Ngay trước ngày 1/7/2025, thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương có chín đơn vị cấp huyện: năm quận Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng, Ô Môn, Thốt Nốt và bốn huyện Cờ Đỏ, Phong Điền, Thới Lai, Vĩnh Thạnh. Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, Cần Thơ hợp nhất với tỉnh Hậu Giang và tỉnh Sóc Trăng, vẫn giữ tên thành phố Cần Thơ, và cấp quận, huyện không còn nữa.
Ai sinh ra ở miền Tây trước năm 2004 thường có giấy tờ ghi một cái tên khác: "tỉnh Cần Thơ", thậm chí "tỉnh Hậu Giang" nếu sinh trong khoảng 1976–1991. Ba cái tên ấy chồng lên nhau theo thời gian, nên chuyện tra quê quán, địa chỉ thường rối. Bài này kể lại từng lớp, đặt chín quận huyện cũ vào đúng chỗ của chúng, rồi nói rõ bây giờ mỗi nơi nằm trong đơn vị nào, để bạn đọc một tờ khai sinh cũ hay một sổ đỏ cũ mà không đoán sai.
Ba lớp tên gọi: Hậu Giang, tỉnh Cần Thơ, thành phố Cần Thơ
Lớp thứ nhất là tỉnh Hậu Giang thời sau thống nhất. Năm 1976, khi cả nước sắp xếp lại địa giới, tỉnh Cần Thơ, tỉnh Sóc Trăng và thành phố Cần Thơ của chế độ cũ được gộp thành một tỉnh rất rộng mang tên Hậu Giang, tỉnh lỵ đặt tại Cần Thơ. Người lớn tuổi ở Ô Môn, Thốt Nốt, Phụng Hiệp hay Mỹ Xuyên đều từng ghi "tỉnh Hậu Giang" trong giấy tờ của giai đoạn này.
Lớp thứ hai bắt đầu khi tỉnh Hậu Giang rộng ấy được chia đôi vào cuối năm 1991: phía bắc thành tỉnh Cần Thơ, phía nam thành tỉnh Sóc Trăng. Tỉnh Cần Thơ thời 1992–2003 gồm thành phố Cần Thơ thuộc tỉnh và các huyện như Châu Thành, Ô Môn, Thốt Nốt, Phụng Hiệp, Long Mỹ, Vị Thủy, cùng thị xã Vị Thanh.
Lớp thứ ba là thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương. Nghị quyết 22/2003/QH11 chia tỉnh Cần Thơ thành hai, có hiệu lực từ 1/1/2004: phần phía bắc ven sông Hậu thành thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương, phần phía nam thành tỉnh Hậu Giang mới, tỉnh lỵ Vị Thanh. Vì vậy chữ "Hậu Giang" trong giấy tờ trước 1991 và chữ "Hậu Giang" sau 2004 chỉ hai vùng khác nhau hẳn về diện tích, dù cùng một tên. Nhìn năm cấp giấy là cách nhanh nhất để biết đang gặp lớp nào.
Chín đơn vị cấp huyện ngay trước 1/7/2025
Bảng dưới liệt kê đủ chín quận, huyện của thành phố Cần Thơ ngay trước ngày bỏ cấp huyện, kèm mốc thành lập và một nét để nhận ra từng nơi. Mốc thành lập là mốc của đơn vị quận, huyện mang tên đó trong thành phố trực thuộc trung ương, không phải tuổi của vùng đất.
