Quận Cái Răng nằm phía nam sông Cần Thơ, được lập năm 2004 chủ yếu từ thị trấn Cái Răng và một số xã của huyện Châu Thành thuộc tỉnh Cần Thơ cũ. Đây là nơi có chợ nổi Cái Răng, đầu cầu Cần Thơ phía thành phố và bến xe trung tâm. Từ 1/7/2025, đất quận cũ được chia vào một số phường của thành phố Cần Thơ mới.
Nhiều người chỉ biết Cái Răng qua tấm ảnh chợ nổi lúc bình minh. Nhưng với người dân miền Tây, Cái Răng còn là cửa ngõ: xe khách từ Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau lên đều vào bến xe ở đây, ô tô từ Thành phố Hồ Chí Minh xuống qua cầu Cần Thơ cũng chạm đất Cái Răng trước tiên.
Từ thị trấn Cái Răng đến quận Cái Răng
Trước năm 2004, Cái Răng là một thị trấn ven sông thuộc huyện Châu Thành của tỉnh Cần Thơ. Đó là nơi buôn bán sầm uất nhờ chợ trên bờ, chợ dưới sông và vị trí nằm trên đường bộ từ Cần Thơ đi Sóc Trăng. Khi tỉnh Cần Thơ được chia, thị trấn Cái Răng cùng một số xã lân cận của huyện Châu Thành được tách ra để lập quận Cái Răng thuộc thành phố trực thuộc trung ương; phần còn lại của huyện Châu Thành về tỉnh Hậu Giang.
Về cái tên, có hai cách giải thích hay được nhắc. Một cho rằng Cái Răng là đọc chệch một từ Khmer chỉ cái cà ràng, tức cái bếp lò bằng đất nung người miền Tây dùng trên ghe. Cách khác gắn với một câu chuyện dân gian về chiếc răng của con cá sấu lớn trôi dạt vào khúc sông. Cả hai đều là cách giải thích dân gian, chưa có tài liệu xác định chắc chắn.
Trong gần hai mươi năm làm quận, Cái Răng đổi khác nhiều nhất trong năm quận của Cần Thơ cũ: từ một thị trấn chợ trở thành vùng đô thị mới, có khu đô thị Nam sông Cần Thơ, các trục lớn, bến xe, bệnh viện, trường học mới.
Chợ nổi Cái Răng: nên xem gì, đi lúc nào
Chợ nổi Cái Răng họp trên sông Cần Thơ, gần cầu Cái Răng. Đây là chợ đầu mối nông sản trên sông: ghe lớn chở bí, khoai, thơm, dưa hấu, trái cây từ các vùng về, neo giữa dòng và bán sỉ cho ghe nhỏ, ghe nhỏ lại đem đi bán lẻ ở các chợ trên bờ. Mỗi ghe lớn treo món mình bán lên một cây sào cao gọi là cây bẹo, để người mua nhìn từ xa đã biết.
Chợ đông nhất vào lúc rạng sáng, thường từ khi trời chưa sáng hẳn tới khoảng giữa buổi sáng. Muốn xem chợ đúng nghĩa thì nên có mặt sớm; đến trễ chỉ còn ghe du lịch và vài ghe hàng. Có thể đi tàu, ghe từ bến Ninh Kiều xuôi xuống, hoặc ra các bến nhỏ ngay tại Cái Răng để thuê xuồng, đỡ được một đoạn đường sông.
Chợ nổi Cái Răng đã được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể cấp quốc gia. Những năm gần đây chợ thưa ghe hàng hơn trước vì đường bộ thuận tiện, nhiều người buôn chuyển lên bờ. Khi đi xem, nên mua vài món của ghe bán lẻ, ăn tô hủ tiếu hay ly cà phê trên ghe, vì đó là nguồn sống của chính người chợ.
Vài điều nhỏ giúp chuyến đi dễ chịu hơn: mặc áo phao khi ngồi xuồng, nhất là đi cùng trẻ nhỏ; giữ điện thoại, máy ảnh bằng dây đeo vì xuồng chòng chành khi ghe lớn đi qua; hỏi rõ giá trước khi mua trái cây hay đồ ăn trên ghe. Muốn chụp ảnh người bán ở cự ly gần thì xin phép một tiếng, nhiều cô chú vui vẻ đồng ý nhưng cũng có người không thích bị chụp khi đang làm việc. Ngày mưa, sông có gió, nên hỏi người chở xuồng xem có nên đi không trước khi xuống bến.
