Quận Thanh Khê là quận nội thành phía tây bắc của Đà Nẵng cũ, nằm giữa Hải Châu và Liên Chiểu, mặt bắc giáp vịnh Đà Nẵng; diện tích nhỏ nhưng dân cư dày đặc nhất thành phố. Từ 1/7/2025 cấp quận bị bỏ; địa bàn Thanh Khê cũ nay thuộc các phường của thành phố Đà Nẵng mới, hợp nhất từ Đà Nẵng và Quảng Nam.
Không có danh thắng nổi tiếng như Sơn Trà hay Ngũ Hành Sơn, Thanh Khê là nơi nhiều người Đà Nẵng thật sự sống: trong những con kiệt chằng chịt, bên làng chài ven vịnh, quanh các chợ phường. Bài kể về quận này từ góc đời sống.
Tên Thanh Khê và các làng cũ
Thanh Khê vốn là tên một làng ven vịnh ở phía tây bắc Đà Nẵng xưa, thuộc huyện Hòa Vang. Quanh đó còn có những làng như Thạc Gián, Chính Gián, Vĩnh Trung… mà tên về sau thành tên phường. Đọc tên các phường của Thanh Khê như Thạc Gián, Chính Gián, Vĩnh Trung, Tam Thuận, Xuân Hà, Thanh Khê Đông, Thanh Khê Tây, An Khê, Hòa Khê, Tân Chính là đọc được bản đồ làng cũ.
Thời trước 1975, vùng này nằm trong nội thành Đà Nẵng, có khu dân cư lao động, khu chài lưới, và một phần gắn với sân bay quân sự. Sau năm 1975 và nhất là khi Đà Nẵng tách khỏi Quảng Nam năm 1997, Thanh Khê thành một trong năm quận của thành phố trực thuộc trung ương.
Ranh giới với Hải Châu ở phía đông nam chủ yếu là những tuyến đường lớn, nên người ngoài khó nhận ra đâu là hết Hải Châu, đâu là bắt đầu Thanh Khê. Phía tây giáp sân bay và Cẩm Lệ, phía tây bắc giáp Liên Chiểu, phía bắc là bờ vịnh.
Đình làng, lăng miếu của các làng cũ vẫn còn ở nhiều nơi, nằm lẫn trong khu dân cư, có chỗ chỉ còn khoảng sân nhỏ giữa nhà cao tầng. Những công trình này được tả như di tích của làng, nơi con cháu tụ họp dịp tế xuân, tế thu, và là dấu vết rõ nhất cho thấy Thanh Khê từng là vùng làng xã trước khi thành phố.
Quận nhỏ, đông người: đời sống trong kiệt
Thanh Khê có diện tích nhỏ so với các quận khác nhưng dân cư dày đặc. Hàng nghìn ngôi nhà nằm trong mạng lưới kiệt — cách người Đà Nẵng gọi hẻm — có kiệt chỉ vừa một xe máy, có kiệt ngoằn ngoèo nối từ đường lớn này sang đường lớn khác.
Cuộc sống trong kiệt gần gũi: hàng xóm biết nhau, quán ăn sáng trước cửa nhà, tiệm tạp hóa nhỏ, trẻ con chơi đá cầu trên lối đi. Nhiều kiệt mang số hiệu dài, kiểu “kiệt 120/45”, rất khó tìm với người lạ. Người giao hàng ở Thanh Khê vẫn nói đùa rằng phải hỏi đường ít nhất hai lần mới tới nơi.
Mật độ cao kéo theo các vấn đề quen thuộc của đô thị: ngập cục bộ khi mưa lớn, thiếu chỗ đỗ xe, khó tiếp cận khi cháy nổ. Thành phố trong nhiều năm đã mở rộng một số kiệt, làm thêm đường cứu hỏa, nhưng phần lớn vẫn giữ nguyên dạng cũ.
Với người mới chuyển đến, ở kiệt Thanh Khê có lợi: gần trung tâm, gần biển, giá thuê thường dễ chịu hơn mặt đường; đổi lại là chật, ồn, và cần quen đường. Hỏi kỹ chuyện ngập nước và lối thoát hiểm trước khi thuê.
Làng chài Thanh Khê, Xuân Hà và bờ vịnh
Bờ bắc của Thanh Khê nhìn ra vịnh Đà Nẵng, nơi từ lâu có các xóm chài. Thuyền thúng, ghe máy nhỏ ra khơi đêm, sáng sớm vào bờ, cá tôm bán ngay trên bãi. Cá nục, cá cơm, mực là những thứ quen thuộc nhất; người làng làm cá khô, cá kho, cuốn bánh tráng với rau sống.
