Quận Gò Vấp là quận nội thành phía bắc TP Hồ Chí Minh, nằm giữa sân bay Tân Sơn Nhất, Quận 12, Bình Thạnh và Phú Nhuận, tồn tại tới ngày 30/6/2025 với các phường đánh số. Từ 1/7/2025, đất Gò Vấp cũ chia thành sáu phường của TP Hồ Chí Minh: Gò Vấp, Hạnh Thông, An Nhơn, Thông Tây Hội, An Hội Đông và An Hội Tây.
Gò Vấp là một trong số ít tên quận được giữ nguyên cho một phường mới. Đây cũng là vùng đất có làng xưa từ thời mở cõi, từng có làng hoa nổi tiếng, nay là một trong những quận đông dân với nhà phố san sát và những con đường như Quang Trung, Nguyễn Oanh, Phan Văn Trị, Phạm Văn Đồng.
Tên Gò Vấp và các làng cũ
Theo cách giải thích phổ biến, Gò Vấp là gò đất có nhiều cây vấp, một loại cây gỗ cứng mọc trên các gò cao của vùng Gia Định xưa. Vùng này nằm trên phần đất cao hơn so với các vùng trũng ven sông, nên sớm có người đến lập làng. Các tên Hạnh Thông, Hạnh Thông Tây, An Nhơn, Thông Tây Hội, An Hội là tên những làng cũ, nay được dùng lại làm tên phường.
Thời Pháp và thời Việt Nam Cộng hòa, Gò Vấp là một quận của tỉnh Gia Định, có quận lỵ quanh khu chợ Gò Vấp. Sau khi hợp nhất Sài Gòn – Gia Định, vùng đất này thuộc TP Hồ Chí Minh và là một quận nội thành, các phường đánh số.
Gò Vấp từng có nhiều vườn, ruộng, đặc biệt là các vườn hoa kiểng cung cấp cho chợ hoa thành phố. Sau năm 1954, nhiều gia đình di cư từ miền Bắc vào lập nghiệp ở các khu xóm phía tây quận, mang theo nghề, nếp sống, các nhà thờ giáo xứ, góp thêm một lớp văn hóa cho vùng.
Làng hoa Gò Vấp: còn lại bao nhiêu
Nhiều người Sài Gòn lớn tuổi vẫn nhớ làng hoa Gò Vấp, nơi các gia đình trồng cúc, vạn thọ, hồng, mai, kiểng lá để bán Tết và bán cho các chợ hoa trong thành phố. Mỗi dịp cuối năm, các vườn rực màu, người mua đến tận nơi chọn chậu. Đây từng là một trong những vùng hoa kiểng lớn của thành phố.
Khi đô thị hóa lan tới, đất vườn được chia lô, xây nhà, các con hẻm mới mở thay cho lối đi giữa luống hoa. Phần lớn nhà vườn đã chuyển nghề hoặc dời ra Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, hoặc về các tỉnh miền Tây. Ở vài con hẻm của khu An Hội, Thông Tây Hội cũ, vẫn còn những gia đình giữ vườn nhỏ, trồng hoa, kiểng, cây giống trên khoảng đất hẹp còn lại.
Câu chuyện làng hoa Gò Vấp là ví dụ tiêu biểu cho số phận của các làng nghề nông nghiệp ven đô: không mất hẳn, nhưng thu nhỏ lại, dời đi, và sống chủ yếu trong ký ức.
Địa điểm quen thuộc của Gò Vấp cũ
Chợ Gò Vấp. Chợ lớn ở trung tâm quận cũ, quanh đó là các phố buôn bán sầm uất, hàng ăn, tiệm vàng, cửa hàng gia dụng.
Công viên Văn hóa Gia Định. Mảng xanh lớn giáp sân bay, buổi sáng và chiều đông người tập thể dục, đi bộ, chơi cầu lông.
Bệnh viện và trường học. Bệnh viện Quân y 175 trên đường Nguyễn Kiệm, Đại học Công nghiệp TP Hồ Chí Minh và nhiều trường khác ở phía bắc quận cũ.
Đường Phạm Văn Đồng. Trục đường lớn mở mới chạy qua phía đông quận, nối sân bay với TP Thủ Đức cũ, giúp giảm kẹt cho nhiều tuyến cũ.
Đình, chùa và nhà thờ. Đình Hạnh Thông, đình An Nhơn và nhiều đình làng khác, cùng các nhà thờ giáo xứ, chùa trong khu dân cư, phần nhiều có lễ hội hằng năm.
