Quận Thốt Nốt là đơn vị cực bắc của thành phố Cần Thơ cũ, nằm dọc sông Hậu, giáp Long Xuyên của An Giang. Thốt Nốt là huyện của tỉnh Cần Thơ, rồi của thành phố Cần Thơ từ 2004, được nâng lên quận năm 2008. Đây là đất của cồn Tân Lộc, vườn cò Bằng Lăng và đầu cầu Vàm Cống. Từ 1/7/2025, đất quận cũ chia vào một số phường của thành phố Cần Thơ mới.
Thốt Nốt là nơi Cần Thơ chạm vào vùng Tứ giác Long Xuyên: đất phẳng hơn, nước nổi về sớm hơn, và người dân giao thương với Long Xuyên, Lấp Vò, Thoại Sơn nhiều không kém với trung tâm Cần Thơ. Bài này kể về những gì làm Thốt Nốt khác các quận còn lại.
Tên gọi Thốt Nốt và những lần đổi tỉnh
Theo cách giải thích phổ biến, tên Thốt Nốt lấy từ loài cây thốt nốt từng mọc ở vùng đất này, loài cây quen thuộc của người Khmer Nam Bộ mà ngày nay thấy nhiều ở vùng Bảy Núi. Ở Thốt Nốt bây giờ hầu như không còn rừng thốt nốt, nhưng cái tên vẫn ở lại.
Về hành chính, Thốt Nốt từng đổi tỉnh nhiều lần. Theo nhiều tài liệu địa chí, có những giai đoạn trước năm 1975 Thốt Nốt gắn với tỉnh Long Xuyên, An Giang hơn là với Cần Thơ. Sau năm 1976, Thốt Nốt là huyện của tỉnh Hậu Giang rộng, rồi của tỉnh Cần Thơ từ 1992. Khi tách tỉnh năm 2004, huyện Thốt Nốt vào thành phố Cần Thơ, nhưng một phần đất phía trong được tách ra để lập huyện Vĩnh Thạnh, và một phần góp vào huyện Cờ Đỏ mới.
Năm 2008, huyện Thốt Nốt lên thành quận Thốt Nốt. Người ở đây vì vậy có giấy tờ qua đủ các lớp: huyện Thốt Nốt tỉnh Hậu Giang, huyện Thốt Nốt tỉnh Cần Thơ, huyện Thốt Nốt thành phố Cần Thơ, quận Thốt Nốt, và từ 7/2025 là phường mới của thành phố Cần Thơ.
Cồn Tân Lộc giữa sông Hậu
Cồn Tân Lộc là một cù lao lớn giữa sông Hậu, thuộc phường Tân Lộc của quận Thốt Nốt trước 7/2025. Trên cồn có vườn cây ăn trái, ruộng, ao nuôi cá, và các xóm dân cư sống dọc bờ. Muốn ra cồn phải đi phà, đò ngang từ bờ Thốt Nốt; cuộc sống trên cồn vì thế chậm hơn và gắn với sông nhiều hơn bờ bên này.
Người trên cồn làm vườn, nuôi cá, đánh bắt trên sông Hậu. Nhà cửa thường cao nền vì mùa nước lên, mặt sông rộng và chảy mạnh. Học sinh trên cồn qua đò đi học, người bệnh qua đò đi khám: đò là một phần đời sống chứ không chỉ là phương tiện du lịch.
Với khách muốn ra cồn, nên hỏi rõ giờ đò và chuyến cuối, đi vào ngày khô ráo, và nhớ rằng đây là nơi dân ở chứ không phải khu du lịch đóng cửa. Một số hộ có đón khách ăn trái cây, ăn cơm nhà, nhưng không phải nhà nào cũng làm, nên hỏi người địa phương thay vì vào vườn tuỳ tiện.
Vườn cò Bằng Lăng
Vườn cò Bằng Lăng là một khu vườn tre, cây tạp trong đất Thốt Nốt, nơi hàng nghìn con cò, vạc về trú ngụ. Ban ngày chim bay ra đồng kiếm ăn, chiều về đậu kín ngọn tre, tạo cảnh tượng nhiều người đến xem. Vườn khởi đầu từ đất của một gia đình, được giữ gìn qua nhiều năm và trở thành điểm tham quan sinh thái được biết đến của Cần Thơ.
Giờ đẹp nhất là sáng sớm khi chim bay đi và chiều muộn khi chim về tổ. Khu vườn có đài quan sát để khách nhìn từ trên cao mà không làm chim hoảng. Người đến xem nên giữ yên lặng, không dùng đèn chớp, không ném đồ, và không vào sâu trong vườn ngoài lối đi.
