Thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau cũ: phố bên sông Gành Hào và bốn phường mới

Thành phố Cà Mau là tỉnh lỵ của tỉnh Cà Mau cho tới ngày 30/6/2025, trước đó là thị xã Cà Mau và lên thành phố năm 1999. Từ 1/7/2025, địa bàn thành phố cũ được sắp xếp thành bốn phường của tỉnh Cà Mau mới: An Xuyên, Tân Thành, Hòa Thành và Lý Văn Lâm. Đây cũng là bốn phường duy nhất trên toàn bộ phần Cà Mau cũ.

Thành phố nằm ở chỗ các dòng sông lớn của bán đảo gặp nhau, là nơi hàng hoá từ vùng tôm, vùng tràm đổ về rồi đi ngược lên Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh. Bài này kể các lớp tên gọi của đô thị, khu phố chợ cũ, các phường xã trước sáp nhập, đời sống hằng ngày và cách địa bàn ấy chia về bốn phường mới.

Từ Quản Long đến tỉnh lỵ Minh Hải và thành phố năm 1999

Đô thị Cà Mau mọc lên từ một điểm chợ bên sông, nơi ghe xuồng các ngả tụ về. Thời Pháp, đây là trung tâm của quận Cà Mau thuộc tỉnh Bạc Liêu. Khi chính quyền Sài Gòn lập tỉnh An Xuyên năm 1956, tỉnh lỵ đặt ở đây với tên Quản Long, nên trên giấy tờ cũ có người ghi nơi sinh là Quản Long mà con cháu không biết là chính thành phố Cà Mau.

Thời Minh Hải từ 1976 đến 1996, thị xã Cà Mau là tỉnh lỵ của cả tỉnh lớn gồm Cà Mau và Bạc Liêu. Nhiều cơ quan, trường chuyên, bệnh viện tỉnh dựng ở đây trong giai đoạn này, thị xã lớn nhanh hơn hẳn các thị trấn xung quanh. Khi tỉnh Cà Mau tái lập năm 1997, thị xã tiếp tục là tỉnh lỵ.

Ngày 14/4/1999, Chính phủ thành lập thành phố Cà Mau trên cơ sở thị xã cũ. Từ đó đến tháng 6/2025, thành phố gồm các phường đánh số ở nội ô, phường Tân Xuyên, phường Tân Thành và các xã ven như An Xuyên, Định Bình, Hòa Tân, Hòa Thành, Lý Văn Lâm, Tắc Vân, Tân Thành. Các xã này phần lớn là vuông tôm, vườn cây và khu dân cư mới mọc theo đường lớn.

Người nơi khác đến thường lạ khi thấy cả phường Tân Thành lẫn xã Tân Thành cùng thuộc một thành phố. Đây không phải lỗi giấy tờ: phường Tân Thành là khu đô thị, xã Tân Thành là vùng ven. Sau sáp nhập, cả hai cùng về phường Tân Thành mới, nên chỗ nhầm này nay tự hết.

Phố chợ bên sông và những con đường dẫn ra các huyện

Lõi của thành phố là khu chợ và các dãy phố ven sông Gành Hào, nơi xưa kia ghe chở tôm khô, cá khô, than đước từ Năm Căn, Ngọc Hiển lên bán, và ghe chở hàng tạp hoá, vật tư đi xuống. Dãy nhà phố cũ của người Hoa còn rải rác quanh chợ, với tiệm thuốc bắc, tiệm vàng, tiệm tạp hoá mở cửa từ sáng sớm.

Thành phố nằm ở đầu mối đường bộ của bán đảo. Quốc lộ 1 từ Bạc Liêu đi xuống, qua thành phố rồi chạy tiếp về Cái Nước, Năm Căn. Quốc lộ 63 đi lên phía bắc qua Thới Bình, sang vùng Kiên Giang cũ. Đường về U Minh, Trần Văn Thời, Sông Đốc toả về phía tây. Ai đi xuống Đất Mũi bằng đường bộ gần như đều phải qua thành phố.

Đường sông vẫn quan trọng dù không còn như trước. Từ bến tàu ở thành phố, các tuyến tàu cao tốc, vỏ lãi đi xuống Năm Căn, Đất Mũi hoặc ra các xã vùng sâu; lịch chạy thay đổi theo mùa và theo con nước, nên cần hỏi trước tại bến. Sân bay Cà Mau nằm ngay trong thành phố, có chuyến bay nối với Thành phố Hồ Chí Minh.

