Quận 10 là một quận nội thành của TP Hồ Chí Minh cho tới ngày 30/6/2025, nằm giữa Quận 3, Quận 5, Quận 11 và quận Tân Bình. Từ 1/7/2025, toàn bộ đất Quận 10 cũ thuộc ba phường của TP Hồ Chí Minh: Diên Hồng, Vườn Lài và Hòa Hưng.
Quận 10 không có biển hiệu du lịch lớn như Quận 1, nhưng là nơi nhiều người Sài Gòn từng sống thời đi học: trường Bách khoa, trường Sư phạm Kỹ thuật cũ, các ký túc xá, hàng quán dọc đường 3 tháng 2, Sư Vạn Hạnh, Thành Thái. Đây cũng là vùng đất gắn với trận Kỳ Hòa thế kỷ 19.
Bài dưới đây đi qua lịch sử vùng đất, những công trình và nghề sống của người Quận 10 cũ, rồi giải thích ba phường mới để người đọc giấy tờ không bị rối.
Đồng Kỳ Hòa và lớp lịch sử đầu tiên
Một phần đất Quận 10 nằm trên vùng mà sử cũ gọi là đồng Kỳ Hòa (Chí Hòa), ở phía tây thành Gia Định. Năm 1860–1861, quân triều Nguyễn do Nguyễn Tri Phương chỉ huy đắp đại đồn Chí Hòa tại đây để chặn quân Pháp. Trận đánh đầu năm 1861 khiến đại đồn thất thủ, mở đường cho Pháp chiếm ba tỉnh miền Đông. Tên Nguyễn Tri Phương sau này được đặt cho con đường chạy dọc quận và cho chợ Nguyễn Tri Phương.
Thời Pháp và thời Đô thành Sài Gòn, vùng này dần thành khu dân cư đông, với các trường học, bệnh viện, khám đường Chí Hòa (nay là trại giam, nằm ở ranh Quận 10). Sau năm 1976, Quận 10 của TP Hồ Chí Minh có ranh khá ổn định, các phường đánh số từ 1 đến 15. Đợt sắp xếp đầu năm 2025 đã nhập bớt một số phường nhỏ, trước khi tất cả được gom về ba phường từ tháng 7/2025.
Nhiều cái tên đường của Quận 10 gợi lại lớp lịch sử này: Ba Vân, Lý Thường Kiệt, Lê Hồng Phong, Ngô Gia Tự, Thành Thái. Người lớn tuổi vẫn gọi khu vực quanh vòng xoay Dân Chủ, ngã sáu Cao Thắng như những tên đất riêng.
Những gì người ta nhớ về Quận 10 cũ
Trường học. Trường Đại học Bách khoa ở đường Lý Thường Kiệt là địa chỉ quen của nhiều thế hệ kỹ sư miền Nam. Quanh đó là các trường phổ thông, trung tâm ngoại ngữ, ký túc xá, nhà trọ sinh viên, quán cơm bình dân và tiệm photo.
Chùa và di tích. Việt Nam Quốc Tự trên đường 3 tháng 2 với ngọn tháp cao nhìn thấy từ xa, chùa Ấn Quang trên đường Sư Vạn Hạnh. Đây là những công trình văn hóa, kiến trúc lâu năm, ngày rằm đông người lui tới.
Bệnh viện. Bệnh viện Nhân dân 115 trên đường Sư Vạn Hạnh và một số cơ sở y tế khác khiến khu vực này luôn đông người từ các tỉnh lên chữa bệnh, kéo theo nhà trọ, quán cơm, dịch vụ đưa đón.
Chợ. Chợ Nguyễn Tri Phương, chợ Hòa Hưng, chợ Vườn Lài, chợ Lê Hồng Phong là chợ dân sinh. Khu đường Nhật Tảo, Lý Thường Kiệt có các dãy cửa hàng điện tử, điện thoại cũ và mới.
Công viên. Công viên Lê Thị Riêng ở phía bắc quận và hồ Kỳ Hòa là hai mảng xanh lớn hiếm hoi của khu nội thành dày đặc này.
Ba phường mới và chuyện tên gọi
Khi đặt tên cho ba phường mới, thành phố không dùng tên số mà chọn tên mang ý nghĩa lịch sử và địa danh. Diên Hồng gợi hội nghị Diên Hồng thời Trần. Vườn Lài là tên một con đường và một khu dân cư cũ của vùng; nguồn gốc cái tên chưa có tư liệu rõ, người lớn tuổi kể rằng xưa ở đây có vườn trồng hoa lài, nên nghe như một giai thoại địa phương. Hòa Hưng là tên gắn với khu ga Hòa Hưng, chợ Hòa Hưng ở phía giáp Quận 3.
