Quận 1 là quận trung tâm của TP Hồ Chí Minh cho tới ngày 30/6/2025, gồm 10 phường: Bến Nghé, Bến Thành, Cầu Kho, Cầu Ông Lãnh, Cô Giang, Đa Kao, Nguyễn Cư Trinh, Nguyễn Thái Bình, Phạm Ngũ Lão và Tân Định. Từ 1/7/2025, đất Quận 1 cũ chia thành bốn phường của TP Hồ Chí Minh: Sài Gòn, Bến Thành, Tân Định và Cầu Ông Lãnh.
Đây là khu vực người ở nơi khác hình dung khi nghe hai chữ Sài Gòn: chợ Bến Thành, Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện, phố đi bộ Nguyễn Huệ, bến Bạch Đằng. Nhưng Quận 1 cũ còn có những xóm lao động ven kênh Tàu Hủ, những con hẻm ở Cầu Kho, Cô Giang và khu chợ Tân Định ồn ào từ sáng sớm.
Từ thành Gia Định đến quận trung tâm
Phần lõi Quận 1 là nơi đặt thành Gia Định thời nhà Nguyễn, trên vùng đất cao giữa sông Sài Gòn, rạch Thị Nghè và rạch Bến Nghé. Sau khi chiếm thành năm 1859, người Pháp san bằng thành cũ và quy hoạch lại thành phố Sài Gòn theo kiểu ô bàn cờ, với các đại lộ, công thự, nhà thờ, bưu điện mà ngày nay phần nhiều còn đứng. Cái tên Bến Nghé là tên gốc của vùng bến sông này, còn được dùng làm tên phường cho tới năm 2025.
Sau năm 1954, khu vực này là trung tâm của Đô thành Sài Gòn và được chia thành các quận số. Sau năm 1976, Quận 1 của TP Hồ Chí Minh giữ vai trò trung tâm hành chính, thương mại, với trụ sở Ủy ban nhân dân thành phố ở đầu đường Nguyễn Huệ. Trong gần nửa thế kỷ, ranh Quận 1 gần như không đổi; các thay đổi chủ yếu nằm ở việc sắp xếp, đặt tên phường.
Tên các phường Quận 1 cũ không đánh số như nhiều quận khác mà mang tên đất hoặc tên người: Đa Kao gợi lại xóm Đất Hộ xưa, Cầu Kho và Cầu Ông Lãnh là tên những cây cầu bắc qua kênh, Nguyễn Cư Trinh, Cô Giang, Nguyễn Thái Bình, Phạm Ngũ Lão là tên danh nhân và nhân vật lịch sử.
Những di tích và địa điểm làm nên Quận 1 cũ
Dinh Độc Lập. Còn gọi là Hội trường Thống Nhất, dựng lại đầu những năm 1960 trên nền dinh Norodom thời Pháp. Đây là di tích quốc gia đặc biệt, mở cửa cho khách tham quan.
Nhà thờ Đức Bà và Bưu điện thành phố. Hai công trình cuối thế kỷ 19 đứng cạnh nhau ở công xã Paris. Nhà thờ xây bằng gạch đỏ đưa từ Pháp sang; bưu điện có mái vòm sắt và sảnh rộng, hằng ngày đông khách tham quan.
Chợ Bến Thành. Chợ hiện nay xây xong năm 1914 ở vị trí mới, trước bùng binh Quách Thị Trang. Tháp đồng hồ ở cổng nam là hình ảnh quen thuộc trên bưu thiếp và lịch treo tường.
Phố đi bộ Nguyễn Huệ và bến Bạch Đằng. Đại lộ nối trụ sở Ủy ban nhân dân thành phố với bờ sông Sài Gòn, nơi diễn ra đường hoa Tết và các dịp lễ lớn. Bến Bạch Đằng có bến tàu buýt đường sông.
Thảo Cầm Viên và đền Hùng Vương. Vườn thú và vườn bách thảo lâu đời ở đầu đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, sát rạch Thị Nghè, lập từ năm 1864. Bảo tàng Lịch sử Việt Nam nằm trong khuôn viên này.
Chợ Tân Định và chợ Dân Sinh. Hai chợ của người địa phương: Tân Định bán vải, đồ ăn, hàng khô; Dân Sinh nổi tiếng với đồ cơ khí, phụ tùng, đồ dùng cũ.
