Quận Ninh Kiều là quận trung tâm của thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương từ năm 2004 tới hết tháng 6/2025, nơi có bến Ninh Kiều, chợ cổ ven sông Hậu, các cơ quan đầu não và Đại học Cần Thơ. Từ 1/7/2025, cấp quận bỏ, đất Ninh Kiều cũ chia vào một số phường của thành phố Cần Thơ mới (sau khi hợp nhất với Hậu Giang và Sóc Trăng).
Với người miền Tây, "xuống bến Ninh Kiều" gần như đồng nghĩa với "lên Cần Thơ". Nhưng quận Ninh Kiều không chỉ là một cái bến: đó là khu phố buôn bán lâu đời, khu đại học, khu chợ và cả những con hẻm dân cư chằng chịt quanh rạch Cái Khế, rạch Tham Tướng. Bài này đi từ cái tên đến các phường cũ, rồi nói chuyện đất quận nay nằm ở đâu.
Cái tên Ninh Kiều từ đâu mà có
Trước khi là tên quận, Ninh Kiều là tên một bến sông. Khu bờ sông nơi rạch Cần Thơ gặp sông Hậu từ thời Pháp thuộc đã là bến tàu, chợ và nơi neo ghe buôn. Về gốc chữ, có nhiều cách giải thích; cách phổ biến được nhiều tài liệu địa phương nhắc lại là cái tên này mượn từ địa danh Ninh Kiều ở miền Bắc gắn với chiến thắng chống quân Minh của nghĩa quân Lam Sơn, được các nhà nho đất Cần Thơ cuối thế kỷ 19 dùng để đặt cho bến sông. Chưa có tài liệu gốc nào khẳng định dứt khoát, nên nên coi đây là thuyết được nhiều người chấp nhận chứ không phải sự kiện đã xác định.
Khi thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương ra đời ngày 1/1/2004, quận trung tâm được lập trên phần lớn đất của thành phố Cần Thơ thuộc tỉnh trước đó và lấy luôn cái tên Ninh Kiều. Cái tên của một bến sông thành tên của cả khu đô thị lõi.
Người Cần Thơ lớn tuổi đôi khi vẫn gọi khu này là "thành phố" để phân biệt với các huyện ngoại thành, như cách họ gọi từ thời còn tỉnh Cần Thơ. Cách gọi ấy cũng giải thích vì sao trên một số giấy tờ trước 2004, địa chỉ ở Ninh Kiều nay lại ghi "thành phố Cần Thơ, tỉnh Cần Thơ".
Những phường cũ của Ninh Kiều hay gặp trên giấy tờ
Trước 7/2025, quận Ninh Kiều có hơn mười phường, một số đã được gộp trong đợt sắp xếp giai đoạn 2019–2021. Dưới đây là những tên phường cũ thường gặp nhất trong địa chỉ, kèm đặc điểm để nhận ra; danh sách không nhằm liệt kê đủ.
- Cái Khế: ven rạch Cái Khế và cồn Cái Khế, có chợ Cái Khế, có khu dân cư ven sông và cồn giữa rạch.
- Tân An: khu lõi phố cổ quanh bến Ninh Kiều, đường Hai Bà Trưng, chợ cổ; đợt sắp xếp phường giai đoạn 2019–2021 đã gộp thêm các phường An Lạc, An Hội vào đây.
- An Hòa, An Nghiệp, An Cư, An Phú: khu phố buôn bán và dân cư đông dọc các trục Mậu Thân, Trần Hưng Đạo, Cách Mạng Tháng Tám.
- Xuân Khánh, Hưng Lợi, An Khánh: khu vực quanh Đại học Cần Thơ, đường 30/4 và đường 3/2, nhiều nhà trọ sinh viên, quán ăn, ký túc xá.
- An Bình: phía ngoài, giáp Phong Điền và Cái Răng, còn nhiều vườn, ao và khu dân cư mới.
- Thới Bình: khu dân cư cũ bên bờ rạch, sát trung tâm.
Khi gặp một địa chỉ "phường An Lạc" hay "phường An Hội" trên giấy tờ cũ, bạn biết đó là khu lõi Ninh Kiều quanh bến tàu, phần đất đã về phường Tân An từ đợt sắp xếp giai đoạn 2019–2021, trước khi có đợt sắp xếp lớn năm 2025.
Bến Ninh Kiều, chợ cổ và phố Hai Bà Trưng
Trục ven sông của Ninh Kiều là đường Hai Bà Trưng, chạy dọc bờ sông Hậu từ bến Ninh Kiều ngược về phía cầu Cái Khế. Ở đây có công viên bến Ninh Kiều với tượng đài, chỗ đón tàu đi chợ nổi Cái Răng vào sáng sớm, và cây cầu đi bộ Ninh Kiều khánh thành năm 2016, buổi tối lên đèn nên trở thành chỗ dạo chơi quen của người dân và khách.