Vì Quận 10 cũ nhỏ và dân cư đều, việc chia thành ba phường được người dân đón nhận khá nhẹ nhàng so với các quận có ranh phức tạp. Mỗi phường mới gom vài phường số cũ liền nhau, nhưng ranh không cắt gọn theo một trục đường nào để người ngoài dễ nhớ. Muốn biết chính xác một số nhà thuộc phường nào, hãy đối chiếu tên phường cũ trong giấy tờ với bảng sắp xếp của thành phố, hoặc hỏi thẳng trung tâm phục vụ hành chính công gần nhất.
Một điều hay bị nhầm: phường Hòa Hưng mới nằm trên đất Quận 10 cũ, còn ga Sài Gòn mà nhiều người quen gọi là ga Hòa Hưng thì nằm ở bên ranh Quận 3 cũ, nay thuộc phường Nhiêu Lộc.
Mẹo cho người đi lại ở Quận 10 cũ
Quận 10 cũ là một trong những khu đông xe nhất thành phố vào giờ tan học và tan sở. Vài điều người quen đường hay làm:
- Đường 3 tháng 2 và Lý Thường Kiệt thường kẹt từ khoảng năm giờ chiều; đi xe máy nên đi các đường song song như Nguyễn Tri Phương, Thành Thái hay hẻm lớn.
- Vòng xoay Dân Chủ và ngã sáu Cao Thắng là hai điểm dễ lạc với người mới; nên xem trước hướng ra trước khi vào vòng.
- Khi đến bệnh viện lớn, nên đi sớm và gửi xe ở bãi chính thức để tránh bị tính phí cao ở các điểm giữ xe tự phát.
- Ăn uống bình dân tập trung quanh chợ Nguyễn Tri Phương, Hồ Thị Kỷ và Sư Vạn Hạnh; nhiều quán bán tới khuya cho sinh viên.
- Người đi tham quan chùa nên mặc trang phục kín đáo, giữ yên lặng ở chính điện và hỏi trước khi chụp ảnh người khác.
Khu Hồ Thị Kỷ, nằm bên phía Quận 3 cũ sát ranh Quận 10, nổi tiếng với chợ hoa và phố ẩm thực đêm, đông người trẻ. Nơi này dễ đi bộ, nhưng nên giữ kỹ túi xách và điện thoại.
Tên Quận 10 có từ bao giờ
Cách đặt tên quận bằng số ở Sài Gòn bắt đầu từ thời Đô thành Sài Gòn, khi khu vực nội đô được chia thành các quận đánh số để quản lý. Quận 10 và Quận 11 là hai quận được lập muộn hơn các quận từ 1 đến 8, trên phần đất phía tây vốn thưa dân hơn, trong giai đoạn thành phố phình ra nhanh vào thập niên 1960. Sau năm 1976, TP Hồ Chí Minh giữ cách gọi này và Quận 10 tiếp tục là một quận nội thành với ranh gần như không đổi.
Vì nằm giữa các quận lớn, Quận 10 cũ là nơi giao của nhiều trục chính: đường 3 tháng 2 chạy ngang theo hướng đông tây, Lý Thường Kiệt nối Quận 5 với Tân Bình, Cách Mạng Tháng Tám chạy dọc ranh phía đông, Nguyễn Tri Phương xuyên từ bắc xuống nam. Nhờ vậy từ Quận 10 đi đâu trong nội thành cũng gần, và đó là lý do khu vực này luôn được người đi học, đi chữa bệnh chọn làm chỗ ở.
Những năm gần đây, các chung cư cũ như cư xá Bắc Hải, cư xá Nguyễn Văn Trỗi, chung cư Hòa Hưng được bàn chuyện cải tạo hoặc xây mới, kéo theo thay đổi lớn về bộ mặt từng khu.
Người Quận 10 cũ sống bằng gì
Dịch vụ cho người học. Nhà trọ, ký túc xá tư nhân, quán cơm, quán cà phê học bài, trung tâm luyện thi, tiệm in ấn. Khu quanh các trường đại học, trường cao đẳng và trung tâm ngoại ngữ sống theo lịch học, đông từ tháng chín đến tháng sáu năm sau.