Đường Quang Trung và Nguyễn Oanh. Hai trục dọc của quận cũ, đông xe từ sáng tới tối, hai bên là chợ, cửa hàng điện thoại, quần áo, quán ăn bình dân. Cả hai đường đều dẫn lên Quận 12 cũ, đường Nguyễn Oanh qua cầu An Lộc. Người ở các hẻm hai bên quen tả nhà mình bằng mốc như "gần chợ", "gần cầu", "gần nhà thờ" thay vì nói tên phường.
Sáu phường mới trên đất Gò Vấp cũ
Gò Vấp cũ cùng với Tân Bình cũ là hai quận được chia nhiều phường mới nhất, mỗi quận sáu phường, chỉ sau TP Thủ Đức cũ.
| Phường mới | Tên gọi gắn với |
|---|---|
| Gò Vấp | Tên quận, khu trung tâm quanh chợ Gò Vấp |
| Hạnh Thông | Làng Hạnh Thông, Hạnh Thông Tây xưa |
| An Nhơn | Làng An Nhơn, chợ An Nhơn |
| Thông Tây Hội | Làng Thông Tây Hội ở phía tây quận |
| An Hội Đông | Vùng An Hội phía đông |
| An Hội Tây | Vùng An Hội phía tây |
Bảng chỉ giải thích tên; ranh pháp lý của từng phường được quy định trong nghị quyết sắp xếp của thành phố. Một phường số cũ có thể được chia cho hai phường mới.
Ba trong sáu tên mới gần như chưa từng là tên phường trong mấy chục năm qua, nên người dân phải làm quen lại: An Hội Đông, An Hội Tây, Thông Tây Hội. Đổi lại, đó là những tên làng thật của Gò Vấp xưa, xuất hiện trong địa bạ và gia phả của nhiều gia đình. Khi làm giấy tờ, cách chắc nhất vẫn là tra theo phường số cũ và số nhà.
Sống ở Gò Vấp cũ: đông, gần sân bay, nhiều hẻm
Gò Vấp cũ là quận nhiều hẻm nhất nhì thành phố. Những con hẻm ngoằn ngoèo, nhiều hẻm cụt, chia nhánh liên tục, là kết quả của việc đất vườn được chia nhỏ để xây nhà trong một thời gian ngắn. Người mới đến thường bị lạc, phải hỏi đường nhiều lần. Bù lại, giá thuê nhà, mua nhà ở đây mềm hơn các quận trung tâm, chợ búa và dịch vụ đầy đủ.
Vì nằm sát sân bay Tân Sơn Nhất, các trục Nguyễn Kiệm, Nguyễn Oanh, Quang Trung, Phạm Văn Đồng thường đông xe, đặc biệt giờ cao điểm và những ngày có nhiều chuyến bay. Một số khu trũng có thể ngập khi mưa lớn. Đi vào trung tâm thường qua Phú Nhuận theo Nguyễn Kiệm, Phan Đăng Lưu hoặc theo Phạm Văn Đồng vòng sang Bình Thạnh.
Gò Vấp cũ cũng nổi tiếng với nhiều quán ăn bình dân, chợ đêm, đường ẩm thực ở các khu như Nguyễn Văn Lượng, Phan Văn Trị, phục vụ sinh viên và người đi làm. Cuối tuần, công viên Gia Định và các quán cà phê sân vườn là chỗ hẹn của nhiều gia đình.
Gò Vấp cũ trong giấy tờ: các lớp địa chỉ
Người có nhà đất lâu đời ở Gò Vấp thường gặp nhiều cách ghi địa chỉ. Giấy tờ trước năm 1975 ghi quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định, có khi kèm tên xã như Hạnh Thông, An Nhơn, Thông Tây Hội. Từ năm 1976 đến giữa năm 2025, địa chỉ ghi phường số và quận Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh. Từ tháng 7/2025, ghi một trong sáu phường mới. Thú vị là các tên xã xưa lại quay về làm tên phường mới, nên giấy tờ đời ông bà và đời cháu đôi khi giống nhau hơn giấy tờ đời cha mẹ.
Khi làm thủ tục, các lớp tên ấy đều được cơ quan đăng ký đối chiếu. Người dân nên giữ đủ bản gốc, và khi điền đơn có thể ghi kèm tên phường cũ trong ngoặc để cán bộ tiếp nhận dễ tra. Với các hẻm có số nhà nhiều dấu gạch chéo, nên ghi đầy đủ, đúng như trên giấy tờ.
Người mua nhà ở Gò Vấp cũ nên đặc biệt chú ý đến lộ giới hẻm, quy hoạch mở đường và tình trạng nhà trong hẻm cụt, vì đây là những điều ảnh hưởng tới giá trị và việc xây sửa sau này.
