tích Chăm lớn nhất còn đang có sinh hoạt lễ hội ở Khánh Hòa. Lễ hội tháp Bà vào tháng ba âm lịch thu hút cả người Việt lẫn người Chăm từ Ninh Thuận lên.
Bờ nam sông Cái là khu phố cũ của Nha Trang, với chợ Đầm hình tròn, các dãy phố buôn bán đồ khô, hải sản, quần áo và những con hẻm nhỏ. Quanh chợ là nơi người Nha Trang mua cá khô, mực một nắng, yến sào, bánh tráng để gửi đi xa. Buổi sáng sớm, chợ cá gần cầu đông người từ các vạn chài mang hàng lên.
Gần trung tâm có nhà thờ Núi xây bằng đá trên một mỏm đồi, hoàn thành vào đầu những năm 1930, và chùa Long Sơn dưới chân đồi Trại Thủy với tượng Phật trắng lớn nhìn ra thành phố. Cả hai thường được giới thiệu như công trình kiến trúc và di tích lịch sử của đô thị, nơi du khách ghé xem cảnh và nghe kể chuyện xây dựng.
Muốn cảm nhận Nha Trang của người địa phương, nên đi chợ Đầm buổi sáng, ăn bún chả cá, bún sứa, bánh căn, rồi chiều ra bờ sông Cái hoặc Hòn Chồng xem ghe về. Đường trong khu cũ ngắn, hẹp, đi xe máy chậm là đủ. Mùa du lịch, khu phố gần biển kín người, nên đi sớm hoặc chọn các con đường phía trong.
Bờ biển và các đảo trong vịnh Nha Trang
Bãi biển trung tâm chạy dọc đường Trần Phú, từ khu Cầu Đá ở phía nam lên tới gần cửa sông Cái. Đây là bãi biển trong lòng thành phố, sáng sớm và chiều tối người dân ra tắm, tập thể dục, đi bộ. Dọc bờ là khách sạn, công viên và các công trình mọc lên dày đặc từ những năm 2000 trở đi.
Vịnh Nha Trang có nhiều đảo, lớn nhất là Hòn Tre, nơi có khu nghỉ dưỡng và cáp treo nối với đất liền. Các đảo nhỏ như Hòn Mun, Hòn Tằm, Hòn Một nổi tiếng vì nước trong và san hô; khu vực Hòn Mun là khu bảo tồn biển, có quy định về lặn và neo thuyền. Trước khi đi tàu ra đảo, nên hỏi kỹ điều kiện thời tiết và quy định hiện hành.
Phía bắc vịnh là Hòn Chồng với những khối đá chồng lên nhau, xa hơn là khu Vĩnh Lương dưới chân đèo Rù Rì, nơi còn giữ nếp làng biển. Đảo yến ở ngoài khơi là nơi khai thác yến sào, nghề có từ thời chúa Nguyễn. Yến sào Khánh Hòa vì thế thành tên gọi quen thuộc gắn với tỉnh.
Phía nam, khu Cầu Đá có cảng cá, Viện Hải dương học với bảo tàng sinh vật biển mở cho khách tham quan, và bến tàu đi các đảo. Cảng Nha Trang nằm gần đó, đón tàu hàng và tàu khách. Từ Cầu Đá, con đường ven biển vượt qua núi Cù Hin để xuống Bãi Dài và sân bay Cam Ranh.
Phía tây và các xã ngoại thành cũ
Khác với dải biển, rìa tây Nha Trang là vùng ven sông Cái với khu Ngọc Hiệp, Vĩnh Ngọc, Vĩnh Thạnh, Vĩnh Trung, Vĩnh Hiệp, nơi làng xen với ruộng rau, vườn cây. Ở đây có nhiều làng nghề nhỏ và các khu dân cư mới mọc lên theo đà mở rộng của đô thị. Ranh giới với huyện Diên Khánh nhiều đoạn chỉ là một con đường.
