Thành phố Cam Ranh là đơn vị cấp huyện ở phía nam tỉnh Khánh Hòa ngay trước 1/7/2025. Trước năm 2000 đây là huyện Cam Ranh; năm 2000 lên thị xã, năm 2007 tách một phần lập huyện Cam Lâm, cuối năm 2010 lên thành phố. Từ 1/7/2025, địa bàn này thuộc tỉnh Khánh Hòa mới, phần đô thị chia về các phường Bắc Cam Ranh, Cam Ranh, Cam Linh, Ba Ngòi, phần còn lại thuộc một số xã.
Cam Ranh được biết tới trước hết nhờ vịnh biển: một vùng nước sâu, kín gió, được bán đảo che chắn ở phía đông. Quanh vịnh là đồng muối, làng chài, lồng bè nuôi tôm hùm và những đảo nhỏ có dân cư. Phần sau đây kể các lớp lịch sử, đời sống quanh vịnh và cách địa bàn ấy chia về các đơn vị mới.
Từ huyện Cam Ranh đến thành phố Cam Ranh
Vùng Cam Ranh từ lâu là phần phía nam của Khánh Hòa, giáp vùng Phan Rang. Thời Pháp thuộc, người Pháp sớm chú ý tới vịnh Cam Ranh vì độ sâu và độ kín gió hiếm có trên bờ biển miền Trung. Từ đầu thế kỷ 20, vịnh nhiều lần được các hạm đội nước ngoài dùng làm nơi trú đậu, nên tên Cam Ranh xuất hiện trên bản đồ hàng hải thế giới.
Sau năm 1975, Cam Ranh là một huyện của tỉnh Phú Khánh, rồi của Khánh Hòa khi tỉnh tái lập năm 1989. Huyện rộng, trải từ phía nam Nha Trang qua bán đảo Cam Ranh xuống tới giáp Ninh Thuận, gồm cả các xã ven núi phía tây. Trung tâm huyện là vùng Ba Ngòi bên bờ vịnh, nơi có cảng và chợ.
Năm 2000, huyện Cam Ranh được chuyển thành thị xã Cam Ranh. Năm 2007, phần phía bắc của thị xã, gồm vùng Cam Đức, Suối Dầu, Cam Hải và các xã lân cận, được tách ra lập huyện Cam Lâm. Cuối năm 2010, thị xã Cam Ranh lên thành phố thuộc tỉnh, giữ phần phía nam quanh vịnh và các đảo.
Vì những lần tách nhập này, giấy tờ của người Cam Lâm sinh trước năm 2007 thường ghi huyện hoặc thị xã Cam Ranh, không ghi Cam Lâm. Khi đối chiếu sổ đất, giấy khai sinh cũ ở vùng Cam Đức, Cam Hải Đông, Suối Tân, đừng ngạc nhiên nếu thấy tên Cam Ranh. Giấy tờ ấy vẫn hợp lệ theo thời điểm được cấp.
Vịnh Cam Ranh: nước sâu, kín gió và vai trò quốc phòng
Vịnh Cam Ranh được bán đảo Cam Ranh che ở phía đông, cửa vịnh hẹp, bên trong rộng và sâu. Nhờ vậy tàu lớn có thể vào trú khi biển động, đây là lý do vịnh có giá trị quân sự từ rất sớm. Đến nay, nhiều khu vực quanh vịnh và trên bán đảo vẫn là đất quốc phòng, có quy định riêng về ra vào và xây dựng.
Phía trong vịnh là cảng Ba Ngòi, cảng hàng hoá phục vụ cả vùng phía nam Khánh Hòa. Gần đó có khu cảng quốc tế đón tàu khách và một số cơ sở dịch vụ hàng hải. Ngư dân Cam Ranh dùng các vụng kín trong vịnh làm nơi neo đậu tránh bão, nên mùa mưa bão, bờ vịnh thường đông ghe từ các nơi về trú.
Quanh vịnh có đồng muối ở vùng đất thấp, các đầm nuôi tôm, cua và làng chài nằm sát mép nước. Hình ảnh quen thuộc của Cam Ranh là bè nuôi nối nhau trên mặt vịnh, mỗi bè có chòi nhỏ cho người trông. Tôm hùm, cá mú, ốc hương là những loài được nuôi nhiều, bán đi Nha Trang và các thành phố lớn.
Với người mua đất hoặc làm ăn quanh vịnh, cần nhớ rằng có những vùng hạn chế xây dựng, hạn chế chiều cao, nhất là gần các khu quốc phòng và trên hướng bay. Trước khi giao dịch, nên hỏi cơ quan đất đai và quản lý đô thị xem thửa đất có nằm trong vùng hạn chế hay không, thay vì chỉ nghe lời người môi giới.
Vịnh Cam Ranh cũng là nơi có nhiều bãi cát nhỏ, rạn san hô và vũng nước trong ở phía bán đảo. Một số nơi mở cho khách tham quan, một số nơi thuộc khu vực hạn chế. Người đi thuyền nhỏ, câu cá hay lặn ngắm san hô quanh vịnh nên hỏi trước ngư dân địa phương hoặc đồn biên phòng gần nhất để biết chỗ nào được phép neo đậu.