Người Bắc di cư và các giáo xứ phía tây Gò Vấp
Sau năm 1954, nhiều đoàn người từ miền Bắc vào Nam định cư ở vùng ven Sài Gòn, trong đó có các khu phía tây Gò Vấp giáp Tân Bình và sân bay. Họ lập xóm theo làng quê cũ, dựng nhà thờ giáo xứ, trường học, mang theo nghề dệt, nghề làm bánh, nghề mộc và những món ăn miền Bắc. Tên một số giáo xứ, xóm đạo ở đây vẫn gợi lại quê gốc của người di cư.
Các nhà thờ giáo xứ ở Gò Vấp cũ là những công trình kiến trúc đáng chú ý, nhiều nơi có tháp chuông cao, sân rộng, các dịp lễ lớn rất đông người. Người đến tham quan nên ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng trong giờ lễ và không chụp ảnh khi chưa được phép.
Lớp người di cư năm 1954 cùng với người gốc Gia Định và lớp người nhập cư sau này tạo nên một Gò Vấp nhiều giọng nói, nhiều phong tục, nhưng vẫn gắn bó qua chợ búa, trường học, những con hẻm chung.
Ăn uống và chợ búa ở Gò Vấp cũ
Gò Vấp cũ đông dân, nhiều người trẻ và gia đình công chức, nên ăn uống chủ yếu là quán bình dân và quán gia đình. Các chợ lớn nhỏ như chợ Gò Vấp, chợ Hạnh Thông Tây, chợ An Nhơn, chợ Xóm Mới có khu hàng ăn sáng với bún, phở, bánh canh, xôi, bánh mì. Tối đến, các đường Phan Văn Trị, Quang Trung, Lê Đức Thọ, Nguyễn Văn Lượng mở thêm quán nướng, lẩu, cà phê cho sinh viên và người đi làm về.
Khu quanh các giáo xứ phía tây quận cũ có nhiều món của người Bắc di cư như bánh cuốn, bún chả, xôi xéo, giò chả, nhất là quanh chợ Xóm Mới. Một số tiệm bán đồ làm theo lối nhà, đặt trước cho đám cưới, đám giỗ.
Điều đáng nhớ với người mới đến: đường trong Gò Vấp cũ nhiều hẻm cụt, hẻm ngoằn ngoèo, và tên hẻm theo số nhà có thể rất dài. Khi đặt giao hàng hay hẹn gặp, ghi rõ mốc gần nhất như chợ, trường, nhà thờ để người giao hàng dễ tìm. Vào mùa mưa, một vài đoạn đường trũng trong quận cũ thường đọng nước sau những cơn mưa lớn; hỏi người ở lâu trong hẻm là biết chỗ nào nên tránh.
Câu hỏi thường gặp
Quận Gò Vấp cũ nay thuộc những phường nào?
Từ 1/7/2025, đất Gò Vấp cũ thuộc sáu phường của TP Hồ Chí Minh: Gò Vấp, Hạnh Thông, An Nhơn, Thông Tây Hội, An Hội Đông và An Hội Tây. Tên các phường lấy từ tên quận và các làng cũ.
Tên Gò Vấp có nghĩa là gì?
Theo cách giải thích phổ biến, Gò Vấp là gò đất có nhiều cây vấp, một loại cây gỗ cứng mọc trên các gò cao ở vùng Gia Định xưa. Đây là giải thích dân gian được nhắc nhiều trong sách địa chí, chưa có tư liệu gốc chắc chắn.
Làng hoa Gò Vấp còn không?
Làng hoa Gò Vấp phần lớn đã thu hẹp do đô thị hóa, nhiều nhà vườn chuyển nghề hoặc dời ra ngoại thành. Vẫn còn một số gia đình giữ vườn nhỏ trong các con hẻm phía tây quận cũ, trồng hoa và cây kiểng.
Phường Gò Vấp mới có phải cả quận cũ không?
Không. Phường Gò Vấp mới chỉ là một trong sáu phường trên đất quận Gò Vấp cũ, chủ yếu là khu trung tâm quanh chợ Gò Vấp và lân cận. Năm phường còn lại mang tên các làng cũ.
Từ Gò Vấp cũ ra sân bay Tân Sơn Nhất đi đường nào?
Có thể đi theo Nguyễn Kiệm, Hồng Hà hoặc đường Phạm Văn Đồng tới các nút giao vào sân bay. Giờ cao điểm các đường này khá đông, nên dành thêm thời gian khi đi chuyến bay sớm hoặc chiều tối.