Đường Nguyễn Tất Thành chạy dọc bờ vịnh, nối Thanh Khê với Liên Chiểu, có dải công viên và bãi tắm. Khác với Mỹ Khê, bãi tắm phía này ít khách du lịch, chủ yếu là người dân trong quận ra tắm buổi sáng và chiều tối. Biển trong vịnh lặng hơn biển ngoài.
Việc mở đường ven vịnh và chỉnh trang bờ biển đã thay đổi các xóm chài: nhiều hộ di dời, nhiều bãi thuyền thu hẹp. Một số gia đình vẫn giữ nghề, số khác chuyển sang buôn bán, làm dịch vụ. Lễ cầu ngư và lăng thờ cá Ông của làng biển vẫn được giữ.
Ra bãi biển Thanh Khê lúc bình minh có thể thấy cảnh người kéo thuyền, chọn cá, mặc cả ngay trên cát — một nhịp sống mà ở các bãi du lịch đã gần như biến mất.
Đường sắt, ga Đà Nẵng và những trục đường lớn
Ga Đà Nẵng nằm sát ranh Thanh Khê với Hải Châu, gắn đời sống nhiều khu dân cư quanh đó với tiếng còi tàu. Đường sắt Bắc – Nam đi xuyên qua khu dân cư phía tây nội thành, và trong nhiều năm thành phố đã bàn chuyện dời ga, dời đường sắt ra khỏi trung tâm để giảm ùn tắc và mở không gian đô thị.
Các trục đường lớn như Điện Biên Phủ, Hà Huy Tập, Lê Duẩn, Trần Cao Vân, Nguyễn Tất Thành là bộ khung giao thông của Thanh Khê. Trên đường Điện Biên Phủ có công viên 29/3, mang tên ngày giải phóng Đà Nẵng năm 1975, là mảng xanh lớn của quận, có hồ nước, chỗ tập thể dục và khu vui chơi cho trẻ nhỏ.
Vì kẹp giữa sân bay, đường sắt và vịnh, quỹ đất của Thanh Khê rất hạn chế. Những dự án lớn ở quận này thường là chỉnh trang, mở rộng đường, làm công viên ven biển hơn là xây khu đô thị mới như ở Ngũ Hành Sơn hay Cẩm Lệ.
Người đi tàu đến Đà Nẵng thường bước ra ga là đã ở giữa vùng giáp ranh Thanh Khê – Hải Châu; đi bộ hoặc xe ôm vài phút là vào trung tâm hay ra biển phía bắc.
Ăn sáng, chợ phường và món của xóm chài
Mỗi phường cũ của Thanh Khê có chợ riêng, phần lớn họp từ tờ mờ sáng đến gần trưa. Chợ ở đây bán đồ tươi, cá biển mới về, rau từ Hòa Vang chở lên. Người nội trợ đi chợ hằng ngày, mua vừa đủ ăn, nên chợ phường lúc nào cũng đông.
Bữa sáng của người Thanh Khê thường là bún chả cá, bánh canh cá, mì Quảng, bánh mì, xôi. Ở các xóm gần biển, món cá nục hấp cuốn bánh tráng với rau sống, chấm nước mắm ớt tỏi là món nhà nào cũng biết làm. Cá được mua sáng sớm ngay khi thuyền về nên rất tươi.
Buổi chiều, các quán ốc, quán chè, quán bánh tráng trộn trong kiệt đông học sinh, sinh viên. Không cần tìm tên quán: cứ đi dọc kiệt, chỗ nào đông người địa phương là chỗ đó ăn được.
Bài không nêu tên quán hay giá cả, vì trang không quảng cáo và giá thay đổi liên tục.
Mùa cá nục, cá cơm vào bờ nhiều, các nhà trong xóm chài phơi cá trên nong, trên mái tôn; mùi cá khô là mùi quen của bờ vịnh những ngày nắng. Người đi xa về thường ghé mua ít cá khô, nước mắm làng làm quà, hỏi thẳng nhà làm thì hàng rõ nguồn hơn mua ở sạp ven đường.
Sống ở Thanh Khê cũ: mấy điều người trong kiệt hay dặn
Ghi địa chỉ kiệt cho đủ. Địa chỉ trong kiệt thường có nhiều tầng số, như số nhà, số kiệt, số kiệt nhánh. Khi gửi hàng hay hẹn khách, ghi đủ các tầng số kèm một mốc dễ nhận (tiệm tạp hóa, cột điện, quán nước đầu kiệt) thì người lạ mới tìm được.