| Đơn vị cũ | Lập trong thành phố trực thuộc trung ương | Nét nhận ra |
|---|---|---|
| Quận Ninh Kiều | Năm 2004 | Lõi đô thị, bến Ninh Kiều, chợ cổ ven sông Hậu |
| Quận Bình Thủy | Năm 2004 | Nhà cổ, đình Bình Thủy, sân bay Cần Thơ, khu công nghiệp Trà Nóc |
| Quận Cái Răng | Năm 2004 | Chợ nổi Cái Răng, chân cầu Cần Thơ, khu đô thị Nam sông Cần Thơ |
| Quận Ô Môn | Năm 2004 | Trung tâm điện lực, sông Ô Môn, vùng ven Quốc lộ 91 |
| Quận Thốt Nốt | Năm 2008, từ huyện Thốt Nốt | Cồn Tân Lộc, vườn cò Bằng Lăng, cửa ngõ sang Long Xuyên |
| Huyện Cờ Đỏ | Năm 2004 | Đồng lúa rộng, nông trường cũ, kênh thẳng |
| Huyện Phong Điền | Năm 2004 | Miệt vườn, chợ nổi nhỏ trên rạch Cần Thơ |
| Huyện Thới Lai | Năm 2008, tách từ huyện Cờ Đỏ | Ruộng lúa, kênh rạch, làng quê thuần nông |
| Huyện Vĩnh Thạnh | Năm 2004 | Dọc kênh Cái Sắn, giáp đất An Giang và Kiên Giang cũ |
Năm 2004 thành phố mới lập có bốn quận và bốn huyện. Năm 2008 có thêm một đợt điều chỉnh: huyện Thốt Nốt lên quận, huyện Thới Lai được lập từ một phần huyện Cờ Đỏ. Từ đó tới tháng 6/2025, khung chín đơn vị giữ nguyên; các thay đổi sau đó chỉ diễn ra ở cấp phường, xã.
Vì sao Cần Thơ được chọn làm thành phố trực thuộc trung ương
Cần Thơ nằm giữa đồng bằng sông Cửu Long, bên bờ phải sông Hậu, ở chỗ con rạch Cần Thơ đổ ra sông lớn. Từ thời Pháp thuộc, nơi này đã là chỗ tụ hàng lúa gạo của cả miền Hậu Giang: ghe từ Long Xuyên, Rạch Giá, Sóc Trăng, Bạc Liêu đều có thể theo đường sông về đây. Người miền Tây quen gọi Cần Thơ là "Tây Đô", một cách gọi thân mật chứ không phải tên hành chính.
Sau 1975, các cơ sở lớn của vùng tiếp tục đặt ở Cần Thơ: trường đại học lớn nhất đồng bằng (Đại học Cần Thơ, có từ năm 1966), các bệnh viện tuyến vùng, cảng sông, sân bay. Khi Nhà nước tính lập một đô thị trung tâm cho cả đồng bằng, Cần Thơ gần như là lựa chọn tự nhiên. Việc tách tỉnh năm 2004 vì thế mang dáng dấp chia vai: phần đô thị và ven sông Hậu thành thành phố trực thuộc trung ương, phần nông thôn sâu bên trong thành tỉnh Hậu Giang.
Hệ quả còn thấy đến hôm nay: bốn huyện Cờ Đỏ, Phong Điền, Thới Lai, Vĩnh Thạnh tuy thuộc "thành phố" nhưng phần lớn vẫn là đồng ruộng, vườn cây. Người từ nơi khác đến thường ngạc nhiên khi thấy địa chỉ ghi "thành phố Cần Thơ" mà ra khỏi nhà là ruộng lúa thẳng cánh.
Từ 1/7/2025: thành phố Cần Thơ mới gồm ba địa phương
Đợt sắp xếp năm 2025 giảm cả nước từ 63 xuống 34 tỉnh, thành. Ở đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ được chọn làm đơn vị giữ tên, nhận thêm toàn bộ tỉnh Hậu Giang (Vị Thanh, Ngã Bảy, Long Mỹ, Phụng Hiệp, Châu Thành A…) và toàn bộ tỉnh Sóc Trăng (Mỹ Xuyên, Vĩnh Châu, Ngã Năm, Kế Sách, Cù Lao Dung…). Trung tâm hành chính vẫn đặt ở Cần Thơ cũ.
Điều này đưa câu chuyện quay về gần chỗ xuất phát năm 1976: ba địa phương từng chung một tỉnh Hậu Giang rộng nay lại chung một đơn vị, chỉ khác là bây giờ mang tên Cần Thơ. Người lớn tuổi ở Sóc Trăng hay Ngã Bảy nói vui là "về lại nhà cũ".
