Quận Phú Nhuận là quận nội thành nhỏ của TP Hồ Chí Minh, nằm giữa Quận 1, Quận 3, Bình Thạnh, Gò Vấp và Tân Bình, tồn tại tới ngày 30/6/2025 với các phường đánh số. Từ 1/7/2025, đất Phú Nhuận cũ chia thành ba phường của TP Hồ Chí Minh: Phú Nhuận, Đức Nhuận và Cầu Kiệu.
Phú Nhuận là quận mà ai đi từ trung tâm ra sân bay Tân Sơn Nhất cũng phải đi qua, theo trục Nam Kỳ Khởi Nghĩa – Nguyễn Văn Trỗi. Quận nhỏ, đất xây kín, nhưng có khá nhiều con đường rợp cây, khu ăn uống Phan Xích Long và những con hẻm yên tĩnh bất ngờ.
Bài này kể về các làng cũ dưới lớp phố, nếp sống của quận nhỏ, và ba phường mới.
Từ làng Phú Nhuận đến quận nội thành
Phú Nhuận là tên một làng cũ của tỉnh Gia Định, nằm trên vùng đất cao phía bắc rạch Thị Nghè, Nhiêu Lộc. Người ta thường giải thích tên làng theo ý nghĩa chữ Hán: Phú là giàu, Nhuận là thấm đượm, sung túc. Làng sớm có chợ, đình, các con đường nhỏ nối Sài Gòn với Gò Vấp và Bà Điểm.
Thời Việt Nam Cộng hòa, Phú Nhuận là một quận của tỉnh Gia Định. Sau năm 1976, Phú Nhuận thành quận nội thành của TP Hồ Chí Minh, với các phường đánh số. Ranh quận gần như không thay đổi suốt gần năm mươi năm: phía nam là kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, phía bắc giáp Gò Vấp, phía tây giáp sân bay và Tân Bình.
Đợt sắp xếp đầu năm 2025 nhập một số phường nhỏ; đến tháng 7/2025, tất cả gom thành ba phường mang tên Phú Nhuận, Đức Nhuận và Cầu Kiệu.
Những con đường và nơi chốn làm nên Phú Nhuận cũ
Nguyễn Văn Trỗi và Hoàng Văn Thụ. Hai trục chính dẫn ra sân bay, hai bên là văn phòng, khách sạn, cửa hàng. Giờ cao điểm, nút giao Phan Đăng Lưu, Hoàng Văn Thụ là chỗ người đi sân bay phải tính thêm thời gian.
Phan Xích Long. Khu đường ẩm thực với nhiều nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, sôi động từ chiều tới khuya, nằm sát kênh Nhiêu Lộc.
Chợ Phú Nhuận. Chợ dân sinh lâu đời gần ngã tư Phan Đăng Lưu, Phan Đình Phùng, đông nhất vào sáng sớm.
Đường Phan Đình Phùng. Con đường thẳng nối Quận 1 cũ với Phú Nhuận qua cầu Kiệu, hai bên nhiều cửa hàng thời trang, đồ gia dụng.
Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Chảy dọc ranh phía nam, hai bờ là đường Hoàng Sa, Trường Sa có cây xanh, lối đi bộ, nơi người dân tập thể dục buổi chiều.
Ba phường mới và những cái tên được chọn
Phường Phú Nhuận mới giữ tên quận và tên làng xưa, ở phần trung tâm quận cũ. Phường Đức Nhuận ghép chữ Nhuận quen thuộc của vùng với chữ Đức, một cái tên ít người nghe trước năm 2025. Phường Cầu Kiệu lấy tên cây cầu Kiệu bắc qua kênh Nhiêu Lộc nối Phú Nhuận với khu Tân Định của Quận 1 cũ, cái tên đã quen với người Sài Gòn hàng trăm năm.
Về chuyện tên cầu Kiệu, có giai thoại kể rằng xưa vùng ven rạch trồng nhiều củ kiệu, hoặc có lò làm dưa kiệu; cũng có người giải thích theo hướng khác. Không có tư liệu thật chắc chắn, nên coi đây là truyền thuyết địa danh.
Cách chia ba phường không theo một trục đường đơn giản, và một con đường dài như Phan Đăng Lưu, Phan Đình Phùng hay Huỳnh Văn Bánh có thể đi qua đất của hai phường mới. Khi làm giấy tờ, hãy tra theo tên phường số cũ và số nhà; đừng đoán theo tên đường hay theo cảm giác gần chợ, gần kênh.