Dịch vụ quanh bệnh viện. Nhà trọ cho người nhà bệnh nhân, quán cơm, tiệm thuốc, dịch vụ giữ xe, xe đưa đón. Người từ các tỉnh miền Tây, miền Trung lên khám bệnh hay tìm phòng quanh khu Sư Vạn Hạnh, Thành Thái.
Buôn bán điện tử và máy tính. Các dãy cửa hàng trên Nhật Tảo, Lý Thường Kiệt, Ba Tháng Hai bán điện thoại, linh kiện, máy tính, thiết bị cũ. Người mua hàng cũ nên kiểm tra kỹ, yêu cầu giấy bảo hành của cửa hàng và giữ hóa đơn.
Ăn uống bình dân. Chợ Nguyễn Tri Phương, Hồ Thị Kỷ, Sư Vạn Hạnh có nhiều món ăn đường phố giá vừa phải, mở muộn, phục vụ chính sinh viên và người làm ca đêm.
Nửa ngày ở Quận 10 cũ theo cách người địa phương
Quận 10 cũ không phải nơi người ta đến để tham quan theo kiểu lịch trình du lịch, nhưng nửa ngày đi chậm ở đây cho thấy rất rõ nhịp sống thường ngày của Sài Gòn. Buổi sáng có thể ghé Việt Nam Quốc Tự trên đường 3 tháng 2 khi sân chùa còn vắng, ngắm ngọn tháp nhiều tầng và khuôn viên rộng hiếm có giữa phố. Sau đó đi bộ hoặc chạy xe sang chợ Nguyễn Tri Phương ăn sáng, xem người buôn bán rau củ, hàng khô, đồ nhựa.
Gần trưa, công viên Lê Thị Riêng ở phía bắc là chỗ ngồi nghỉ dưới tán cây, có hồ nước và lối đi bộ dài. Buổi chiều, khu đường Sư Vạn Hạnh, Ba Tháng Hai có trung tâm thương mại, rạp phim, nhà sách lớn cho người muốn tránh nắng. Tối đến, sinh viên tụ tập ở các quán ăn quanh chợ Hồ Thị Kỷ hay khu Nguyễn Tri Phương, quán bày bàn ghế ra vỉa hè tới khuya.
Nếu đi bằng xe máy, nên chú ý các đoạn đường một chiều và cấm rẽ trái ở những giao lộ lớn. Đi bằng xe buýt thì các tuyến chạy qua đường 3 tháng 2, Lý Thường Kiệt, Cách Mạng Tháng Tám nối Quận 10 cũ với hầu hết khu nội thành.
Câu hỏi thường gặp
Quận 10 cũ nay thuộc những phường nào?
Từ 1/7/2025, toàn bộ đất Quận 10 cũ thuộc ba phường của TP Hồ Chí Minh: Diên Hồng, Vườn Lài và Hòa Hưng. Đây là quận có ít phường mới nhất trong nhóm quận nội thành, cùng với Quận 3, Quận 4 và Quận 5.
Đồn Kỳ Hòa nằm ở đâu?
Đại đồn Chí Hòa, còn gọi Kỳ Hòa, do Nguyễn Tri Phương cho đắp khoảng năm 1860 trên vùng đồng phía tây thành Gia Định, phần lớn trên đất Quận 10 cũ ngày nay. Hiện không còn dấu vết công sự, chỉ còn tên gọi trong địa danh như hồ Kỳ Hòa.
Trường Đại học Bách khoa nay thuộc phường nào?
Cơ sở ở đường Lý Thường Kiệt nằm trên đất Quận 10 cũ, nay thuộc một trong ba phường mới của khu vực. Vì ranh phường mới cắt theo nhiều trục đường, bạn nên tra theo số nhà cụ thể hoặc hỏi phường để chắc chắn.
Ga Sài Gòn có thuộc Quận 10 cũ không?
Không. Ga Sài Gòn trên đường Nguyễn Thông nằm ở Quận 3 cũ, dù nhiều người quen gọi là ga Hòa Hưng. Phường Hòa Hưng mới thì nằm trên đất Quận 10 cũ, ở phía bên kia đường Cách Mạng Tháng Tám.
Quận 10 có phải là quận nhỏ không?
Quận 10 cũ thuộc nhóm quận nội thành có diện tích nhỏ nhưng mật độ dân cư cao. Đất gần như được xây kín, ít mảng xanh lớn ngoài công viên Lê Thị Riêng và khu hồ Kỳ Hòa.