Quận 8 là quận phía nam trung tâm TP Hồ Chí Minh, tồn tại tới ngày 30/6/2025, với các phường đánh số, giáp Quận 4, Quận 5, Quận 6, Quận 7, Bình Tân và huyện Bình Chánh. Từ 1/7/2025, đất Quận 8 cũ chia thành ba phường của TP Hồ Chí Minh: Chánh Hưng, Phú Định và Bình Đông.
Nhìn trên bản đồ, Quận 8 cũ giống một mảnh đất bị cắt nhỏ bởi kênh rạch: kênh Tàu Hủ, kênh Đôi, kênh Tẻ, rạch Ông Lớn, rạch Xóm Củi, rạch Bà Tàng. Người ta gọi đây là quận sông nước của nội thành, nơi có chợ đầu mối Bình Điền và chợ hoa Tết trên bến dưới thuyền ở bến Bình Đông.
Bài này kể lại đời sống trên bến dưới thuyền ngày trước, những đổi thay của các con kênh, các chợ lớn của quận, và ba phường mới.
Đất bến bãi phía nam Chợ Lớn
Từ thế kỷ 19, khi Chợ Lớn là trung tâm lúa gạo của Nam Kỳ, các ghe thuyền từ miền Tây theo kênh Tàu Hủ, kênh Đôi lên bán lúa, gạo, trái cây, củi, than. Bờ nam các con kênh này, tức đất Quận 8 ngày nay, trở thành bến bãi, kho hàng, nhà máy xay xát, xưởng đóng ghe, chỗ ở của người làm thuê. Tên rạch Xóm Củi, bến Bình Đông, cầu Chữ Y, cầu Nhị Thiên Đường gợi lại thời ghe thuyền tấp nập ấy.
Các làng cũ như Chánh Hưng, Phú Định, Bình Đông nằm trên vùng đất thấp, ruộng xen kênh rạch, về sau được đô thị hóa dần theo các con đường như Phạm Thế Hiển, Âu Dương Lân, Tạ Quang Bửu, Dương Bá Trạc. Thời Đô thành Sài Gòn, khu vực này đã thành một quận, nhiều nhà sàn ven kênh của người lao động nghèo.
Sau năm 1976, Quận 8 của TP Hồ Chí Minh có các phường đánh số từ 1 đến 16. Đợt sắp xếp đầu năm 2025 nhập một số phường, rồi tháng 7/2025 tất cả gom thành ba phường mang tên ba làng cũ.
Kênh Đôi, kênh Tàu Hủ: từ nhà sàn đến bờ kè
Trong nhiều thập niên, hình ảnh tiêu biểu của Quận 8 là dãy nhà sàn chen chúc trên mặt kênh, nước đen, rác nổi, mùi hôi bốc lên khi trời nắng. Đây cũng là nơi sinh sống của nhiều gia đình nghèo nhất thành phố. Từ cuối thập niên 1990, thành phố bắt đầu các dự án cải thiện môi trường kênh Tàu Hủ – Bến Nghé – kênh Đôi – kênh Tẻ, di dời hàng nghìn hộ, nạo vét, kè bờ, làm đường hai bên.
Kết quả là con đường Võ Văn Kiệt bên bờ bắc kênh Tàu Hủ và các tuyến đường ven bờ nam như Bến Bình Đông, Bến Phú Định, Bến Ba Đình, Phạm Thế Hiển trở nên thông thoáng. Nước kênh đã đỡ ô nhiễm hơn nhiều, có đoạn người dân ra câu cá, tập thể dục buổi chiều. Những năm gần đây, thành phố tiếp tục di dời nhà ven rạch Xóm Củi và các rạch nhỏ khác.
Tuy vậy, Quận 8 cũ vẫn là vùng thấp, nhiều nơi ngập khi mưa lớn trùng triều cường. Người dân quen nâng nền nhà, xây bậc cao, đặt đồ đạc trên kệ, và theo dõi lịch triều vào những tháng cuối năm.
Chợ hoa trên bến dưới thuyền và các chợ lớn
Chợ hoa bến Bình Đông. Mỗi dịp cận Tết Nguyên đán, ghe thuyền chở hoa kiểng từ Bến Tre, Tiền Giang, Đồng Tháp cũ ngược kênh lên đậu dọc bến Bình Đông. Người mua đứng trên bờ, hoa mai, cúc, vạn thọ, bông giấy bày dưới ghe. Thành phố đã tổ chức chợ này thành một sự kiện thường niên, giữ lại hình ảnh trên bến dưới thuyền hiếm hoi trong nội đô.