Mùa chim đông và mùa vắng thay đổi theo năm và theo con nước, nên trước khi đi xa đến đây chỉ để xem chim, nên hỏi người địa phương tình hình gần nhất. Không có con số chính xác nào về số lượng chim đáng tin cậy để ghi lại; các con số trên mạng chênh nhau nhiều.
Cửa ngõ: Quốc lộ 91, Lộ Tẻ và cầu Vàm Cống
Quốc lộ 91 chạy dọc Thốt Nốt từ Ô Môn lên Long Xuyên. Đây là trục huyết mạch nối Cần Thơ với An Giang, xe tải chở lúa gạo, xe khách, xe máy đông suốt ngày. Đoạn qua trung tâm Thốt Nốt có chợ, cửa hàng hai bên nên giờ cao điểm hay chậm.
Khu vực Lộ Tẻ ở Thốt Nốt là đầu tuyến cao tốc Lộ Tẻ – Rạch Sỏi đi về hướng Rạch Giá, rút ngắn đáng kể đường từ Cần Thơ sang vùng biển Kiên Giang cũ. Gần đó, cầu Vàm Cống vượt sông Hậu nối Thốt Nốt với Lấp Vò của Đồng Tháp, thay cho bến phà Vàm Cống trước đây. Nhờ hai công trình này, Thốt Nốt trở thành điểm giao giữa trục dọc sông Hậu và trục ngang từ Đồng Tháp sang Kiên Giang.
Với người đi đường, điều nên biết là các nút giao quanh Lộ Tẻ, chân cầu Vàm Cống có nhiều xe tải lớn rẽ, nên đi chậm và giữ khoảng cách. Tên các nút giao vẫn được gọi theo tên cũ như Lộ Tẻ dù địa giới phường đã đổi.
Phường cũ của Thốt Nốt và đất quận từ 1/7/2025
Trước 7/2025, quận Thốt Nốt gồm các phường dưới đây, đều có trên giấy tờ cấp từ năm 2008:
- Thốt Nốt: khu trung tâm cũ quanh chợ Thốt Nốt, nguyên là thị trấn Thốt Nốt của huyện cũ.
- Thới Thuận, Thuận An, Thuận Hưng: các phường dọc Quốc lộ 91 và ven sông.
- Trung Kiên, Trung Nhứt: phía hạ lưu, giáp Ô Môn và vùng Cờ Đỏ.
- Tân Lộc: cồn Tân Lộc giữa sông Hậu.
- Tân Hưng, Thạnh Hòa: phía trong và phía giáp Vĩnh Thạnh.
Từ 1/7/2025, quận Thốt Nốt không còn; đất quận cũ được sắp vào một số phường của thành phố Cần Thơ mới, mỗi phường gộp từ vài phường cũ. Cồn Tân Lộc vì nằm riêng giữa sông nên việc sắp xếp có đặc thù riêng. Muốn biết chính xác, hãy tra theo tên khu vực trên cổng thông tin của thành phố hoặc hỏi tại phường.
Ở cấp thành phố, Thốt Nốt vẫn thuộc thành phố Cần Thơ. Bên kia ranh giới, Long Xuyên nay thuộc tỉnh An Giang mới (hợp nhất An Giang và Kiên Giang), nên ranh giới Thốt Nốt – Long Xuyên vẫn là ranh giới giữa hai đơn vị cấp tỉnh như trước.
Lúa gạo, cá tra và nhịp làm ăn của Thốt Nốt
Thốt Nốt là một trong những vùng lúa gạo lớn của Cần Thơ cũ, với nhiều nhà máy xay xát, lau bóng gạo dọc sông Hậu và các kênh lớn. Ghe chở lúa từ trong đồng ra, ghe chở gạo đi các nơi, xe tải chạy Quốc lộ 91 về cảng: cả một chuỗi nghề sống quanh hạt gạo.
Dọc sông Hậu, nhiều ao nuôi cá tra và các nhà máy chế biến thủy sản tạo việc làm cho người dân. Phụ nữ trong vùng làm công nhân nhà máy, đàn ông làm ghe, chở hàng, làm ruộng; con cái học xong nhiều người lên trung tâm Cần Thơ hoặc đi Thành phố Hồ Chí Minh làm việc.
Gần Long Xuyên, người Thốt Nốt đi chợ, đi khám bệnh, buôn bán qua lại với An Giang thường xuyên, nhiều gia đình có họ hàng hai bên. Sau ngày sáp nhập, ranh giới tỉnh vẫn ở đó, nhưng với người dân đời thường, Thốt Nốt và Long Xuyên vẫn là hai đầu của cùng một đoạn sông quen.