Cùng ngày, chính quyền địa phương chuyển sang mô hình hai cấp: thành phố và xã, phường. Chín quận, huyện cũ của Cần Thơ không còn là đơn vị hành chính; đất của mỗi quận, huyện được chia lại thành một số phường, xã mới, thường lớn hơn phường, xã cũ vì gộp từ vài đơn vị. Tên nhiều phường, xã mới lấy theo tên quận, huyện hoặc tên một phường, xã cũ tiêu biểu, nhưng không phải lúc nào ranh giới cũng trùng. Khi cần chắc chắn một ấp, một khu vực cũ nay thuộc phường, xã nào, nên tra trên cổng thông tin của thành phố hoặc hỏi ngay bộ phận một cửa ở phường, xã nơi có đất.
Đọc giấy tờ cũ có ghi địa danh Cần Thơ
Giấy cấp trước năm 1992 ghi "tỉnh Hậu Giang". Nếu nơi sinh là Ô Môn, Thốt Nốt, Châu Thành, Phụng Hiệp hay bất kỳ huyện nào của Sóc Trăng, thì đó là tỉnh Hậu Giang rộng thời 1976–1991. Nay toàn bộ vùng này đều thuộc thành phố Cần Thơ mới, nên kết luận "nay thuộc đâu" ở cấp tỉnh khá gọn.
Giấy cấp từ 1992 đến hết 2003 ghi "tỉnh Cần Thơ". Phải xem tên huyện. Châu Thành, Phụng Hiệp, Long Mỹ, Vị Thủy, Vị Thanh của thời ấy thuộc tỉnh Hậu Giang từ năm 2004; còn thành phố Cần Thơ thuộc tỉnh, Ô Môn, Thốt Nốt thì vào thành phố trực thuộc trung ương. Sau 7/2025 cả hai phần lại cùng nằm trong Cần Thơ mới.
Giấy cấp từ 2004 đến tháng 6/2025 ghi "thành phố Cần Thơ". Đây là chín quận, huyện trong bài. Mỗi đơn vị có bài riêng trong danh mục này, nói rõ đất cũ nay chia vào những phường, xã nào ở mức chắc chắn được.
Không cần đổi giấy chỉ vì đổi địa danh. Theo hướng dẫn chung khi sắp xếp đơn vị hành chính, giấy tờ đã cấp vẫn có giá trị; việc cập nhật địa chỉ thường làm khi có thủ tục khác. Trước khi làm hồ sơ quan trọng, nên hỏi lại cơ quan tiếp nhận vì cách xử lý có thể khác nhau theo từng loại giấy.
Đi một vòng chín quận huyện cũ theo dòng sông
Cách dễ hình dung nhất là theo sông Hậu từ hạ lưu ngược lên. Đầu tiên là Cái Răng, nơi có chân cầu Cần Thơ và chợ nổi. Ngược lên một chút là Ninh Kiều với bến tàu, chợ cổ và phố đông. Tiếp theo là Bình Thủy với sân bay, khu công nghiệp và những ngôi nhà cổ. Rồi đến Ô Môn, nơi các ống khói nhà máy điện nhô lên giữa vùng ruộng. Ngoài cùng phía thượng nguồn là Thốt Nốt, giáp với Long Xuyên của An Giang.
Bốn huyện còn lại nằm lùi vào trong, cách xa sông Hậu. Phong Điền ôm lấy đoạn trên của rạch Cần Thơ, là miệt vườn sát nách nội ô. Thới Lai và Cờ Đỏ là vùng lúa phía tây, kênh đào thẳng tắp. Vĩnh Thạnh nằm xa nhất, dọc kênh Cái Sắn, sát ranh đất An Giang và Kiên Giang cũ, hai tỉnh từ 7/2025 đã hợp lại thành tỉnh An Giang mới.
Vòng đi ấy cho thấy Cần Thơ cũ là hai mảng rất khác nhau: dải đô thị, công nghiệp dọc sông Hậu và vùng nông nghiệp lúa, cây ăn trái bên trong. Hiểu được hai mảng này thì đọc từng bài huyện sẽ dễ hơn nhiều.