Đảo Bình Ba, Bình Hưng và nghề tôm hùm
Ở cửa vịnh và vùng biển phía nam có các đảo có người ở, trong đó nổi tiếng nhất là Bình Ba và Bình Hưng. Bình Ba được gọi là "đảo tôm hùm", vì người dân sống chủ yếu nhờ nuôi tôm hùm lồng và đánh bắt. Bình Hưng gần ranh giới với Ninh Thuận cũ, có làng chài và bãi biển nhỏ được khách du lịch biết đến những năm gần đây.
Nuôi tôm hùm lồng là nghề vất vả và nhiều rủi ro. Con giống bắt từ biển, nuôi nhiều tháng trong lồng đặt dưới mặt nước, cho ăn bằng cá tạp, ốc, cua. Khi nước ô nhiễm hay dịch bệnh xảy ra, cả mùa có thể mất trắng. Người nuôi vì vậy rất quan tâm tới chất lượng nước vịnh và mật độ lồng bè.
Muốn ra đảo, khách thường đi tàu hoặc ca nô từ các bến trong vịnh. Trên đảo có nhà nghỉ, quán hải sản và đường bê tông nhỏ quanh làng. Vì là khu vực ven biển có yếu tố quốc phòng, đôi khi khách phải khai báo tạm trú hoặc tuân theo quy định riêng; nên hỏi chủ nhà nghỉ trước khi đi.
Trên đảo, nước ngọt và điện từng là vấn đề lớn. Nhiều năm trước, người dân phải chở nước từ đất liền ra, dùng máy phát điện vài giờ mỗi tối. Tình hình đã cải thiện nhiều, nhưng khi ở lại đảo, bạn vẫn nên dùng nước tiết kiệm, mang theo đồ dùng cần thiết và tôn trọng nếp sinh hoạt của làng chài.
Ba Ngòi, Cam Linh và đời sống trên đất liền
Phần đất liền của Cam Ranh cũ chạy dọc quốc lộ 1, với trung tâm là khu Ba Ngòi, Cam Lộc, Cam Phú, Cam Thuận, Cam Linh, Cam Lợi, Cam Nghĩa. Đây là nơi có chợ, trường học, bệnh viện, cơ quan hành chính trước đây và các khu dân cư đông. Nhịp sống chậm hơn Nha Trang, nhưng sầm uất hơn các huyện miền núi.
Phía tây quốc lộ là vùng đồi và các xã ven núi như Cam Thịnh Đông, Cam Thịnh Tây, Cam Phước Đông, nơi trồng mía, xoài, điều và chăn nuôi bò. Từ Cam Ranh có đường đèo lên huyện Khánh Sơn, đi qua những cánh rừng, khúc cua dốc, đưa người dưới đồng bằng lên vùng sầu riêng của người Raglai.
Quốc lộ 1 và cao tốc Bắc – Nam phía Đông đều đi qua Cam Ranh. Đoạn cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo nối vùng này với Ninh Thuận cũ và Bình Thuận cũ, rút ngắn đáng kể đường vào phía nam. Tuyến đường sắt Bắc – Nam cũng chạy dọc vùng này, có ga cho khách lên xuống; giờ tàu nên tra trước khi đi.
Sân bay quốc tế Cam Ranh nằm trên dải đất ven biển phía bắc vịnh, nối với Nha Trang bằng đường ven biển qua Bãi Dài. Khách thường nhầm sân bay là ở trung tâm Cam Ranh, nhưng thực tế từ sân bay vào khu Ba Ngòi còn một quãng xa, gần bằng đường lên Nha Trang. Nên tính kỹ khi đặt chỗ ở.
Cam Ranh cũ nay thuộc những đơn vị nào
Từ 1/7/2025, thành phố Cam Ranh không còn là đơn vị hành chính. Phần đô thị chính được sắp xếp thành các phường Bắc Cam Ranh, Cam Ranh, Cam Linh và Ba Ngòi của tỉnh Khánh Hòa mới. Phần còn lại, gồm các xã ven núi, ven biển và các đảo, thuộc một số xã mới cũng trong tỉnh Khánh Hòa.
Việc chia cụ thể từng phường, xã cũ về đơn vị mới nào, chẳng hạn khu Cam Nghĩa, Cam Phúc Bắc, Cam Thịnh Đông hay các đảo Bình Ba, Bình Hưng, cần tra theo nghị quyết sắp xếp hoặc trên ứng dụng định danh điện tử. Bài này không liệt kê từng dòng để tránh sai sót, vì một số ranh giới còn được điều chỉnh.
Phường Cam Ranh mới không phải là toàn bộ thành phố cũ. Khi đọc giấy tờ sau tháng 7/2025 thấy "phường Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa", cần hiểu đó là một phường. Cũng như vậy, chữ "Cam Ranh" trên biển chỉ đường, tên sân bay, tên cảng vẫn là cách gọi quen của cả vùng.