Mùa nước nổi ở đầu Tứ giác Long Xuyên
Thốt Nốt nằm sát vùng Tứ giác Long Xuyên, vùng trũng rộng giữa Long Xuyên, Châu Đốc, Hà Tiên và Rạch Giá. Vì vậy mùa nước nổi ở đây đến sớm và rõ hơn các quận phía hạ lưu như Ninh Kiều, Cái Răng. Khoảng giữa đến cuối năm, nước thượng nguồn sông Mê Kông đổ về, mặt ruộng ngoài đê bao ngập trắng, kênh rạch dâng cao.
Mùa nước mang cá linh, cá đồng, bông điên điển, và cả nghề đặt lú, giăng lưới của người dân. Những năm nước lớn, các chợ quanh Thốt Nốt bày bán nhiều cá linh, cá chốt; những năm nước nhỏ thì ít hơn hẳn, người nông dân lớn tuổi so sánh và lo lắng về sự thay đổi của dòng sông. Đây là chuyện có thật được nhiều người trong vùng nhắc, nhưng mức độ mỗi năm khác nhau, không thể gói vào một con số.
Với người về thăm quê mùa nước, nên mang áo mưa, giày dép chịu nước và đi đường lớn khi trời tối. Đường đal ven kênh lúc nước lên có đoạn sát mép nước, đi xe máy cần cẩn thận.
Một ngày ở Thốt Nốt
Nếu chỉ có một ngày, có thể bắt đầu bằng bữa sáng ở chợ Thốt Nốt, nơi có hủ tiếu, bánh canh, bánh mì và cà phê kiểu miền Tây. Sau đó qua đò ra cồn Tân Lộc, đi một vòng đường làng trên cồn, ăn trái cây theo mùa ở các vườn có đón khách. Trưa quay về bờ nghỉ ngơi.
Chiều muộn là giờ để đến vườn cò Bằng Lăng, lên đài quan sát chờ chim về tổ. Khoảnh khắc trời ngả màu và hàng đàn cò trắng bay về đậu kín ngọn tre là lý do nhiều người chịu chạy xe một quãng dài để đến đây. Tối có thể quay về trung tâm Cần Thơ theo Quốc lộ 91, hoặc đi tiếp lên Long Xuyên nếu lộ trình hướng về An Giang.
Người đi theo nhóm đông nên chia xe, hẹn chỗ gặp rõ ràng, vì các điểm tham quan ở Thốt Nốt nằm rải rác, không gom trong một khu. Mua đặc sản mang về thì chọn loại khô, dễ mang như gạo, khô cá, trái cây theo mùa.
Câu hỏi thường gặp
Thốt Nốt lên quận năm nào?
Huyện Thốt Nốt của thành phố Cần Thơ được nâng lên thành quận Thốt Nốt năm 2008. Trước đó Thốt Nốt là huyện của tỉnh Cần Thơ và tỉnh Hậu Giang rộng. Quận tồn tại tới khi bỏ cấp quận ngày 1/7/2025.
Thốt Nốt nay thuộc Cần Thơ hay An Giang?
Đất quận Thốt Nốt cũ nay thuộc thành phố Cần Thơ mới, hợp nhất từ Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng. Long Xuyên ngay bên cạnh thì thuộc tỉnh An Giang mới. Ranh giới giữa hai đơn vị cấp tỉnh vẫn như trước.
Đi cồn Tân Lộc bằng cách nào?
Ra cồn Tân Lộc phải đi phà hoặc đò ngang từ bờ Thốt Nốt. Nên hỏi giờ chuyến, nhất là chuyến cuối trong ngày, và chọn ngày khô ráo. Trên cồn chủ yếu là vườn và nhà dân, hãy hỏi người địa phương trước khi vào vườn.
Vườn cò Bằng Lăng nên đến lúc nào?
Nên đến vào sáng sớm khi chim bay đi kiếm ăn hoặc chiều muộn khi chim về tổ. Giữ yên lặng, không dùng đèn chớp khi chụp ảnh. Mùa chim đông thay đổi theo năm, nên hỏi người địa phương trước khi đi xa.
Cầu Vàm Cống nối Thốt Nốt với đâu?
Cầu Vàm Cống vượt sông Hậu, nối khu vực Thốt Nốt của Cần Thơ với huyện Lấp Vò của Đồng Tháp cũ, thay cho bến phà Vàm Cống trước đây. Cầu là một phần của trục ngang nối Đồng Tháp sang phía Kiên Giang cũ.
Vĩnh Thạnh có phải tách từ Thốt Nốt không?
Đúng. Khi lập thành phố Cần Thơ năm 2004, một phần đất phía trong của huyện Thốt Nốt được tách ra để lập huyện Vĩnh Thạnh, một phần góp vào huyện Cờ Đỏ. Phần ven sông Hậu còn lại năm 2008 lên quận Thốt Nốt.