Quận Bình Thạnh là quận nội thành phía đông bắc trung tâm TP Hồ Chí Minh, lập từ năm 1976 và tồn tại tới ngày 30/6/2025, với các phường đánh số. Từ 1/7/2025, đất Bình Thạnh cũ chia thành năm phường của TP Hồ Chí Minh: Gia Định, Bình Thạnh, Bình Lợi Trung, Thạnh Mỹ Tây và Bình Quới.
Bình Thạnh là nơi cái tên Gia Định còn sống rõ nhất: khu Bà Chiểu từng là tỉnh lỵ Gia Định, lăng Tả quân Lê Văn Duyệt nằm giữa quận, và nay một phường mới được đặt tên Gia Định. Quận cũ cũng có bán đảo Thanh Đa, Bình Quới bao bởi sông Sài Gòn, cầu Sài Gòn, bến xe Miền Đông cũ và tòa tháp cao nhất thành phố.
Đất tỉnh lỵ Gia Định và cái tên Bình Thạnh
Trong thời Pháp và sau đó, khi Sài Gòn là thành phố riêng, vùng đất bao quanh thuộc tỉnh Gia Định. Tỉnh lỵ Gia Định đặt ở khu Bà Chiểu, ngay phía bắc rạch Thị Nghè, với tòa bố, chợ, trường học. Chợ Bà Chiểu và lăng Ông là hai điểm quen nhất của khu này. Người lớn tuổi vẫn gọi vùng Bà Chiểu là "Gia Định", như một cách nhớ về tỉnh cũ.
Trước năm 1975, đất Bình Thạnh ngày nay chia cho hai quận của tỉnh Gia Định là Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây. Năm 1976, khi lập TP Hồ Chí Minh, hai quận này được nhập lại thành quận Bình Thạnh, cái tên ghép từ chữ đầu của Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây. Quận có khoảng hai chục phường đánh số, nhiều phường nhỏ nằm sát rạch, ven sông.
Từ 1/7/2025, khi gom lại thành năm phường, thành phố chọn tên Gia Định cho khu vực quanh Bà Chiểu, giữ tên Bình Thạnh cho một phường, và hồi sinh hai tên quận cũ là Thạnh Mỹ Tây, cùng tên làng Bình Lợi Trung, Bình Quới.
Lăng Ông Bà Chiểu và các di tích
Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt. Người dân quen gọi là lăng Ông Bà Chiểu, nơi đặt mộ và đền thờ Tả quân Lê Văn Duyệt, Tổng trấn Gia Định thành đầu thế kỷ 19. Đây là di tích lịch sử, kiến trúc có tiếng của thành phố, khuôn viên nhiều cây cổ thụ, cổng tam quan, chính điện chạm khắc tinh xảo. Dịp Tết, lăng rất đông người đến viếng.
Chợ Bà Chiểu. Chợ lâu đời đối diện lăng Ông, bán vải vóc, quần áo, đồ ăn, nổi tiếng với các món ăn vặt và các sạp vải.
Khu Văn Thánh và cầu Văn Thánh. Gần rạch Văn Thánh, tên gợi lại Văn Thánh miếu của Gia Định xưa; nay là khu dân cư, quán ăn ven rạch.
Đình làng. Đình Bình Hòa, đình Thạnh Mỹ Tây, đình Bình Quới và nhiều đình khác vẫn tổ chức lễ Kỳ yên, giữ lại nếp làng của vùng ven Sài Gòn xưa.
Thanh Đa, Bình Quới: bán đảo trong lòng thành phố
Ở phía đông bắc quận, sông Sài Gòn uốn một vòng lớn, tạo nên bán đảo Thanh Đa – Bình Quới. Một con kênh đào ngang cổ bán đảo, người dân gọi là kênh Thanh Đa, biến nơi này thành gần như một cù lao. Trong nhiều thập niên, Thanh Đa là nơi người thành phố đi ăn lẩu cá, uống cà phê ven sông, đi chơi cuối tuần ở khu du lịch Bình Quới.
Phần lớn bán đảo vẫn còn vườn, ruộng hoang, nhà dân thưa thớt vì nhiều năm nằm trong quy hoạch treo. Khu cư xá Thanh Đa ở đầu bán đảo là một trong những khu chung cư lớn xây trước năm 1975. Từ tháng 7/2025, vùng này thuộc phường Bình Quới, lấy tên làng Bình Quới Đông, Bình Quới Tây xưa.
Ai muốn thấy một Sài Gòn khác, ít nhà cao tầng, nhiều cây và gió sông, có thể chạy xe một vòng đường Bình Quới vào chiều mát. Đường khá nhỏ, nhiều đoạn quanh co, cần đi chậm.