Khi hỏi đường hay đặt giao hàng, nên ghi cả tên mới lẫn tên cũ. Ví dụ: "tổ dân phố X, phường Ba Ngòi, tỉnh Khánh Hòa (trước là phường Cam Thuận, thành phố Cam Ranh)". Nếu không chắc tên phường mới của nơi mình ở, hỏi tổ dân phố hoặc bộ phận một cửa trước khi in giấy tờ.
Ăn gì, mua gì và khi nào nên đến Cam Ranh
Hải sản là thứ nên ăn ở Cam Ranh: tôm hùm, ốc, cá mú, mực, ghẹ. Ăn ở quán ven vịnh hoặc trên đảo thường tươi hơn, nhưng nên hỏi giá theo ký trước khi gọi để tránh bất ngờ. Ngoài hải sản, Cam Ranh có bánh căn, bún cá, các món ăn dân dã giống vùng Nha Trang và Ninh Thuận.
Quà mang về thường là hải sản khô, mực một nắng, cá khô, xoài, muối. Tôm hùm sống chỉ nên mua khi có thùng giữ lạnh hoặc người bán giao tận nơi. Với yến sào, chỉ nên mua ở cơ sở có nguồn gốc rõ ràng, vì hàng giả, hàng pha trộn không hiếm.
Thời gian đẹp để đến Cam Ranh là khoảng từ đầu năm tới giữa năm, khi biển êm, ít mưa. Cuối năm, gió mùa và mưa bão khiến tàu ra đảo có thể tạm ngừng. Vùng này nắng gắt hơn Nha Trang, nên mang theo mũ, nước và kem chống nắng khi đi đảo hoặc đi đồng muối.
Người chuyển đến làm việc ở Cam Ranh thường làm trong các ngành cảng, hàng không, thủy sản, du lịch hoặc cơ quan quốc phòng. Chi phí thuê nhà thấp hơn Nha Trang, nhưng khoảng cách đến bệnh viện lớn, trường chuyên xa hơn. Nhiều gia đình chọn sống ở Cam Ranh, đi Nha Trang khi cần khám bệnh, mua sắm lớn.
Người quê Cam Ranh đi xa thường nhớ những buổi chiều bên vịnh, tiếng máy ghe về bến và những bữa ốc luộc ven đường. Khi về quê sau tháng 7/2025, bạn sẽ thấy tên Cam Ranh vẫn có mặt khắp nơi trên biển hiệu, tên chợ, tên trường; chỉ có giấy tờ hành chính mới ghi theo phường, xã mới.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Cam Ranh cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, toàn bộ địa bàn thành phố Cam Ranh cũ thuộc tỉnh Khánh Hòa mới, sau khi Khánh Hòa và Ninh Thuận hợp nhất. Thành phố không còn là đơn vị hành chính, địa bàn chia vào các phường và xã mới của tỉnh.
Cam Ranh lên thành phố từ năm nào?
Huyện Cam Ranh được chuyển thành thị xã năm 2000, rồi lên thành phố thuộc tỉnh Khánh Hòa vào cuối năm 2010. Giữa hai mốc đó, năm 2007, một phần phía bắc của thị xã được tách ra để lập huyện Cam Lâm.
Sân bay Cam Ranh có nằm ở trung tâm Cam Ranh không?
Không. Sân bay quốc tế Cam Ranh nằm trên dải đất ven biển phía bắc vịnh, nối với Nha Trang bằng đường ven biển qua Bãi Dài. Từ sân bay vào khu Ba Ngòi, trung tâm Cam Ranh cũ, còn một quãng khá xa, cần tính thời gian di chuyển.
Đảo Bình Ba thuộc đâu?
Đảo Bình Ba nằm ở vùng cửa vịnh Cam Ranh, ngay trước 7/2025 thuộc thành phố Cam Ranh, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa mới. Đơn vị cấp xã cụ thể của đảo sau sắp xếp nên tra trên ứng dụng định danh điện tử để ghi đúng địa chỉ.
Giấy tờ cũ ghi huyện Cam Ranh ở vùng Cam Đức có còn dùng được không?
Còn. Vùng Cam Đức, Cam Hải, Suối Dầu trước năm 2007 thuộc Cam Ranh, sau đó thuộc huyện Cam Lâm. Giấy tờ cấp hợp lệ theo tên đơn vị lúc cấp vẫn có giá trị, khi làm thủ tục mới thông tin sẽ được ghi theo đơn vị hiện hành.
Mua đất quanh vịnh Cam Ranh cần lưu ý gì?
Quanh vịnh có đất quốc phòng và các vùng hạn chế chiều cao gần sân bay. Trước khi giao dịch, nên hỏi cơ quan đất đai và quản lý đô thị về quy hoạch, tình trạng pháp lý, vùng hạn chế, không chỉ dựa vào thông tin của người môi giới.