Phú Nhuận cũ và hai quận láng giềng
Ba quận nhỏ nằm sát nhau ở phía bắc trung tâm có số phận hành chính khá giống nhau.
| Quận cũ | Trước 1975 | Từ 7/2025 |
|---|---|---|
| Phú Nhuận | Một quận của tỉnh Gia Định | Phường Phú Nhuận, Đức Nhuận, Cầu Kiệu |
| Bình Thạnh | Đất hai quận Bình Hòa, Thạnh Mỹ Tây của tỉnh Gia Định | Năm phường, trong đó có phường Gia Định |
| Gò Vấp | Một quận của tỉnh Gia Định | Sáu phường, trong đó có phường Gò Vấp |
Điểm chung là cả ba đều thuộc tỉnh Gia Định trước năm 1975, sau đó thành quận của TP Hồ Chí Minh, và đều giữ lại tên quận cho một phường mới. Khác với các quận số ở trung tâm, tên của ba quận này không biến mất khỏi bản đồ hành chính.
Với người làm giấy tờ, điều này giúp dễ nhớ hơn: một địa chỉ cũ ghi "Phú Nhuận" rất có thể vẫn ghi Phú Nhuận, chỉ khác là bây giờ là phường chứ không phải quận. Nhưng cũng chính vì vậy mà dễ nhầm: không phải nhà nào ở Phú Nhuận cũ cũng thuộc phường Phú Nhuận mới.
Sống ở Phú Nhuận cũ: nhỏ, tiện, ồn và yên cùng lúc
Phú Nhuận cũ được nhiều người chọn sống vì vị trí: cách trung tâm Quận 1 chỉ vài cây số, cách sân bay cũng vài cây số, xung quanh là các quận có nhiều trường học, bệnh viện, chợ. Nhà mặt tiền ở đây giá cao, phần lớn cho thuê làm cửa hàng, văn phòng; người dân ở chủ yếu trong các con hẻm rộng, nhiều hẻm thông, sạch sẽ, có cây xanh.
Ồn ào chủ yếu nằm ở các trục chính và dưới đường bay. Máy bay hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất bay khá thấp qua một phần quận, nên người ở đây quen với tiếng động cơ vài phút một lần vào giờ cao điểm. Bước vào hẻm sâu, khung cảnh lại yên tĩnh bất ngờ, có những quán cà phê nhỏ, tiệm tạp hóa, sân nhà có cây.
Người đi sân bay nên biết rằng đoạn Nguyễn Văn Trỗi qua Phú Nhuận cũ thường kẹt vào giờ tan tầm; nếu đi chuyến bay chiều tối, hãy xuất phát sớm hơn dự tính hoặc chọn đường vòng qua Phan Đăng Lưu, Hoàng Văn Thụ khi ứng dụng bản đồ báo kẹt.
Phú Nhuận cũ trong giấy tờ: tên quận còn lại cho một phường
Người làm giấy tờ ở Phú Nhuận cũ có một thuận lợi nhỏ: tên Phú Nhuận vẫn còn trên bản đồ hành chính, dưới dạng phường. Nhưng thuận lợi ấy cũng là cái bẫy. Một căn nhà ghi "phường 9, quận Phú Nhuận" từ tháng 7/2025 có thể thuộc phường Phú Nhuận, cũng có thể thuộc phường Đức Nhuận hay Cầu Kiệu. Đừng mặc định rằng nhà ở Phú Nhuận cũ thì ghi phường Phú Nhuận.
Các giấy tờ cũ vẫn có giá trị. Khi làm thủ tục mới như cấp đổi căn cước, đăng ký xe, sang tên nhà, hồ sơ sẽ ghi theo phường mới. Ghi kèm tên phường cũ trong ngoặc khi điền đơn giúp cán bộ đối chiếu nhanh. Với doanh nghiệp đặt trụ sở ở các tòa nhà trên Nguyễn Văn Trỗi, Hoàng Văn Thụ, Phan Xích Long, nên cập nhật địa chỉ trên hóa đơn, hợp đồng mới cho thống nhất.
Những gia đình có giấy tờ từ trước năm 1975 có thể gặp địa chỉ ghi "quận Phú Nhuận, tỉnh Gia Định", có khi kèm tên đường cũ đã đổi. Văn phòng đăng ký đất đai là nơi hướng dẫn tra cứu hồ sơ gốc khi cần dùng cho việc pháp lý.
