Quận 6 là quận nội thành phía tây TP Hồ Chí Minh, tồn tại tới ngày 30/6/2025, gồm các phường đánh số từ 1 đến 14, giáp Quận 5, Quận 8, Quận 11, Tân Phú và Bình Tân. Từ 1/7/2025, đất Quận 6 cũ chia thành bốn phường của TP Hồ Chí Minh: Bình Tây, Bình Tiên, Bình Phú và Phú Lâm.
Quận 6 cũ là phần phía tây của vùng Chợ Lớn, nơi buôn sỉ đi miền Tây, nơi có chợ Bình Tây, bến xe Chợ Lớn và con kênh Tân Hóa – Lò Gốm từng một thời đen đặc. Càng về phía tây, phố người Hoa nhường chỗ cho những khu dân cư mới quanh Bình Phú, Phú Lâm.
Bài này đi qua câu chuyện chợ Bình Tây, các lò gốm xưa, con kênh và các khu dân cư, rồi giải thích bốn phường mới.
Chợ Bình Tây và câu chuyện Quách Đàm
Chợ Bình Tây là trái tim của Quận 6 cũ. Người ta thường kể rằng chợ được thương nhân người Hoa Quách Đàm bỏ tiền xây vào khoảng cuối thập niên 1920, đầu thập niên 1930, trên đất ông mua lại, rồi giao cho chính quyền quản lý. Chợ có kiến trúc kiểu Hoa: hai tầng mái ngói, các góc mái cong, sân giữa có vườn nhỏ và đài phun nước, tháp đồng hồ ở cổng chính. Người Sài Gòn hay gọi là chợ Lớn mới, để phân biệt với chợ Lớn cũ ở chỗ khác đã bị dời.
Đây là chợ đầu mối sỉ của nhiều mặt hàng: đồ khô, gia vị, bánh kẹo, vải, đồ gia dụng, hàng mã, giày dép. Từ sáng sớm, các sạp nhận đơn của người buôn ở các tỉnh, đóng thành bao, chuyển ra bến xe hoặc bến ghe. Khách lẻ vẫn mua được, nhưng nhiều sạp ưu tiên bán theo số lượng.
Chợ đã qua một đợt trùng tu lớn những năm gần đây, giữ lại hình dáng cũ và làm mới mái, sàn, hệ thống phòng cháy. Khu quanh chợ, đường Tháp Mười, Lê Quang Sung, Phan Văn Khỏe, Trần Văn Kiểu là các dãy phố buôn bán, kho hàng, dịch vụ chở hàng sôi động.
Lò gốm xưa và con kênh Tân Hóa – Lò Gốm
Tên đường Lò Gốm, kênh Lò Gốm nhắc lại một nghề cũ: từ thế kỷ 19, vùng ven Chợ Lớn có nhiều lò gốm của người Hoa, làm ra chum, vại, chậu, đồ thờ, tượng gốm men màu. Loại gốm này về sau được giới sưu tầm gọi chung là gốm Sài Gòn, gắn với các lò ở Chợ Lớn, khu Cây Mai và vùng lân cận. Các lò đã ngưng từ lâu, chỉ còn tên đất và hiện vật trong bảo tàng, đình chùa.
Kênh Tân Hóa – Lò Gốm chảy từ phía Tân Phú, Bình Tân xuống qua Quận 6 rồi đổ vào hệ kênh Tàu Hủ – Bến Nghé. Có thời gian dài, đây là một trong những con kênh ô nhiễm nhất thành phố, hai bờ là nhà sàn lấn chiếm, nước đen và bốc mùi. Dự án cải tạo kênh đã di dời nhiều hộ dân, nạo vét, kè bờ, làm đường dọc kênh.
Ngày nay đi dọc kênh vẫn thấy dấu vết của hai thời: những đoạn bờ kè mới với cây xanh, ghế đá, xen với những con hẻm sâu nhà cửa chen chúc phía trong. Người dân ven kênh vẫn phải để ý khi mưa lớn trùng triều cường.
Những địa điểm quen của Quận 6 cũ
Bến xe Chợ Lớn. Gần chợ Bình Tây, là đầu mối xe buýt lớn đi nhiều quận và các tỉnh lân cận, cũng là nơi người buôn nhận gửi hàng.
Vòng xoay Phú Lâm. Nút giao lớn ở phía tây, nơi đường Hồng Bàng, Kinh Dương Vương, Hậu Giang gặp nhau, cửa ngõ đi về phía bến xe Miền Tây và các tỉnh miền Tây.
Đường Hậu Giang. Trục buôn bán dài xuyên quận, nổi tiếng với các tiệm vàng, cửa hàng, quán ăn bình dân.