Chợ đầu mối Bình Điền. Chợ đầu mối nông sản thực phẩm lớn trên đường Nguyễn Văn Linh, phía nam quận, chuyên rau củ, thịt, cá, hàng khô. Chợ hoạt động mạnh nhất về đêm và rạng sáng, khi xe tải từ các tỉnh đổ về, các bạn hàng ở chợ lẻ trong thành phố đến lấy hàng.
Chợ Rạch Ông và các chợ dân sinh. Chợ nhỏ trong khu dân cư, bán đồ tươi, đồ ăn sáng, phục vụ người dân các phường.
Ba phường mới mang tên ba làng cũ
Ba phường mới của Quận 8 cũ đều là tên làng xưa của vùng. Chánh Hưng là tên làng ở phía đông quận, quanh đường Phạm Thế Hiển, Âu Dương Lân, Tạ Quang Bửu, cũng là tên của khu dân cư và cầu Chánh Hưng. Phú Định là tên làng ở phía tây, giáp Quận 6 và Bình Tân, còn trong tên đường Bến Phú Định. Bình Đông là tên làng và bến dọc kênh Đôi, nơi có chợ hoa Tết, cũng là phường có phần đất phía nam quanh chợ Bình Điền.
Theo bảng đối chiếu đang được dùng phổ biến, phường Bình Đông mới ngoài phần lớn của Quận 8 cũ còn nhận một mảnh nhỏ của xã An Phú Tây thuộc huyện Bình Chánh cũ ở chỗ giáp ranh. Đây là ví dụ cho thấy ranh phường mới không phải lúc nào cũng trùng ranh quận cũ.
Vì ba phường mới đều lớn, người làm giấy tờ nên dựa vào phường số cũ để tra. Tên đường ở Quận 8 có nhiều tên trùng hoặc dễ nhầm, như các đường Bến Bình Đông, Bến Phú Định, Bến Ba Đình chạy dọc kênh, nên ghi rõ số nhà và tên hẻm.
Sống ở Quận 8 cũ hôm nay
Quận 8 cũ đang ở giữa một giai đoạn chuyển mình. Các khu nhà ven kênh đã được chỉnh trang, nhiều chung cư mới mọc lên dọc Phạm Thế Hiển, Tạ Quang Bửu, Võ Văn Kiệt, đường sá được mở rộng. Giá nhà đất vẫn thấp hơn so với các quận trung tâm, nên quận này là lựa chọn của nhiều gia đình trẻ và người làm việc ở Quận 1, Quận 5, Quận 7 cũ.
Đi lại từ Quận 8 cũ vào trung tâm khá tiện nhờ đại lộ Võ Văn Kiệt và các cầu qua kênh như cầu Chữ Y, cầu Nhị Thiên Đường, cầu Chánh Hưng, cầu Nguyễn Tri Phương. Sang Quận 7 cũ và Nhà Bè thì đi đường Nguyễn Văn Linh hoặc qua cầu Kênh Tẻ. Xuống Bình Chánh, Long An theo quốc lộ 50.
Đời sống ở các con hẻm vẫn mang nét lao động: tiệm sửa xe, quán cà phê cóc, xe bán đồ ăn sáng, nhà trọ. Người ở lâu năm nhớ những đêm trực nước ngập, những mùa chợ hoa đông người, và cả những lần di dời. Họ cũng là những người hiểu rõ nhất từng con hẻm, nên muốn hỏi đường ở Quận 8 cũ, hỏi người bán hàng trước cửa là chắc nhất.
Cầu qua kênh: những cây cầu nối Quận 8 với các quận khác
Vì bị cắt bởi kênh rạch, Quận 8 cũ có rất nhiều cầu, và mỗi cây cầu lại gắn với một câu chuyện. Cầu Chữ Y hình chữ Y nối Quận 8 với Quận 5 qua kênh Tàu Hủ, có ba nhánh lên xuống, là một trong những cây cầu đặc biệt nhất thành phố, xây từ thời Pháp. Cầu Nhị Thiên Đường, cầu Chánh Hưng, cầu Nguyễn Tri Phương, cầu Hiệp Ân, cầu Phát Triển... mỗi cầu dẫn sang một hướng: lên Chợ Lớn, sang Quận 4, xuống Quận 7, ra Bình Chánh.
Những năm gần đây, một số cầu cũ, hẹp đã được xây lại rộng hơn, cao hơn để ghe thuyền qua lại và xe lưu thông thuận hơn. Đi trên cầu vào sáng sớm, có thể thấy cảnh ghe chở cát, chở gạch, chở hàng chậm rãi trôi dưới kênh, người dân ven bờ tập thể dục, trẻ con đi học.
Người lạ đi Quận 8 cũ nên xem trước đường, vì có những nơi nhìn thấy nhà bên kia kênh mà phải vòng khá xa mới tới được cây cầu gần nhất.