Ăn uống ở Phú Nhuận cũ: từ chợ sáng đến phố đêm
Phú Nhuận cũ là một trong những quận ăn uống sôi động nhất của thành phố. Buổi sáng, quanh chợ Phú Nhuận có nhiều hàng bún, phở, hủ tiếu, xôi, bánh mì. Buổi trưa, khu văn phòng trên Nguyễn Văn Trỗi, Hoàng Văn Thụ có cơm văn phòng giao tận nơi. Buổi chiều tối, khu Phan Xích Long và các đường quanh đó như Hồ Văn Huê, Phổ Quang, Phan Đăng Lưu thành phố ăn đêm với lẩu, nướng, hải sản, quán cà phê.
Các con hẻm trên đường Huỳnh Văn Bánh, Trần Huy Liệu, Nguyễn Trọng Tuyển có nhiều quán ăn gia đình, quán chè, quán cà phê nhỏ, giá vừa phải. Đi bộ trong hẻm vào buổi tối khá dễ chịu, ít xe hơn đường chính.
Người đến lần đầu nên nhớ: đường Phan Xích Long và các đường quanh đó nhiều đoạn cấm dừng, đỗ xe ô tô; đi xe máy thì gửi ở bãi có vé. Khi gọi món ở quán hải sản, hãy hỏi giá theo cân trước để tránh bất ngờ khi thanh toán.
Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè: từ kênh đen đến lối đi bộ ven nước
Ranh phía nam của Phú Nhuận cũ là kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, con kênh chảy từ phía Tân Bình qua Quận 3, Phú Nhuận, Quận 1, Bình Thạnh rồi đổ ra sông Sài Gòn. Người Sài Gòn lớn tuổi nhớ thời hai bờ kênh dày đặc nhà sàn, nước đen và mùi nặng, mỗi mùa mưa ngập triền miên.
Từ cuối những năm 1990, thành phố làm dự án cải tạo kênh: di dời hàng nghìn hộ dân, xây bờ kè, làm đường hai bên bờ, đặt cống bao thu nước thải. Dự án hoàn thành vào đầu những năm 2010 và thay đổi hẳn bộ mặt phía nam Phú Nhuận. Đường Hoàng Sa, Trường Sa chạy hai bên kênh thành lối đi tắt nhiều người dùng để tránh kẹt xe trong nội thành, hàng cây hai bờ thành chỗ tập thể dục buổi sáng và chiều.
Nước kênh nay sạch hơn trước nhiều, nhưng vẫn còn lúc có mùi sau mưa lớn hoặc khi rác trôi về. Các hộ dân di dời năm xưa phần lớn tái định cư ở các quận ven như Quận 8, Bình Chánh, Bình Tân; câu chuyện của họ là một phần lịch sử ít được nhắc của con kênh.
Người đi dạo nên chọn đoạn bờ kè phía Phú Nhuận cũ gần cầu Kiệu, cầu Lê Văn Sỹ vào sáng sớm hoặc chiều mát, khi xe trên hai đường ven kênh chưa đông và có bóng cây.
Câu hỏi thường gặp
Quận Phú Nhuận cũ nay thuộc những phường nào?
Từ 1/7/2025, đất Phú Nhuận cũ thuộc ba phường của TP Hồ Chí Minh là Phú Nhuận, Đức Nhuận và Cầu Kiệu. Ranh ba phường không trùng hẳn với các phường số cũ, nên khi cần chắc hãy tra theo địa chỉ cụ thể.
Cầu Kiệu nối Phú Nhuận với đâu?
Cầu Kiệu bắc qua kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, nối đường Phan Đình Phùng của Phú Nhuận cũ với đường Hai Bà Trưng phía Tân Định của Quận 1 cũ. Tên cầu nay được dùng làm tên một phường mới.
Phú Nhuận có phải là quận nhỏ nhất không?
Phú Nhuận cũ thuộc nhóm quận có diện tích nhỏ nhất thành phố, cùng với Quận 4, Quận 5, Quận 3. Đất gần như được xây kín, chủ yếu là nhà phố và khu dân cư trong hẻm.
Phan Xích Long nay thuộc phường nào?
Khu Phan Xích Long nằm ở phía đông nam Phú Nhuận cũ, gần kênh Nhiêu Lộc. Đường này có thể đi qua đất của hơn một phường mới; khi cần ghi đúng địa chỉ, hãy tra theo số nhà cụ thể.
Giấy tờ cũ ghi tỉnh Gia Định, quận Phú Nhuận có còn giá trị không?
Đó là địa chỉ đúng vào thời điểm cấp trước năm 1975. Khi cần dùng cho thủ tục hiện nay, cơ quan có thẩm quyền sẽ hướng dẫn đối chiếu với địa chỉ mới; nên mang theo bản gốc và các giấy tờ liên quan.