Công viên Phú Lâm và công viên Bình Phú. Hai mảng xanh của phía tây quận, buổi chiều đông người tập thể dục, trẻ con chơi đùa.
Chùa, miếu và hội quán. Quận 6 cũ còn nhiều miếu nhỏ của người Hoa và chùa của người Việt trong hẻm, phần lớn có tuổi đời vài chục đến hơn trăm năm, lễ vía đông người trong khu.
Phía tây quận: Bình Phú, Phú Lâm và lớp dân cư mới
Nếu phía đông Quận 6 cũ quanh chợ Bình Tây là phố cổ, thì phía tây quanh Bình Phú, Phú Lâm là lớp đô thị hình thành từ cuối thế kỷ 20. Khu dân cư Bình Phú được quy hoạch với đường rộng, nhà phố liên kế, công viên, trường học; nhiều gia đình trẻ từ các quận trung tâm chuyển ra đây. Đường Hậu Giang, Kinh Dương Vương, Bình Tiên, Bà Hom là những trục chính nối với Bình Tân và miền Tây.
Phú Lâm là tên làng xưa ở phía tây Chợ Lớn. Bình Tiên là tên một con đường quen thuộc. Bình Phú gắn với khu dân cư và công viên Bình Phú. Bình Tây gắn với chợ Bình Tây, nhắc đến lõi buôn bán của quận. Bốn cái tên này đều đã quen với người dân, nên việc chuyển đổi không gây xáo trộn nhiều về cách gọi.
Cũng như các quận khác, ranh bốn phường mới không chia gọn theo trục đường; khi cần ghi đúng phường, hãy dựa vào tên phường số cũ trong giấy tờ và đối chiếu với bảng sắp xếp của thành phố.
Quận 6 cũ qua các lớp tên gọi
Người đọc giấy tờ gia đình ở Quận 6 cũ có thể gặp nhiều cách ghi địa chỉ khác nhau.
| Thời kỳ | Cách ghi thường gặp |
|---|---|
| Thời Pháp và trước 1955 | Khu Chợ Lớn, có khi ghi tên làng như Phú Lâm, Phú Định |
| 1955 – 1975 | Một quận của Đô thành Sài Gòn |
| 1976 – 6/2025 | Phường số, Quận 6, TP Hồ Chí Minh |
| Từ 7/2025 | Phường Bình Tây, Bình Tiên, Bình Phú hoặc Phú Lâm, TP Hồ Chí Minh |
Bảng mang tính khái quát; chi tiết ranh từng thời kỳ có thay đổi và nên tra tư liệu chuyên ngành khi cần cho việc pháp lý. Với nhu cầu thường ngày như làm giấy tờ, đăng ký kinh doanh, ghi địa chỉ nhận hàng, chỉ cần nắm lớp tên từ năm 1976 đến nay là đủ.
Người Quận 6 lâu đời đôi khi còn dùng cách gọi theo chợ hay theo đường, như "dưới chợ Bình Tây", "trên Phú Lâm", để chỉ vị trí. Những cách gọi ấy không có trong giấy tờ, nhưng là chìa khóa để hỏi đường trong các con hẻm.
Buôn sỉ đi miền Tây: nhịp sống của chợ và bến
Người Quận 6 cũ quen với nhịp làm ăn bắt đầu từ khi trời còn tối. Khoảng ba bốn giờ sáng, các sạp quanh chợ Bình Tây đã lên đèn, người khuân vác kéo xe chất bao hàng, tài xế xe tải chờ nhận hàng chở về các tỉnh. Hàng đi theo quốc lộ 1A về Long An, Tiền Giang, Cần Thơ, theo đường thủy xuống kênh Tàu Hủ rồi ra các ngả sông. Người buôn ở các chợ huyện miền Tây gọi điện đặt hàng từ tối hôm trước, sáng sớm hàng đã lên xe.
Sự phát triển của giao hàng qua điện thoại và mạng khiến cách làm ăn đổi khác: nhiều sạp không còn chờ khách đến tận nơi mà nhận đơn, đóng gói, gửi xe khách hoặc dịch vụ vận chuyển. Dù vậy, những mối buôn quen mấy chục năm vẫn còn, có gia đình truyền tới đời thứ ba.
Với khách lẻ, buổi sáng muộn là lúc dễ đi chợ hơn, khi hàng sỉ đã đi gần hết. Nên hỏi giá trước, hỏi rõ bán theo cân hay theo gói, và để ý xe hàng ra vào trong các lối hẹp.