Vì là đầu mối, thành phố cũng là nơi người các huyện lên khám bệnh, học trung học chuyên, mua sắm lớn, làm giấy tờ cấp tỉnh. Sáng sớm, xe khách và xe ôm từ các huyện đổ về; chiều tối, dòng xe ngược về quê. Nhịp đi về này sau sáp nhập càng đông, vì trung tâm tỉnh mới vẫn đặt ở Cà Mau.

Chùa Khmer, hội quán người Hoa và các không gian văn hoá

Trong khu đô thị có chùa Monivongsa Bopharam, ngôi chùa Khmer Nam tông lớn của thành phố, nhận ra từ xa nhờ mái nhọn nhiều tầng, đầu rắn thần ở chóp mái và tường sơn vàng. Chùa là nơi người Khmer quanh vùng tụ về trong các dịp Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta, Ok Om Bok. Khách tham quan nên ăn mặc kín, nói nhỏ, xin phép trước khi chụp ảnh trong chính điện.

Người Hoa ở thành phố để lại các miếu, hội quán quanh khu chợ, đông nhất vào dịp rằm tháng giêng. Những món ăn sáng như hủ tiếu, mì, bánh bao, xíu mại là dấu vết của cộng đồng này trong bữa ăn thường ngày của cả thành phố.

Đờn ca tài tử ở Cà Mau sinh hoạt khá đều, từ câu lạc bộ trong nhà dân tới các buổi diễn ở trung tâm văn hoá. Cũng như ở Bạc Liêu, người lạ có thể ngồi nghe, chỉ cần giữ trật tự khi đang có người ca.

Thành phố có một số công viên cây xanh, trong đó công viên lớn mà người dân quen gọi là Lâm viên 19/5 là chỗ đi bộ, tập thể dục buổi sáng sớm và chiều tối. Muốn hiểu nhịp thành phố, cách đơn giản nhất là ra chợ lúc trời còn tối, rồi ngồi một quán cà phê sát sông xem ghe ra vào.

Ăn uống, công việc và thời tiết ở thành phố Cà Mau cũ

Bữa ăn ở đây có mùi của biển và rừng. Cua, ba khía, tôm, cá kèo, cá thòi lòi từ vùng ven biển; cá đồng, rau đồng, mật ong rừng tràm từ U Minh. Món lẩu mắm, bánh xèo nhân tôm đất, ba khía trộn chua ngọt có ở hầu hết các chợ. Không cần tìm quán nổi tiếng, chợ và quán bình dân trong hẻm là đủ.

Kinh tế thành phố dựa vào hành chính, thương mại, dịch vụ, chế biến thuỷ sản và các dịch vụ đi kèm cụm khí – điện – đạm ở U Minh. Nhiều công ty chế biến tôm đặt nhà máy ở vùng ven, tuyển lao động từ các huyện. Người trẻ vẫn có xu hướng lên Thành phố Hồ Chí Minh hoặc vùng công nghiệp Đông Nam Bộ làm việc, Tết mới về.

Khí hậu chia hai mùa: mùa khô khoảng từ tháng 12 đến tháng 4, nắng gắt, gió chướng; mùa mưa khoảng từ tháng 5 đến tháng 11, mưa chiều kéo dài. Một số khu thấp có thể ngập khi triều cường trùng với mưa lớn, nhất là cuối năm, nên người thuê nhà thường hỏi hàng xóm về chuyện nước lên.

Nhà ở trong nội ô phần lớn là nhà phố hẹp, sâu, nhiều nhà xây cao nền vì sợ nước. Ở vùng ven, nhà vườn còn giữ kiểu cũ: nhà quay mặt ra kinh, sau nhà là vuông tôm hoặc vườn dừa, trước nhà có cầu ván xuống bến. Đi một vòng từ chợ ra các xã ven là thấy rõ thành phố này mới chuyển từ nông thôn sang đô thị chưa lâu, nhiều khóm vẫn sống như một xóm quê.

Đất ở vùng ven thành phố chủ yếu là vuông tôm chuyển dần sang đất ở, đất vườn. Ai định mua đất nên kiểm kỹ mục đích sử dụng trên giấy chứng nhận và quy hoạch, vì có nơi vẫn là đất nuôi trồng thuỷ sản dù xung quanh đã thành khu dân cư.

Phường, xã cũ của thành phố Cà Mau về bốn phường mới

Bảng dưới đây gom theo phương án sắp xếp năm 2025. Một số phường, xã cũ ở rìa được chia cho hai phường mới, nên một tên cũ có thể xuất hiện ở hai dòng; với địa chỉ cụ thể, hãy tra trên ứng dụng định danh điện tử.