Khu Ngọc Hiệp có các làng nghề truyền thống như gốm Lư Cấm, một làng gốm cũ bên bờ sông Cái, nay không còn sản xuất nhiều như xưa. Ở các làng ven sông, đình làng vẫn là nơi họp mặt, tổ chức lễ cúng đình theo lệ hằng năm. Những làng này giữ được nếp quê dù chỉ cách trung tâm vài cây số.
Phía nam là khu Phước Đồng, trải từ chân núi Cù Hin vào đến giáp Cam Lâm, có các khu dân cư mới, khu đô thị và nghĩa trang. Nhiều dự án nhà ở trong vùng này đang triển khai, nên người mua đất cần hỏi kỹ quy hoạch, tình trạng pháp lý, không nên chỉ tin vào tờ rơi.
Phía bắc, qua đèo Rù Rì là đoạn quốc lộ 1 đi về Ninh Hòa. Vùng Vĩnh Lương dưới chân đèo có làng chài, bến thuyền và một số khu nghỉ dưỡng mới ven biển. Người ở đây vẫn quen sống bằng nghề biển, đánh bắt gần bờ, nuôi trồng thủy sản, trong khi du lịch chỉ đến từng phần.
Nhìn chung, Nha Trang cũ là một đô thị dài và hẹp, bị núi ép sát biển. Vì không còn nhiều đất bằng, thành phố những năm gần đây nở dần về phía tây theo sông Cái sang Diên Khánh và về phía nam qua núi Cù Hin xuống Cam Lâm. Hiểu cách thành phố lớn lên như vậy giúp người mới đến dễ hình dung các khu ở, khu làm việc và đường đi lại hằng ngày.
Nha Trang cũ nay chia về những phường nào
Từ 1/7/2025, thành phố Nha Trang không còn là đơn vị hành chính. Địa bàn được sắp xếp chủ yếu thành bốn phường: Nha Trang ở khu trung tâm, Bắc Nha Trang ở phía bắc sông Cái, Tây Nha Trang ở vùng ven sông phía tây, Nam Nha Trang ở phía nam. Tất cả cùng thuộc tỉnh Khánh Hòa mới, trụ sở cơ quan tỉnh vẫn ở đây.
Một số khu ven và các đảo trong vịnh có thể được xếp cùng các phường trên hoặc đi với đơn vị khác. Việc chia cụ thể từng phường, xã cũ như Vĩnh Lương, Phước Đồng, Vĩnh Thái về đơn vị mới nào cần tra theo nghị quyết sắp xếp hoặc trên ứng dụng định danh điện tử. Bài này không liệt kê từng dòng để tránh sai sót.
Người dân và tài xế vẫn gọi theo tên cũ: Lộc Thọ, Phước Hải, Vĩnh Hải, Ngọc Hiệp, Cầu Đá. Khi hỏi đường hay đặt giao hàng, nên ghi cả tên phường mới lẫn tên khu phố cũ. Ví dụ: "tổ dân phố X, phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa (trước là phường Vĩnh Hải, thành phố Nha Trang)".
Đừng nhầm phường Nha Trang với toàn bộ thành phố cũ. Khi đọc báo sau tháng 7/2025 thấy cụm "phường Nha Trang", cần hiểu đó là một phường ở khu trung tâm, không phải cả vùng từ Hòn Chồng xuống Cầu Đá. Tương tự, chữ "Nha Trang" trên biển hiệu, tên công ty vẫn là cách gọi quen của cả đô thị.
Đi lại, khí hậu và sống ở Nha Trang cũ
Nha Trang nắng nhiều, mùa mưa đến muộn, thường dồn vào khoảng tháng 9 đến tháng 12, có năm kèm bão và lũ trên sông Cái. Thời gian từ khoảng tháng 1 đến tháng 8 biển thường êm, hợp tắm biển và đi đảo. Gió mùa đông bắc cuối năm làm biển động, tàu ra đảo có thể tạm dừng.
Từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Nha Trang có thể đi tàu hoả đến ga Nha Trang ở trung tâm, đi xe khách hoặc xe riêng qua cao tốc Bắc – Nam phía Đông, hoặc bay đến sân bay Cam Ranh rồi đi đường ven biển lên. Từ Nha Trang lên Đà Lạt có đường qua Khánh Vĩnh, vượt đèo Hòn Giao, đi trong ngày được.
Trong nội thành, đi lại bằng xe máy, taxi, xe công nghệ hoặc xe buýt. Các tuyến xe buýt nối trung tâm với sân bay, Cầu Đá, Vĩnh Lương và Diên Khánh, lịch chạy thay đổi theo thời kỳ nên tra trước. Giờ tan tầm và mùa lễ, đường Trần Phú ven biển và các cầu qua sông Cái thường đông, nên tránh nếu có hẹn gấp.
Chi phí sống ở Nha Trang thấp hơn Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng giá thuê nhà gần biển thay đổi theo mùa khách. Người chuyển đến ở lâu thường chọn khu phía trong như quanh chợ Đầm, Phước Long, Vĩnh Hải, gần chợ, trường, bệnh viện, thay vì các căn hộ ven biển đông khách du lịch.
Món nên thử khi ở Nha Trang gồm bún chả cá, bún sứa, bánh căn, bánh xèo mực, nem nướng Ninh Hòa và các món hải sản. Quà mang về phổ biến là yến sào, mực khô, cá khô, nem. Mua ở chợ hoặc cơ sở rõ nguồn gốc, hỏi kỹ cách bảo quản nếu phải mang đi xa, nhất là với yến sào giá trị cao.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Nha Trang cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, toàn bộ địa bàn thành phố Nha Trang cũ thuộc tỉnh Khánh Hòa mới, sau khi Khánh Hòa và Ninh Thuận hợp nhất. Thành phố không còn là đơn vị hành chính, địa bàn chia vào các phường mới, trung tâm tỉnh vẫn ở đây.
Nha Trang lên thành phố từ năm nào?
Thị xã Nha Trang được nâng lên thành phố năm 1977, khi đó là tỉnh lỵ tỉnh Phú Khánh. Năm 2009, Nha Trang được công nhận đô thị loại I. Thành phố giữ vai trò tỉnh lỵ Khánh Hòa cho tới ngày 30/6/2025.
Bốn phường mới của Nha Trang là những phường nào?
Địa bàn Nha Trang cũ được sắp xếp chủ yếu thành phường Nha Trang, Bắc Nha Trang, Tây Nha Trang và Nam Nha Trang, thuộc tỉnh Khánh Hòa. Muốn biết chính xác một tổ dân phố cũ thuộc phường nào, hãy tra trên ứng dụng định danh điện tử.
Tháp Bà Ponagar nằm ở đâu?
Tháp Bà Ponagar nằm trên đồi Cù Lao ở bờ bắc sông Cái, gần cầu Xóm Bóng, phía bắc trung tâm Nha Trang. Đây là cụm tháp Chăm cổ được xếp hạng di tích, có lễ hội tháp Bà vào tháng ba âm lịch, mở cửa đón khách tham quan.
Địa chỉ Nha Trang cũ nên ghi thế nào sau sáp nhập?
Ghi tổ dân phố, phường mới và tỉnh Khánh Hòa, không ghi thành phố Nha Trang như một cấp hành chính. Nên kèm tên cũ trong ngoặc, ví dụ phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa (trước là phường Vĩnh Hải, thành phố Nha Trang).
Từ Nha Trang ra các đảo trong vịnh đi thế nào?
Khách thường đi tàu từ bến Cầu Đá hoặc các bến du lịch, hoặc đi cáp treo ra Hòn Tre. Lịch tàu, giá vé và quy định lặn ở khu bảo tồn Hòn Mun thay đổi theo mùa và thời tiết, nên hỏi trực tiếp ở bến trước khi đi.