Đời sống phía sau mặt tiền
Quận 1 cũ không chỉ có khách sạn và tòa nhà văn phòng. Khu Phạm Ngũ Lão – Bùi Viện là phố khách du lịch ba lô với quán ăn, nhà nghỉ nhỏ, đông người cả ngày lẫn đêm. Khu Cầu Kho, Cô Giang, Nguyễn Cư Trinh nằm giữa đường Trần Hưng Đạo và kênh Tàu Hủ là những xóm hẻm sâu, nhà ống san sát, người ở lâu đời làm thợ may, bán quán, đạp xe ôm thời trước. Khu Đa Kao có những dãy nhà phố cũ, quán ăn nhỏ dọc Đinh Tiên Hoàng, chùa Ngọc Hoàng ở đường Mai Thị Lựu.
Ven kênh Tàu Hủ – Bến Nghé, đường Võ Văn Kiệt mở dọc bờ kênh từ giữa thập niên 2000 đã thay hẳn bộ mặt những dãy nhà sàn lụp xụp ngày trước. Cầu Ông Lãnh, cầu Calmette, cầu Mống nối Quận 1 với Quận 4 bên kia kênh. Những cây cầu này cũng là nguồn gốc của tên phường Cầu Ông Lãnh, Cầu Kho.
Ai từng ở Quận 1 lâu đều biết một nghịch lý: quận trung tâm nhất lại là nơi dân số thường trú giảm dần, vì nhà phố mặt tiền chuyển sang cho thuê làm cửa hàng, văn phòng, còn con cháu dời ra các quận mới.
Phường cũ của Quận 1 nay thuộc phường nào
Bốn phường mới mang những cái tên giàu lịch sử nhất của khu trung tâm. Bảng dưới là hướng chính; phường Nguyễn Thái Bình và Cầu Ông Lãnh cũ bị chia cho hơn một phường mới.
| Phường mới | Gồm chủ yếu khu vực phường cũ |
|---|---|
| Phường Sài Gòn | Bến Nghé, phần lớn Đa Kao và một phần Nguyễn Thái Bình |
| Phường Tân Định | Tân Định và phần còn lại của Đa Kao |
| Phường Bến Thành | Bến Thành, Phạm Ngũ Lão, phần còn lại của Nguyễn Thái Bình và một phần Cầu Ông Lãnh |
| Phường Cầu Ông Lãnh | Cầu Kho, Cô Giang, Nguyễn Cư Trinh và phần còn lại của Cầu Ông Lãnh |
Tên phường Sài Gòn mới được đặt để giữ lại cái tên gắn với cả thành phố. Nó không có nghĩa là phường này bao trùm toàn bộ khu "Sài Gòn" theo cách người ta hay gọi; đó chỉ là phần đất quanh Nhà thờ Đức Bà, Nguyễn Huệ, bến Bạch Đằng và lân cận.
Đi dạo Quận 1 cũ như người ở đây
Người địa phương hiếm khi đi dạo Quận 1 vào giữa trưa. Buổi sáng sớm là lúc đẹp nhất: công viên Tao Đàn có người tập thể dục, hội chim cảnh; chợ Tân Định và chợ Bến Thành mở hàng; đường Lê Thánh Tôn, Đồng Khởi còn mát. Chiều tối là giờ ra phố đi bộ Nguyễn Huệ, bến Bạch Đằng, nhìn qua sông thấy Thủ Thiêm lên đèn.
Đi bộ trong Quận 1 cũ thuận nhất là theo các trục cũ của thời Pháp: từ Nhà thờ Đức Bà xuống Đồng Khởi ra bờ sông, rẽ qua Nguyễn Huệ, Hàm Nghi, về chợ Bến Thành. Một vòng như vậy mất hơn một giờ nếu ghé vào bưu điện, nhà hát thành phố và vài con hẻm cà phê chung cư cũ. Khu Đa Kao và Tân Định hợp để đi một buổi riêng, ghé chùa, chợ, nhà thờ Tân Định bên ranh Quận 3.
Gửi xe máy ở khu trung tâm nên chọn bãi có vé rõ ràng, giá niêm yết. Khi đi taxi hay xe công nghệ, nên chọn điểm đón ở đường nhánh vì các trục lớn hay cấm dừng.
Ăn và đi chợ ở Quận 1 cũ
Khách du lịch thường ăn ở quầy ẩm thực trong chợ Bến Thành, nhưng người Sài Gòn lâu năm có thói quen khác. Buổi sáng họ ăn hủ tiếu, phở, bánh cuốn, xôi ở các quán vỉa hè quanh chợ Tân Định, đường Hai Bà Trưng, Trần Quang Khải. Trưa là cơm văn phòng trong các con hẻm phía sau những tòa nhà lớn trên Hàm Nghi, Pasteur, Lê Thánh Tôn, nơi một dĩa cơm được dọn ra trong vài phút cho người đi làm. Chiều tối, khu Đa Kao và Nguyễn Hữu Cầu có nhiều quán ăn nhỏ, còn quanh Bùi Viện thì quán bán đến khuya cho khách nước ngoài.