Mưa lớn thì xem lối thoát nước. Nhiều kiệt thấp hơn mặt đường chính, mưa lớn dồn nước vào nhanh. Nhà ở cuối kiệt hay kê đồ điện lên cao, làm bậc cửa chắn nước. Thuê nhà nên hỏi hàng xóm chuyện ngập.
Đỗ xe tôn trọng hàng xóm. Kiệt hẹp, một chiếc xe đỗ sai chỗ là chặn lối cả dãy. Người địa phương rất để ý chuyện này; đỗ gọn vào nhà hoặc gửi ở bãi đầu kiệt.
Tiếng tàu và tiếng máy bay. Nhà gần đường sắt hay dưới đường bay sẽ nghe tiếng ồn theo giờ. Người ở lâu quen, người mới nên ở thử vài ngày trước khi ký hợp đồng thuê dài.
Ra biển phía bắc buổi sớm. Bãi biển trong vịnh đẹp nhất lúc mặt trời lên, khi thuyền về và người dân tập thể dục. Đến trưa nắng gắt, bãi gần như vắng.
Học cách gọi tên chợ. Người Thanh Khê chỉ đường bằng tên chợ, tên trường, tên công viên nhiều hơn tên đường. Biết vài cái tên đó là đi lại dễ hơn hẳn.
Từ 1/7/2025: Thanh Khê cũ nay thuộc đâu
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, từ 1/7/2025 Đà Nẵng hợp nhất với Quảng Nam, giữ tên thành phố Đà Nẵng trực thuộc trung ương; quận Thanh Khê không còn là đơn vị hành chính. Các phường cũ của Thanh Khê được sắp xếp lại vào một số phường mới lớn hơn.
Không nên đoán phường mới chỉ theo trí nhớ, vì ranh giới phường mới không nhất thiết trùng ranh quận cũ. Lấy tên phường trên giấy tờ (ví dụ Thạc Gián, Xuân Hà, An Khê), tra bảng đối chiếu chính thức, rồi ghi phường mới và thành phố Đà Nẵng khi làm thủ tục.
Với những ai có giấy tờ cũ hơn, trước 1997 nội thành Đà Nẵng thuộc tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng; từ 1997 tới tháng 6/2025 là quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng. Cả hai cách ghi đều đúng với thời điểm cấp.
Trong đời sống hằng ngày, “Thanh Khê” vẫn sẽ là tên gọi chỉ vùng, tên trường, tên chợ, tên bãi biển trong rất nhiều năm tới.
Câu hỏi thường gặp
Quận Thanh Khê nay thuộc tỉnh nào?
Thanh Khê cũ nay thuộc thành phố Đà Nẵng, đơn vị trực thuộc trung ương hình thành từ 1/7/2025 do hợp nhất Đà Nẵng và Quảng Nam. Cấp quận không còn, các phường cũ của Thanh Khê được sắp xếp vào phường mới của thành phố.
Thanh Khê có những phường nào trước sáp nhập?
Trước tháng 7/2025, Thanh Khê có các phường mang tên làng cũ như An Khê, Chính Gián, Hòa Khê, Tam Thuận, Tân Chính, Thạc Gián, Thanh Khê Đông, Thanh Khê Tây, Vĩnh Trung, Xuân Hà. Khi tra giấy tờ, dùng đúng tên phường ghi trên đó.
Ga Đà Nẵng thuộc quận nào?
Ga Đà Nẵng nằm ở vùng giáp ranh Thanh Khê và Hải Châu cũ, gần trung tâm thành phố. Từ 7/2025 không còn quận nên địa chỉ ga ghi theo phường mới của thành phố Đà Nẵng.
Biển ở Thanh Khê có tắm được không?
Được. Bãi biển dọc đường Nguyễn Tất Thành nằm trong vịnh nên sóng thường lặng hơn Mỹ Khê, chủ yếu người địa phương tắm sáng sớm và chiều tối. Nên tắm ở khu có người và để ý nước sau những trận mưa lớn.
Kiệt là gì?
Kiệt là cách người Đà Nẵng và miền Trung gọi hẻm, ngõ nhỏ. Thanh Khê có mạng lưới kiệt dày đặc, nhiều kiệt nhỏ chỉ vừa xe máy, số nhà nhiều tầng số, nên người lạ thường phải hỏi đường mới tìm đúng nhà.
Công viên 29/3 mang tên gì?
Công viên 29/3 trên đường Điện Biên Phủ mang tên ngày giải phóng Đà Nẵng, 29/3/1975. Đây là mảng xanh lớn của Thanh Khê cũ, có hồ nước, lối đi bộ và khu vui chơi cho trẻ nhỏ.