Phường An Xuyên mới mang lại tên tỉnh An Xuyên thời trước 1975, cũng là tên một xã ven cũ của thành phố. Đừng nhầm phường An Xuyên với cả thành phố cũ: người ở phường 8 cũ nay thuộc phường Lý Văn Lâm, người ở phường 5 cũ thuộc phường Tân Thành.

Làm giấy tờ và hỏi đường sau ngày bỏ thành phố

Từ 1/7/2025, không còn ủy ban thành phố Cà Mau. Việc hộ tịch, chứng thực, cư trú làm ở phường nơi bạn ở. Việc cấp tỉnh như đất đai lớn, đăng ký doanh nghiệp, một số thủ tục giao thông vẫn ở các sở, ngành đặt trong chính khu đô thị cũ, nên với người sống trong thành phố, đường đi làm giấy tờ không xa hơn.

Người địa phương vẫn quen gọi theo tên cũ: phường 2, phường 8, khu Tân Xuyên, xã Lý Văn Lâm. Khi hỏi đường, cứ dùng cả tên cũ lẫn tên mới. Khi ghi địa chỉ trên hồ sơ, ghi phường mới và tỉnh Cà Mau, có thể thêm tên cũ trong ngoặc.

Với người gửi hàng, đặt xe hay khai địa chỉ trên ứng dụng, cần kiểm xem ứng dụng đã cập nhật danh mục hành chính mới chưa. Một số nơi vẫn hiển thị thành phố Cà Mau như một cấp trung gian; khi đó chọn đúng phường mới, ghi thêm số nhà, tên đường, tên khóm là người giao hàng vẫn tìm được.

Với người tìm lại quê cũ, một mẹo nhỏ: các tên phường số cũ của Cà Mau chỉ có ý nghĩa trong thành phố. Nếu giấy tờ của ông bà ghi phường 2 hay phường 9 mà không ghi tỉnh, hãy đối chiếu thêm năm cấp giấy và nơi cấp, vì nhiều thành phố khác ở miền Tây cũng đánh số phường như vậy. Khi đã chắc là Cà Mau, bảng ở mục trên giúp bạn biết nơi đó nay thuộc phường nào.

Người Bạc Liêu cũ lên Cà Mau làm việc cấp tỉnh nay đi theo quốc lộ 1 qua Giá Rai, vào thành phố từ phía bắc. Nếu bạn ở xa và chưa quen đường, nên hỏi trước nơi tiếp nhận hồ sơ, vì một số sở ngành sau sáp nhập có thể dời trụ sở.

Câu hỏi thường gặp

Thành phố Cà Mau cũ nay là những phường nào?

Từ 1/7/2025, địa bàn thành phố Cà Mau cũ là bốn phường của tỉnh Cà Mau mới: An Xuyên, Tân Thành, Hòa Thành và Lý Văn Lâm. Đây là bốn phường duy nhất trên phần Cà Mau cũ, các vùng còn lại đều là xã.

Cà Mau lên thành phố năm nào?

Thành phố Cà Mau được thành lập ngày 14/4/1999 trên cơ sở thị xã Cà Mau. Trước đó, thị xã là tỉnh lỵ tỉnh Minh Hải từ 1976 đến 1996, rồi tỉnh lỵ tỉnh Cà Mau từ khi tái lập năm 1997.

Quản Long là ở đâu?

Quản Long là tên tỉnh lỵ của tỉnh An Xuyên thời chính quyền Sài Gòn, tức chính đô thị Cà Mau ngày nay. Giấy tờ cũ trước năm 1975 ghi nơi sinh Quản Long nghĩa là sinh ở khu vực thành phố Cà Mau.

Phường 8 thành phố Cà Mau cũ nay thuộc phường nào?

Phường 8 cũ cùng xã Lý Văn Lâm cũ nay thuộc phường Lý Văn Lâm, tỉnh Cà Mau. Phường mới còn nhận thêm một phần xã Lợi An cũ của huyện Trần Văn Thời.

Từ thành phố Cà Mau xuống Đất Mũi đi thế nào?

Có thể đi đường bộ theo quốc lộ 1 xuống Năm Căn rồi theo tuyến đường về Đất Mũi, hoặc đi tàu cao tốc từ bến tàu thành phố. Lịch tàu và tình trạng đường thay đổi theo mùa, nên hỏi trước tại bến hoặc nơi lưu trú.

Trung tâm tỉnh Cà Mau mới đặt ở đâu?

Trung tâm hành chính tỉnh Cà Mau mới đặt tại Cà Mau, tức khu đô thị của thành phố Cà Mau cũ. Người Bạc Liêu cũ khi làm việc cấp tỉnh nay phải lên đây hoặc làm trực tuyến trên cổng dịch vụ công.