Chợ Bến Thành vẫn là chợ có hàng vải, hàng khô, đồ lưu niệm, nhưng giá ở đây thường cao hơn chợ dân sinh vì đông khách du lịch. Muốn mua đồ ăn tươi theo kiểu người địa phương, chợ Tân Định là lựa chọn quen thuộc hơn. Chợ Dân Sinh trên đường Yersin thì dành cho người cần đồ cơ khí, đồ bảo hộ, phụ tùng, dụng cụ cầm tay.
Một lời khuyên thực tế: ở các quầy không niêm yết, hãy hỏi giá trước rồi mới gọi món hoặc chọn hàng. Người bán ở đây quen khách lạ nên phần lớn sòng phẳng, nhưng hỏi trước vẫn là cách giữ cho bữa ăn và chuyến mua sắm vui vẻ.
Giấy tờ, doanh nghiệp và chuyện đổi địa chỉ ở trung tâm cũ
Quận 1 cũ là nơi đặt trụ sở của rất nhiều công ty, văn phòng đại diện, ngân hàng. Từ tháng 7/2025, địa chỉ của họ trên giấy phép, hóa đơn, con dấu, bảng hiệu vẫn có thể còn ghi Quận 1. Theo hướng dẫn chung khi sắp xếp đơn vị hành chính, doanh nghiệp không bị buộc đổi giấy đăng ký chỉ vì tên quận, phường thay đổi; việc cập nhật được làm khi doanh nghiệp đăng ký thay đổi nội dung khác hoặc khi có nhu cầu. Tuy vậy, hóa đơn, hợp đồng mới nên ghi theo tên phường mới để tránh vướng khi đối chiếu.
Với hộ dân, chuyện thường gặp nhất là căn cước, giấy tờ nhà đất, đăng ký xe ghi địa chỉ cũ. Những giấy này vẫn dùng được. Khi cần làm thủ tục mới, bạn mang giấy tờ gốc tới trung tâm phục vụ hành chính công của phường mới. Ở khu trung tâm, nhiều người cũng hay thắc mắc chuyện một con đường dài như Hai Bà Trưng, Nguyễn Đình Chiểu, Trần Hưng Đạo chạy qua nhiều phường mới; trường hợp này hãy căn cứ số nhà và tên phường cũ.
Câu hỏi thường gặp
Quận 1 cũ trước 7/2025 có bao nhiêu phường?
Quận 1 có 10 phường: Bến Nghé, Bến Thành, Cầu Kho, Cầu Ông Lãnh, Cô Giang, Đa Kao, Nguyễn Cư Trinh, Nguyễn Thái Bình, Phạm Ngũ Lão và Tân Định. Các phường này mang tên địa danh hoặc danh nhân chứ không đánh số.
Chợ Bến Thành nay thuộc phường nào?
Chợ Bến Thành nằm trong phường Bến Thành mới của TP Hồ Chí Minh, phường hình thành từ phường Bến Thành, Phạm Ngũ Lão và phần lân cận của Quận 1 cũ.
Phường Sài Gòn mới có phải cả Quận 1 cũ không?
Không. Phường Sài Gòn chỉ là một trong bốn phường trên đất Quận 1 cũ, chủ yếu từ phường Bến Nghé, phần lớn Đa Kao và một phần Nguyễn Thái Bình. Ba phường còn lại là Bến Thành, Tân Định và Cầu Ông Lãnh.
Bùi Viện thuộc phường nào từ 7/2025?
Khu phố Bùi Viện, Phạm Ngũ Lão nằm trong phường Bến Thành mới, vì phường Phạm Ngũ Lão cũ được nhập cùng phường Bến Thành. Nếu cần chắc cho từng số nhà, bạn có thể hỏi trung tâm phục vụ hành chính công của phường.
Vì sao tên phường Bến Nghé không còn?
Bến Nghé cũ được nhập cùng phần lớn Đa Kao và một phần Nguyễn Thái Bình thành phường Sài Gòn. Tên Bến Nghé vẫn còn trong tên rạch Bến Nghé, trong sách sử và lời ăn tiếng nói, chỉ không còn là tên đơn vị hành chính.