Đi dọc đường này một đoạn là nhà lồng chợ cổ Cần Thơ, một công trình chợ có từ thời Pháp, đã được trùng tu để làm chỗ bán hàng lưu niệm và đặc sản. Gần đó, trên cùng trục phố, có hội quán Quảng Triệu, người dân quen gọi là chùa Ông, do cộng đồng người Hoa gốc Quảng Đông dựng từ cuối thế kỷ 19, nay là di tích kiến trúc được nhiều người đến xem các mảng chạm gỗ, mái ngói.
Khu chợ đêm, các quán ven sông và dãy phố cũ hai ba tầng tạo nên cái nhịp rất riêng của lõi Ninh Kiều: sáng sớm là ghe hàng, tàu chở khách đi chợ nổi; trưa vắng; chiều tối mới đông trở lại. Người ở xa đến lần đầu thường đi bộ từ bến Ninh Kiều theo Hai Bà Trưng là đã thấy gần đủ gương mặt cũ của Cần Thơ.
Khu đại học và phố sinh viên
Phía tây nam lõi phố là khu Đại học Cần Thơ, trường đại học lớn nhất của đồng bằng, có tiền thân là Viện Đại học Cần Thơ thành lập năm 1966. Khuôn viên chính nằm trên đường 3/2, gần đường 30/4. Quanh khu này là cả một dải phố sinh viên: nhà trọ, tiệm photo, quán cơm, quán cà phê, chợ nhỏ, kéo dài sang các phường Xuân Khánh, Hưng Lợi, An Khánh cũ.
Sự có mặt của trường đại học, bệnh viện đa khoa trung ương và nhiều bệnh viện chuyên khoa khiến Ninh Kiều là nơi đổ về của người dân cả vùng. Cha mẹ từ Sóc Trăng, Hậu Giang, Vĩnh Long, Kiên Giang lên thăm con đi học, người đi khám bệnh, người lên mua sỉ hàng: nhiều luồng người cùng gặp nhau ở một quận không lớn. Điều này giải thích vì sao giao thông giờ cao điểm trên các trục 30/4, Mậu Thân, Nguyễn Văn Cừ thường đông.
Với sinh viên mới lên, cần biết rằng tên phường cũ trong hợp đồng thuê trọ, giấy tạm trú cấp trước 7/2025 vẫn được hiểu; khi làm thủ tục mới, bộ phận một cửa sẽ ghi theo tên phường mới. Hỏi chủ trọ hoặc công an khu vực là cách nhanh để biết phường mới của dãy trọ mình.
Đất Ninh Kiều cũ từ 1/7/2025
Từ 1/7/2025, quận Ninh Kiều không còn. Đất quận cũ được chia lại thành một số phường của thành phố Cần Thơ mới, mỗi phường mới thường gộp từ vài phường cũ. Trong số tên mới có những tên giữ lại chữ Ninh Kiều hoặc Cái Khế, Tân An, An Bình quen thuộc, nhưng ranh giới không nhất thiết trùng với phường cũ cùng tên. Vì vậy cách an toàn là khi cần ghi địa chỉ chính xác, hãy tra theo số nhà, tên đường trên cổng dịch vụ công hoặc hỏi tại phường nơi bạn đang ở.
Về cấp thành phố, mọi thứ đơn giản hơn: đất Ninh Kiều vẫn là trung tâm của thành phố Cần Thơ, nay là thành phố lớn hơn nhiều vì nhận thêm toàn bộ Hậu Giang và Sóc Trăng. Các cơ quan cấp thành phố vẫn đặt ở khu vực này. Người dân không phải chuyển đi đâu xa để làm thủ tục cấp thành phố như một số tỉnh có trung tâm hành chính dời sang nơi khác.
Điều nên lưu ý là bản đồ số và ứng dụng giao hàng cập nhật tên phường mới không đều. Nhiều đơn hàng vẫn ghi "quận Ninh Kiều" và vẫn giao được, vì người giao hàng dựa vào tên đường và số nhà. Nhưng với hồ sơ hành chính, ngân hàng, bảo hiểm, nên ghi đúng tên phường mới sau khi đã xác nhận.
Ven rạch, trong hẻm: Ninh Kiều của người ở lâu
Rời trục Hai Bà Trưng, Ninh Kiều là một mạng hẻm và rạch. Rạch Khai Luông chảy sát bến Ninh Kiều, rạch Cái Khế ôm phía bắc, xa hơn là các con rạch nhỏ chảy ra sông Cần Thơ. Nhiều khu dân cư cũ bám theo bờ rạch, nhà sàn sau lưng nhà phố, cửa sau mở ra mặt nước. Những năm gần đây, thành phố làm kè, nạo vét và mở đường ven một số đoạn rạch, nên cảnh nhà sàn chen chúc đã thưa đi nhiều so với trước.