Những tên dễ lẫn khi tra địa danh Cần Thơ
Một số tên huyện của Cần Thơ cũ trùng với tên huyện ở tỉnh khác, nên khi tra cứu cần kèm tên tỉnh. Phong Điền là ví dụ rõ nhất: ngoài huyện Phong Điền của Cần Thơ còn có thị xã Phong Điền của Thừa Thiên Huế cũ, hai nơi cách nhau cả nghìn cây số. Vĩnh Thạnh cũng vậy, Bình Định cũ có một huyện miền núi cùng tên. Thốt Nốt thì dễ lẫn với cây thốt nốt, đặc sản của vùng Bảy Núi An Giang, dù tên quận có thể có gốc từ loài cây ấy.
Lẫn nhiều hơn nữa là các tên thuộc tỉnh Cần Thơ thời 1992–2003 nhưng không nằm trong thành phố trực thuộc trung ương: Châu Thành, Châu Thành A, Phụng Hiệp, Long Mỹ, Vị Thủy, Vị Thanh. Những nơi này thuộc tỉnh Hậu Giang từ 2004 đến tháng 6/2025, có bài riêng ở danh mục Hậu Giang của trang. Từ 7/2025, chúng lại nằm chung thành phố Cần Thơ với chín quận huyện trong bài này, nên ai làm giấy tờ ở đó sẽ gặp cùng một cơ quan cấp thành phố.
Cuối cùng là Ô Môn và Cờ Đỏ: trước năm 2004, huyện Ô Môn của tỉnh Cần Thơ rộng hơn quận Ô Môn sau này nhiều, vì một phần đất của nó được tách ra để lập huyện Cờ Đỏ. Một người sinh năm 1985 ở vùng ruộng Cờ Đỏ ngày nay có thể có giấy khai sinh ghi "huyện Ô Môn, tỉnh Hậu Giang". Gặp trường hợp như vậy, đừng vội cho rằng giấy ghi sai.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Cần Thơ trước 1/7/2025 có bao nhiêu quận, huyện?
Có chín đơn vị cấp huyện: năm quận Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng, Ô Môn, Thốt Nốt và bốn huyện Cờ Đỏ, Phong Điền, Thới Lai, Vĩnh Thạnh. Khung này giữ nguyên từ năm 2008 tới khi bỏ cấp huyện ngày 1/7/2025.
Cần Thơ sau sáp nhập gồm những tỉnh nào?
Thành phố Cần Thơ mới gồm Cần Thơ cũ, toàn bộ tỉnh Hậu Giang và toàn bộ tỉnh Sóc Trăng, theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025. Tên gọi giữ là thành phố Cần Thơ, trung tâm hành chính vẫn ở Cần Thơ cũ.
Giấy khai sinh ghi tỉnh Hậu Giang thì nay thuộc đâu?
Nếu cấp trước năm 1992 thì đó là tỉnh Hậu Giang rộng gồm cả Cần Thơ và Sóc Trăng; nếu cấp từ năm 2004 thì là tỉnh Hậu Giang tách từ tỉnh Cần Thơ. Cả hai trường hợp, đất ấy nay đều thuộc thành phố Cần Thơ mới.
Huyện Châu Thành của tỉnh Cần Thơ cũ nay ở đâu?
Huyện Châu Thành thời tỉnh Cần Thơ có một phần nhập vào thành phố Cần Thơ năm 2004 (chủ yếu vùng quanh Cái Răng), phần còn lại thuộc tỉnh Hậu Giang. Từ 7/2025 các vùng đó đều nằm trong thành phố Cần Thơ mới.
Quận Thốt Nốt có từ khi nào?
Thốt Nốt từng là huyện của tỉnh Cần Thơ rồi của thành phố Cần Thơ. Năm 2008 huyện Thốt Nốt được nâng lên thành quận Thốt Nốt và giữ cấp quận cho tới khi bỏ cấp huyện vào ngày 1/7/2025.
Có phải đổi căn cước, sổ đỏ vì Cần Thơ sáp nhập không?
Hướng dẫn chung là giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị, không bắt buộc đổi ngay chỉ vì địa danh thay đổi. Khi làm thủ tục khác, cơ quan có thể cập nhật địa chỉ mới. Nên hỏi bộ phận một cửa của phường, xã trước khi làm hồ sơ quan trọng.