Đi lại và những thay đổi của Quận 6 cũ
Quận 6 cũ không có tuyến metro chạy qua tính tới năm 2025, nên đi lại chủ yếu bằng xe máy, xe buýt và xe công nghệ. Đại lộ Võ Văn Kiệt chạy dọc phía nam quận, nối với trung tâm và cao tốc đi miền Tây, giúp giảm tải cho đường Hậu Giang, Hồng Bàng. Trong các khu dân cư, đường nhỏ, nhiều hẻm sâu, xe tải chỉ được vào theo giờ.
Những năm gần đây, nhiều khu nhà cũ ven kênh, ven chợ đã được chỉnh trang, một số chung cư cũ được đưa vào diện cải tạo, xây lại. Chợ Bình Tây sau đợt trùng tu lớn sạch sẽ, thông thoáng hơn, có thêm lối thoát hiểm. Các tuyến đường quanh vòng xoay Phú Lâm được mở rộng, nhưng giờ cao điểm vẫn ùn tắc vì đây là cửa ngõ đi bến xe Miền Tây.
Người ở lâu hay nói Quận 6 cũ là nơi giữ được nhiều nét Chợ Lớn nhất mà ít bị khách du lịch làm thay đổi. Đi chậm qua các dãy phố quanh chợ, người ta vẫn thấy những tiệm thuốc bắc nhỏ, tiệm mì gia truyền, nhà phố có bàn thờ ông Địa, ông Thần Tài đặt ngay cửa.
Ăn gì quanh chợ Bình Tây và các con đường Quận 6 cũ
Quận 6 cũ là nơi ăn uống theo kiểu chợ đầu mối: món ăn nhanh, no, giá vừa, mở từ rất sớm để phục vụ người bốc xếp, tiểu thương, tài xế xe hàng. Quanh chợ Bình Tây có nhiều hàng hủ tiếu, mì, cháo, bánh cuốn, xôi, bánh bao, cùng các tiệm nước mở cửa từ tờ mờ sáng. Một số hàng do người Hoa mở từ nhiều đời, công thức giữ trong nhà.
Đi về phía tây, dọc các đường Hậu Giang, Bình Phú, Kinh Dương Vương, quán xá đổi sang kiểu khu dân cư: cơm tấm, bún bò, lẩu bình dân, quán nhậu vỉa hè. Khu cư xá Bình Phú có nhiều hàng ăn vặt cho học sinh và người đi tập buổi chiều ở công viên gần đó.
Người đi chợ sỉ nên ăn sáng trước khi vào chợ, vì giờ cao điểm trong chợ rất đông, ít chỗ ngồi. Khi đi theo nhóm, hãy hỏi giá trước ở các quán không có bảng giá, và mang theo tiền lẻ vì nhiều hàng nhỏ chưa nhận chuyển khoản hoặc chỉ nhận khi vắng khách. Buổi trưa nắng gắt, các hẻm nhỏ quanh chợ có nhiều quán nước mía, nước sâm để nghỉ chân.
Câu hỏi thường gặp
Quận 6 cũ nay thuộc những phường nào?
Từ 1/7/2025, đất Quận 6 cũ thuộc bốn phường của TP Hồ Chí Minh là Bình Tây, Bình Tiên, Bình Phú và Phú Lâm. Bốn tên này lấy từ chợ, đường và làng cũ quen thuộc trong vùng.
Chợ Bình Tây nay thuộc phường nào?
Chợ Bình Tây nằm ở phía đông Quận 6 cũ, nay thuộc phường Bình Tây, phường lấy chính tên chợ để đặt. Chợ vẫn hoạt động như một chợ sỉ lớn của khu Chợ Lớn.
Chợ Bình Tây do ai xây?
Theo các tư liệu phổ biến, chợ được thương nhân người Hoa Quách Đàm bỏ tiền xây vào khoảng cuối thập niên 1920, đầu thập niên 1930. Tên ông gắn với chợ trong lời kể của người dân và trong nhiều sách viết về Chợ Lớn.
Kênh Lò Gốm vì sao có tên như vậy?
Tên kênh và tên đường Lò Gốm nhắc lại các lò gốm của người Hoa từng hoạt động ở vùng ven Chợ Lớn từ thế kỷ 19, làm chum, vại, chậu và đồ gốm men màu. Các lò đã ngưng từ lâu, chỉ còn tên đất.
Từ Quận 6 cũ đi bến xe Miền Tây có xa không?
Không xa. Từ vòng xoay Phú Lâm theo đường Kinh Dương Vương đi về phía tây là tới bến xe Miền Tây trên đất Bình Tân cũ. Giờ cao điểm đoạn này khá đông, nên đi sớm nếu cần bắt chuyến xe về các tỉnh.