Hủ tiếu, bánh tráng và nghề quanh chợ
Quanh Cái Răng có nhiều lò làm hủ tiếu, bánh tráng theo kiểu gia đình, một nghề phục vụ trực tiếp cho chợ nổi và cho các quán hủ tiếu khắp Cần Thơ. Người làm ngâm gạo, xay bột, tráng bánh trên nồi hơi, phơi trên giàn tre ngoài nắng rồi cắt sợi. Một số lò mở cửa cho khách xem quy trình; đi qua các con đường ven rạch vào buổi sáng nắng ráo dễ thấy những giàn bánh phơi trắng.
Gắn với chợ là cả một chuỗi nghề: chèo xuồng chở khách, nấu ăn trên ghe, làm ghe, sửa máy ghe, buôn trái cây. Nhiều gia đình ở các phường ven sông như Lê Bình, Ba Láng, Hưng Phú cũ sống bằng sông nước nhiều đời, nhà có lối xuống bến riêng.
Nếu bạn muốn hiểu miền Tây qua bữa sáng, tô hủ tiếu ở Cái Răng là một cách tốt: sợi tươi làm ngay trong vùng, nước dùng thanh, ăn ngồi ven sông. Không có tiệm nào đáng gọi là "đúng nhất"; nên ăn ở nơi người địa phương đông.
Cầu Cần Thơ, bến xe và các trục đường
Cầu Cần Thơ vượt sông Hậu, khánh thành năm 2010, nối Cần Thơ với thị xã Bình Minh của tỉnh Vĩnh Long. Đầu cầu phía Cần Thơ nằm trên đất Cái Răng, vì vậy với người đi đường bộ từ Thành phố Hồ Chí Minh xuống, Cái Răng là vùng đầu tiên của Cần Thơ họ đi qua. Trước khi có cầu, mọi xe phải qua phà Cần Thơ, cảnh xếp hàng chờ phà nhiều giờ vào dịp lễ Tết là ký ức của cả một thế hệ.
Bến xe trung tâm Cần Thơ cũng nằm ở Cái Răng, ven Quốc lộ 1. Từ đây có xe đi khắp các tỉnh miền Tây và lên Thành phố Hồ Chí Minh. Trục Quốc lộ 1 qua Cái Răng tiếp tục xuống Phụng Hiệp, Ngã Bảy, Sóc Trăng; còn hướng đi Vị Thanh có tuyến riêng tách ra từ khu vực này.
Các cầu Quang Trung, Hưng Lợi vượt sông Cần Thơ nối Cái Răng với Ninh Kiều, còn đường Võ Nguyên Giáp là trục lớn của khu Nam sông Cần Thơ. Giờ cao điểm, chân cầu Cần Thơ và khu vực bến xe thường đông; đi xe khách nên ra bến sớm hơn giờ hẹn.
Phường cũ của Cái Răng và đất quận từ 1/7/2025
Trước 7/2025, quận Cái Răng gồm các phường dưới đây, tên thường gặp trên giấy tờ người dân Cái Răng giai đoạn 2004–2025:
- Lê Bình: khu chợ Cái Răng, gần cầu Cái Răng, chợ nổi họp ở đoạn sông trước mặt.
- Hưng Phú, Hưng Thạnh: khu đô thị Nam sông Cần Thơ, nhiều dự án nhà ở mới, giáp Ninh Kiều qua sông.
- Ba Láng, Thường Thạnh: dọc Quốc lộ 1, khu dân cư cũ và cơ sở sản xuất.
- Phú Thứ, Tân Phú: phía trong và ven sông Hậu, còn nhiều vườn, ruộng.
Từ 1/7/2025, cấp quận bỏ, đất quận Cái Răng cũ được sắp lại thành một số phường của thành phố Cần Thơ mới, mỗi phường mới gộp từ vài phường cũ. Tên Cái Răng vẫn quen thuộc trong đời thường, nhưng ranh phường mới có thể không trùng với phường Lê Bình hay Hưng Phú cũ. Khi làm giấy tờ cần chính xác, hãy tra theo số nhà, tên đường hoặc hỏi tại phường.
Ở cấp thành phố, Cái Răng vẫn thuộc thành phố Cần Thơ, nay hợp nhất với Hậu Giang và Sóc Trăng. Với người Cái Răng, điều này làm vùng đất vốn giáp Hậu Giang nay nằm giữa một thành phố rộng hơn, không còn là vùng biên.