Trong hẻm, nhịp sống khác hẳn mặt đường: chợ chồm hổm buổi sáng, xe đẩy bán bánh, tiệm tạp hoá đầu hẻm làm chỗ nhận hàng giùm cho cả xóm. Người ở lâu thuộc đường hẻm như thuộc tên người, còn khách mới đến thường thấy các số hẻm ở Ninh Kiều khó nhớ vì có hẻm cụt, hẻm thông, hẻm nhánh chồng lên nhau.
Mùa nước lớn cuối năm âm lịch, khi triều cường dâng, một số đoạn đường thấp ở Ninh Kiều có lúc ngập nhẹ vài giờ rồi rút. Người địa phương quen kê đồ, dời xe, xem lịch con nước. Người mới thuê nhà nên hỏi chủ nhà về chuyện này, nhất là với các căn tầng trệt gần rạch.
Đi lại từ Ninh Kiều sang các quận huyện cũ khác
Từ lõi Ninh Kiều, đường sang Cái Răng ngắn nhất là qua các cầu vượt sông Cần Thơ như cầu Quang Trung, cầu Hưng Lợi; từ đó nối vào Quốc lộ 1 đi bến xe trung tâm và cầu Cần Thơ. Đi Bình Thủy, sân bay và Ô Môn thì theo đường Cách Mạng Tháng Tám hoặc Võ Văn Kiệt rồi nhập vào Quốc lộ 91. Đi Phong Điền thì theo đường Nguyễn Văn Cừ nối dài, con đường thẳng chạy vào miệt vườn chỉ mất một quãng ngắn.
Xe buýt nội thành và xe công nghệ hoạt động khá đầy đủ ở Ninh Kiều, nhưng càng ra xa về phía Cờ Đỏ, Thới Lai, Vĩnh Thạnh thì càng thưa. Người ở Ninh Kiều đi làm ở các huyện ngoài thường đi xe máy, hoặc dùng xe khách tuyến ngắn xuất phát từ các điểm đón quanh thành phố.
Đường thủy vẫn còn nhưng chủ yếu phục vụ du lịch: tàu đi chợ nổi Cái Răng, ghe dạo sông Hậu buổi tối, vài tuyến nhỏ ra các cồn. Ghe chở khách liên huyện như thời trước gần như không còn, vì đường bộ đã nối tới hầu hết các xã.
Câu hỏi thường gặp
Quận Ninh Kiều thành lập năm nào?
Quận Ninh Kiều được lập khi thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương ra đời ngày 1/1/2004, trên phần lớn đất của thành phố Cần Thơ thuộc tỉnh Cần Thơ cũ. Quận tồn tại tới ngày 1/7/2025, khi cấp quận, huyện bị bỏ.
Quận Ninh Kiều nay thuộc tỉnh thành nào?
Đất quận Ninh Kiều cũ nay thuộc thành phố Cần Thơ mới, đơn vị được hợp nhất từ Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Đất quận cũ được chia vào một số phường của thành phố này.
Phường An Lạc, An Hội ở Cần Thơ còn không?
Hai phường này đã được gộp vào phường Tân An của quận Ninh Kiều trong đợt sắp xếp phường giai đoạn 2019–2021. Từ 7/2025, đất đó lại thuộc một phường mới của thành phố Cần Thơ; nên tra theo số nhà, tên đường để biết phường mới chính xác.
Đi chợ nổi Cái Răng từ bến Ninh Kiều thế nào?
Sáng sớm ở bến Ninh Kiều có tàu, ghe chở khách xuôi sông Cần Thơ xuống chợ nổi Cái Răng. Nên đi thật sớm vì chợ đông nhất lúc rạng sáng; thoả thuận rõ thời gian, lộ trình với người lái trước khi lên ghe.
Chùa Ông ở Cần Thơ nằm ở đâu?
Chùa Ông, tên gọi khác của hội quán Quảng Triệu, nằm trên trục đường Hai Bà Trưng gần bến Ninh Kiều, thuộc quận Ninh Kiều cũ. Đây là công trình của cộng đồng người Hoa gốc Quảng Đông, được xem như di tích kiến trúc cổ của Cần Thơ.
Địa chỉ ghi quận Ninh Kiều còn dùng được không?
Giấy tờ đã cấp có ghi quận Ninh Kiều vẫn có giá trị. Với thư từ, giao hàng, địa chỉ cũ thường vẫn đến nơi vì người giao dựa vào tên đường. Với hồ sơ mới, nên ghi theo phường mới sau khi hỏi bộ phận một cửa.