Từ cầu Sài Gòn đến bến xe Miền Đông cũ
Phía đông quận, cầu Sài Gòn bắc qua sông Sài Gòn từ năm 1961, nối với xa lộ Hà Nội đi Biên Hòa. Ngã tư Hàng Xanh là nút giao lớn kẹt xe nổi tiếng, nơi đường Điện Biên Phủ, Xô Viết Nghệ Tĩnh, Bạch Đằng gặp nhau. Dọc bờ sông phía cầu Sài Gòn mọc lên khu đô thị lớn với tòa tháp cao nhất thành phố, công viên ven sông, trường học, bệnh viện.
Bến xe Miền Đông cũ trên đường Đinh Bộ Lĩnh từng là bến xe khách lớn nhất cả nước, nơi xuất phát các chuyến xe đi miền Trung, Tây Nguyên, miền Bắc. Từ cuối năm 2020, phần lớn tuyến xe đã chuyển ra bến xe Miền Đông mới ở phía Suối Tiên, bến cũ chỉ còn một số tuyến ngắn. Khu đất bến xe cũ đang được bàn chuyển đổi công năng.
Bình Thạnh cũ cũng có nhiều trường đại học lớn, nên đời sống sinh viên ở các con đường như Đinh Tiên Hoàng, Nguyễn Gia Trí, Điện Biên Phủ rất sôi động, với nhà trọ, quán ăn, quán cà phê học bài.
Năm phường mới trên đất Bình Thạnh cũ
Tên các phường mới lấy từ tên tỉnh, tên quận và tên làng cũ của vùng.
| Phường mới | Tên gọi gắn với |
|---|---|
| Gia Định | Tỉnh Gia Định xưa, khu Bà Chiểu, lăng Ông |
| Bình Thạnh | Tên quận Bình Thạnh từ năm 1976 |
| Bình Lợi Trung | Làng Bình Lợi Trung ven sông Sài Gòn phía bắc, cầu Bình Lợi |
| Thạnh Mỹ Tây | Quận Thạnh Mỹ Tây của tỉnh Gia Định trước 1975, khu Hàng Xanh, cầu Sài Gòn |
| Bình Quới | Làng Bình Quới, bán đảo Thanh Đa – Bình Quới |
Đây là phần giải thích tên, không phải ranh pháp lý. Một số phường số cũ bị chia cho hai phường mới; khi cần ghi đúng, hãy tra theo địa chỉ cụ thể.
Cách đặt tên cho thấy một chủ ý khá rõ: giữ lại những lớp tên đã có trước năm 1975 thay vì đặt tên mới hoàn toàn. Gia Định là tên tỉnh và tên phủ xưa, gắn với khu Bà Chiểu nơi từng là tỉnh lỵ. Thạnh Mỹ Tây là tên một quận của tỉnh Gia Định cũ, người lớn tuổi ở khu Hàng Xanh vẫn còn nhớ. Bình Quới và Bình Lợi Trung là tên làng ven sông Sài Gòn, gắn với bán đảo Thanh Đa và cây cầu Bình Lợi. Chỉ riêng phường Bình Thạnh là mang cái tên hình thành sau năm 1975, ghép từ Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây. Người đọc tên phường mới vì vậy cũng đọc được một phần lịch sử của vùng đất, điều mà các phường đánh số trước đây không làm được.
Đọc giấy tờ ở Bình Thạnh cũ: từ tỉnh Gia Định đến phường mới
Bình Thạnh cũ là nơi có nhiều lớp địa chỉ nhất trong các quận nội thành. Giấy tờ trước năm 1975 có thể ghi quận Bình Hòa hoặc quận Thạnh Mỹ Tây, tỉnh Gia Định. Giấy tờ từ năm 1976 đến giữa năm 2025 ghi phường số, quận Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh. Giấy tờ từ tháng 7/2025 ghi một trong năm phường mới. Cũng có những giấy thời Pháp ghi tên làng như Bình Hòa xã, Thạnh Mỹ Tây xã.
Với người đi làm thủ tục thừa kế, sang tên nhà đất có giấy tờ cũ, việc đối chiếu các lớp tên này đôi khi cần tới hồ sơ địa chính lưu trữ. Văn phòng đăng ký đất đai và trung tâm phục vụ hành chính công là nơi hướng dẫn cụ thể. Người dân chỉ cần giữ đủ bản gốc, bản sao, và ghi lại trí nhớ của người lớn tuổi về vị trí, ranh giới, tên hàng xóm xưa.
Một trường hợp hay gặp: một phường số cũ bị chia cho hai phường mới, nên hai nhà cùng ghi một phường số cũ có thể nay thuộc hai phường khác nhau. Đừng suy theo nhà hàng xóm, hãy tra theo số nhà và tên đường của chính mình.