Khu Nam sông Cần Thơ: từ ruộng vườn thành phố mới
Hai mươi năm trước, bờ nam sông Cần Thơ đối diện Ninh Kiều phần lớn còn là vườn, ruộng, ao cá. Khi thành phố trực thuộc trung ương ra đời, vùng đất này được quy hoạch thành khu đô thị Nam sông Cần Thơ, với các khu dân cư mới, trường học, bệnh viện, trung tâm hành chính và các trục đường rộng. Phường Hưng Phú, Hưng Thạnh cũ là nơi đổi khác rõ nhất.
Sự chuyển đổi nhanh để lại những vệt chưa liền: có khu dân cư đã kín nhà, có khu còn nền trống mọc cỏ, có đoạn đường lớn chạy cạnh những con mương cũ. Người mua đất, thuê nhà ở đây thường được khuyên kiểm tra kỹ quy hoạch, hạ tầng thoát nước và tình trạng pháp lý của từng khu, vì mức độ hoàn thiện không đều giữa các dự án.
Cùng với đô thị mới là cảnh quan mới ven sông: kè, công viên, đường dạo. Một số cồn nhỏ trên sông Cần Thơ ở đoạn này như cồn Ấu có vườn cây và nhà dân, được người địa phương làm du lịch nhỏ. Từ khu Nam sông Cần Thơ nhìn sang bên kia là phố Ninh Kiều, chỉ cách một dòng sông nhưng nhịp sống còn khác nhau khá rõ.
Cái Răng qua các lần đổi địa danh
Câu chuyện địa danh của Cái Răng có thêm một lớp so với các quận khác, vì nó từng thuộc huyện Châu Thành. Người sinh ở chợ Cái Răng thời 1976–1991 có giấy ghi thị trấn Cái Răng, huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang; thời 1992–2003 là thị trấn Cái Răng, huyện Châu Thành, tỉnh Cần Thơ. Từ năm 2004, họ ở phường Lê Bình hay một phường khác của quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ.
Phần còn lại của huyện Châu Thành sau năm 2004 thuộc tỉnh Hậu Giang, nên hai người hàng xóm cùng quê Châu Thành trên giấy tờ cũ có thể một người ở Cần Thơ, một người ở Hậu Giang suốt hai mươi năm. Từ 1/7/2025, khi Hậu Giang nhập vào Cần Thơ, hai phần ấy lại chung một thành phố, dù đã ở hai phường, xã khác nhau.
Vì vậy, khi gặp chữ "huyện Châu Thành" trên giấy tờ của một người quê Cái Răng, đó không phải nhầm lẫn. Cứ ghi quê quán theo giấy gốc, còn nơi ở hiện nay ghi theo tên phường mới của thành phố Cần Thơ.
Câu hỏi thường gặp
Quận Cái Răng trước đây thuộc huyện nào?
Trước năm 2004, Cái Răng là thị trấn của huyện Châu Thành thuộc tỉnh Cần Thơ. Khi tỉnh chia năm 2004, thị trấn Cái Răng và một số xã lân cận được lập thành quận Cái Răng thuộc thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương.
Cái Răng nay thuộc tỉnh thành nào?
Đất quận Cái Răng cũ nay thuộc thành phố Cần Thơ mới, hợp nhất từ Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025. Đất quận cũ chia vào một số phường của thành phố mới.
Chợ nổi Cái Răng họp mấy giờ?
Chợ đông nhất lúc rạng sáng, từ khi trời chưa sáng hẳn tới khoảng giữa buổi sáng. Muốn thấy ghe hàng thật sự mua bán thì nên tới sớm. Đến muộn thường chỉ còn ghe du lịch và một ít ghe bán lẻ.
Cầu Cần Thơ nối Cần Thơ với đâu?
Cầu Cần Thơ vượt sông Hậu, nối Cái Răng của Cần Thơ với thị xã Bình Minh thuộc tỉnh Vĩnh Long cũ. Cầu khánh thành năm 2010, thay cho phà Cần Thơ vốn thường ùn tắc vào dịp lễ Tết.
Bến xe trung tâm Cần Thơ ở đâu?
Bến xe trung tâm Cần Thơ nằm trên địa bàn quận Cái Răng cũ, ven Quốc lộ 1. Từ bến có xe đi các tỉnh miền Tây và lên Thành phố Hồ Chí Minh. Nên kiểm tra lại điểm đón của nhà xe trước khi đi.
Tên Cái Răng có nghĩa là gì?
Có hai cách giải thích dân gian: đọc chệch một từ Khmer chỉ cái cà ràng, bếp lò đất của người miền sông nước, hoặc gắn với chuyện chiếc răng cá sấu lớn. Chưa có tài liệu nào xác định chắc chắn cách nào đúng.