Đọc địa chỉ cũ ở Quận 8
Quận 8 cũ có 16 phường đánh số vào thời gian dài, nên địa chỉ cũ thường ghi "phường 4, Quận 8" hay "phường 16, Quận 8". Sau đợt nhập đầu năm 2025 và đợt sắp xếp tháng 7/2025, các địa chỉ này được ghi theo ba phường Chánh Hưng, Phú Định, Bình Đông. Người đọc giấy tờ nên nhớ: phường số càng lớn thường nằm càng xa về phía tây và nam của quận, nhưng đây không phải quy tắc tuyệt đối.
Đường ven kênh ở Quận 8 có cách đánh số nhà riêng, nhiều đường dài chạy qua hai ba phường mới. Vì vậy, khi tra địa chỉ, hãy dựa vào tên phường cũ ghi trong giấy tờ, đối chiếu bảng sắp xếp của thành phố, hoặc hỏi trung tâm phục vụ hành chính công. Người giao hàng thì vẫn tìm theo số nhà và tên hẻm.
Những gia đình có giấy tờ từ trước năm 1975 có thể gặp tên đường cũ, tên khu cũ không còn dùng. Văn phòng đăng ký đất đai là nơi có thể giúp đối chiếu hồ sơ gốc khi cần.
Chợ đầu mối Bình Điền và phía nam Quận 8 cũ
Phía nam Quận 8 cũ, gần đại lộ Nguyễn Văn Linh, là chợ đầu mối Bình Điền, một trong ba chợ đầu mối nông sản thực phẩm lớn của thành phố. Chợ hoạt động mạnh nhất vào ban đêm và rạng sáng: xe tải chở rau, củ, trái cây, thủy sản từ các tỉnh miền Tây về, tiểu thương các chợ lẻ khắp thành phố đến lấy hàng rồi chở đi trước khi trời sáng hẳn.
Trước khi có chợ và các khu dân cư mới, phần lớn vùng này là ruộng trũng, ao rau, vườn dừa nước, nhà cửa thưa thớt dọc các rạch nhỏ. Từ những năm 2000, đại lộ Nguyễn Văn Linh và các khu nhà ở mới làm phía nam Quận 8 cũ đổi khác rất nhanh. Một số con rạch vẫn còn, ghe nhỏ vẫn đi lại, nhưng ruộng thì gần như không còn.
Người muốn đi chợ đầu mối nên đến khoảng hai đến bốn giờ sáng, đi xe máy hoặc taxi, mặc áo dễ thấy, mang tiền lẻ, và nhớ chợ này chủ yếu bán sỉ theo thùng, theo bao. Mua lẻ vẫn được ở một số sạp, nhưng không phải nơi đi chợ hằng ngày cho gia đình. Ban ngày chợ vắng, nhiều người lần đầu đến giữa trưa và thất vọng vì vậy.
Câu hỏi thường gặp
Quận 8 cũ nay thuộc những phường nào?
Từ 1/7/2025, đất Quận 8 cũ thuộc ba phường của TP Hồ Chí Minh là Chánh Hưng, Phú Định và Bình Đông. Ba tên này là tên các làng cũ của vùng đất phía nam Chợ Lớn.
Chợ hoa trên bến dưới thuyền nằm ở đâu?
Chợ họp dọc bến Bình Đông bên kênh Đôi, trên đất Quận 8 cũ, vào những ngày cận Tết Nguyên đán. Ghe chở hoa kiểng từ các tỉnh miền Tây đậu dưới kênh, người mua đứng trên bờ chọn hoa.
Chợ Bình Điền nay thuộc phường nào?
Chợ đầu mối Bình Điền trên đường Nguyễn Văn Linh, ở phía nam Quận 8 cũ, nay thuộc phường Bình Đông của TP Hồ Chí Minh. Chợ hoạt động mạnh nhất về đêm và rạng sáng.
Vì sao phường Bình Đông có cả đất của Bình Chánh?
Khi sắp xếp năm 2025, thành phố điều chỉnh ranh ở một số chỗ giáp ranh cho hợp lý. Theo bảng đối chiếu, một mảnh nhỏ của xã An Phú Tây, huyện Bình Chánh cũ được nhập vào phường Bình Đông, phần lớn An Phú Tây thuộc xã Bình Chánh.
Quận 8 cũ có hay ngập không?
Quận 8 cũ là vùng đất thấp, nhiều kênh rạch, nên một số tuyến đường và con hẻm có thể ngập khi mưa lớn trùng triều cường, nhất là vào những tháng cuối năm. Khi thuê hoặc mua nhà, nên hỏi người ở lâu và xem nền nhà so với mặt đường.