Ăn uống, chợ búa và sinh viên ở Bình Thạnh cũ
Chợ Bà Chiểu là chợ nổi tiếng nhất quận cũ, từ sáng sớm đã có các món ăn sáng như xôi, bánh cuốn, bún, cháo; trưa có cơm; chiều có ăn vặt như bánh tráng trộn, gỏi cuốn, chè. Chợ Thị Nghè ở phía nam, gần cầu Thị Nghè, và chợ Văn Thánh, chợ Bình Hòa là những chợ dân sinh khác. Khu đường Nguyễn Gia Trí, Bùi Đình Túy, Phan Văn Trị, Chu Văn An có nhiều quán ăn phục vụ sinh viên các trường đại học gần đó.
Bình Thạnh cũ có nhiều trường đại học, cao đẳng, nên lượng sinh viên ở trọ rất lớn. Các con hẻm quanh Đinh Tiên Hoàng, Điện Biên Phủ, Xô Viết Nghệ Tĩnh, Nguyễn Xí đầy phòng trọ, quán cà phê học bài, tiệm photo. Mùa tựu trường, giá phòng tăng, người thuê nên đi xem sớm và đọc kỹ hợp đồng.
Ở khu ven sông Sài Gòn phía Thanh Đa, Bình Quới, các quán lẩu cá, quán nướng, quán cà phê sân vườn là chỗ hẹn cuối tuần của nhiều người thành phố, nhất là vào chiều mát có gió sông.
Ngập, kẹt xe và chuyện sống chung với sông
Một phần lớn Bình Thạnh cũ nằm trên đất thấp ven sông Sài Gòn và rạch Thị Nghè, rạch Văn Thánh, rạch Cầu Sơn, rạch Bình Triệu. Khi mưa lớn trùng triều cường, đường Ung Văn Khiêm, Nguyễn Hữu Cảnh, Xô Viết Nghệ Tĩnh đoạn thấp, Bình Quới có thể ngập. Người ở đây quen kê đồ đạc lên cao, xây bậc trước cửa, và tránh đi qua những đoạn ngập sâu.
Ngã tư Hàng Xanh, cầu Sài Gòn, cầu Thị Nghè, đường Điện Biên Phủ là những điểm kẹt xe quen thuộc. Tuyến metro số 1 có ga Văn Thánh và ga Tân Cảng chạy qua phía đông quận cũ, giúp người ở khu cầu Sài Gòn đi vào trung tâm hoặc sang Thủ Đức cũ thuận hơn.
Dù vậy, người Bình Thạnh vẫn thích sống gần sông. Buổi chiều, công viên ven sông ở khu cầu Sài Gòn, bờ kênh Nhiêu Lộc phía Bình Thạnh, đường ven sông Thanh Đa là nơi người dân đi bộ, chạy bộ, ngắm hoàng hôn.
Câu hỏi thường gặp
Quận Bình Thạnh cũ nay thuộc những phường nào?
Từ 1/7/2025, đất quận Bình Thạnh cũ thuộc năm phường của TP Hồ Chí Minh là Gia Định, Bình Thạnh, Bình Lợi Trung, Thạnh Mỹ Tây và Bình Quới. Tên các phường lấy từ tỉnh, quận và làng cũ.
Vì sao gọi là Bình Thạnh?
Năm 1976, hai quận Bình Hòa và Thạnh Mỹ Tây của tỉnh Gia Định cũ được nhập lại thành một quận của TP Hồ Chí Minh. Tên Bình Thạnh ghép từ chữ đầu của hai tên quận ấy.
Lăng Ông Bà Chiểu nay thuộc phường nào?
Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt ở khu Bà Chiểu, nằm trên đất phường Gia Định mới của TP Hồ Chí Minh. Tên phường được chọn để giữ lại tên tỉnh Gia Định xưa, vốn có tỉnh lỵ đặt ở khu vực này.
Bán đảo Thanh Đa nay thuộc phường nào?
Bán đảo Thanh Đa – Bình Quới nay thuộc phường Bình Quới của TP Hồ Chí Minh. Vùng này vẫn còn nhiều vườn, đất trống và các quán ven sông, khác hẳn phần còn lại của quận cũ.
Bến xe Miền Đông cũ còn hoạt động không?
Từ cuối năm 2020, phần lớn tuyến xe đường dài đã chuyển sang bến xe Miền Đông mới ở phía Suối Tiên. Bến cũ trên đường Đinh Bộ Lĩnh chỉ còn một số tuyến; trước khi đi nên kiểm tra lại thông tin tuyến xe mới nhất.