Huyện Yên Phong là đơn vị cấp huyện ở phía tây bắc tỉnh Bắc Ninh cũ, ven sông Cầu, giáp Hà Nội và Bắc Giang cũ. Huyện giữ nguyên tên qua nhiều thời kỳ, không bị ghép như Tiên Du hay Gia Bình. Từ 1/7/2025, Yên Phong không còn là cấp hành chính; địa bàn thuộc các xã, phường mới của tỉnh Bắc Ninh.
Yên Phong là nơi sông Cầu, khúc sông Như Nguyệt, từng là phòng tuyến chống quân Tống năm 1077 dưới sự chỉ huy của Lý Thường Kiệt. Ngày nay, đây là một trong những vùng công nghiệp điện tử lớn nhất cả nước. Bài viết dành cho người quê Yên Phong, người đang làm việc tại đây và ai cần làm giấy tờ.
Một cái tên giữ nguyên qua nhiều thời
Yên Phong là tên huyện có từ thời phong kiến, thuộc phủ Từ Sơn của trấn Kinh Bắc. Khác với nhiều huyện khác của Bắc Ninh cũ, Yên Phong không bị ghép với huyện nào trong thời tỉnh Hà Bắc, nên giấy tờ của người Yên Phong ít lớp tên hơn: chủ yếu là Hà Bắc hay Bắc Ninh ở cấp tỉnh, còn cấp huyện luôn là Yên Phong.
Huyện lỵ đặt ở thị trấn Chờ, nơi có chợ Chờ là chợ lớn của vùng. Năm 2007, khi thành phố Bắc Ninh mở rộng, một số xã ở phía đông nam Yên Phong giáp thành phố được chuyển sang thành phố. Vì vậy có những làng giấy tờ trước năm đó ghi huyện Yên Phong, nay là đất thuộc khu vực thành phố Bắc Ninh cũ.
Yên Phong giữ là huyện cho tới khi cấp huyện bị bỏ từ 1/7/2025, dù tốc độ đô thị hoá ở đây không kém những nơi đã lên thị xã. Các xã và thị trấn Chờ được gom thành xã, phường mới của tỉnh Bắc Ninh.
Ở phía bắc, sông Cầu là ranh giới tự nhiên giữa Yên Phong và Bắc Giang cũ. Từ 1/7/2025, hai bờ sông thuộc cùng một tỉnh Bắc Ninh, con sông không còn là ranh tỉnh, nhưng vẫn là mốc địa lý quen thuộc của người dân hai bên.
Như Nguyệt 1077: phòng tuyến trên sông Cầu
Năm 1077, quân Tống tiến xuống phía nam, bị chặn lại ở bờ bắc sông Như Nguyệt, tên gọi khúc sông Cầu chảy qua vùng Yên Phong. Lý Thường Kiệt cho đắp phòng tuyến dọc bờ nam, đóng cọc, lập đồn, cầm cự suốt nhiều tháng. Trận Như Nguyệt kết thúc với việc quân Tống phải rút về.
Gắn với trận đánh này là bài thơ Nam quốc sơn hà, mà theo truyền thuyết được đọc vang lên trong đêm tại đền thờ bên sông để khích lệ quân sĩ. Dù các nhà nghiên cứu còn bàn về nguồn gốc bài thơ, nó vẫn được coi là một trong những áng văn khẳng định chủ quyền sớm nhất của người Việt.
Ngôi đền thường được nhắc tới trong truyền thuyết này là đền Xà ở vùng Tam Giang, thờ hai anh em Trương Hống, Trương Hát, tướng thời Triệu Việt Vương. Đền nằm bên bờ sông Cầu, là di tích lịch sử của vùng, mỗi năm có hội làng.
Đứng trên đê sông Cầu ở Yên Phong, bạn có thể hình dung phòng tuyến năm xưa: con sông không quá rộng, bờ nam thấp, bờ bắc là vùng đất Bắc Giang cũ. Đây là một trong những địa điểm lịch sử quan trọng nhất của Bắc Ninh cũ dù ít khách du lịch biết tới.
Vọng Nguyệt và các làng ven sông
Làng Vọng Nguyệt bên sông Cầu là một trong những làng quan họ cổ, đồng thời nổi tiếng với nghề ươm tơ, dệt lụa. Xưa kia, tơ Vọng Nguyệt được biết tiếng ở cả vùng Kinh Bắc. Nghề nay không còn sôi động như trước, nhưng làng vẫn giữ một số khung dệt và những người thợ lâu năm.
Quan họ Vọng Nguyệt có lối hát riêng, và làng có tục kết chạ với các làng quan họ khác. Vào dịp hội làng, các bọn quan họ hát đối đáp, mời trầu, như ở các làng quanh thành phố Bắc Ninh cũ.
Các làng ven sông Cầu của Yên Phong còn giữ đình chùa cổ, bến đò, bãi bồi trồng ngô, rau. Mùa nước lên, bãi bồi ngập; mùa nước cạn, người dân xuống bãi canh tác. Nhịp sống theo mùa sông ấy vẫn còn dù cạnh đó là khu công nghiệp lớn.
Người thích đi bộ hoặc đạp xe có thể đi theo đê sông Cầu từ vùng Tam Giang về phía đông, qua các làng cổ. Nên đi vào ngày khô, tránh giờ tan ca khi đường đông xe công nhân.
Khu công nghiệp Yên Phong và đời sống mới
Từ cuối những năm 2000, khu công nghiệp Yên Phong được xây dựng, nơi đặt nhà máy điện tử lớn của Samsung cùng hàng loạt nhà cung cấp linh kiện. Yên Phong nhanh chóng trở thành một trong những vùng công nghiệp điện tử lớn nhất cả nước, kéo theo hàng chục nghìn lao động từ nhiều tỉnh về làm việc.
Đời sống thay đổi nhanh: nhà trọ, chung cư công nhân, chợ, siêu thị, quán ăn mọc dày quanh khu công nghiệp. Thị trấn Chờ và các xã lân cận đông đúc hơn nhiều so với trước. Nhiều người Yên Phong chuyển sang cho thuê nhà, buôn bán, dịch vụ.
Yên Phong giáp Hà Nội ở phía tây, gần sân bay Nội Bài theo đường nối, nên thuận tiện cho hàng điện tử xuất khẩu bằng đường hàng không. Đây là một lý do khiến các nhà máy điện tử chọn đặt ở đây.
Với người mới đến tìm việc, Yên Phong có nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều dịch vụ môi giới không rõ ràng. Nên tìm việc qua kênh tuyển dụng chính thức của doanh nghiệp, đọc kỹ hợp đồng, và đăng ký tạm trú khi thuê trọ.
Yên Phong sau 1/7/2025 và chuyện ghi địa chỉ
Từ 1/7/2025, huyện Yên Phong không còn. Các xã và thị trấn Chờ được gom thành một số xã, phường mới của tỉnh Bắc Ninh. Khi khai địa chỉ mới, ghi theo dạng thôn hoặc khu phố, tên xã hoặc phường mới, tỉnh Bắc Ninh.
Doanh nghiệp trong khu công nghiệp Yên Phong cũng cần cập nhật địa chỉ trụ sở theo tên xã, phường mới khi làm thủ tục thay đổi đăng ký. Hợp đồng lao động, hợp đồng thuê nhà ký trước 7/2025 ghi huyện Yên Phong vẫn có hiệu lực.
Người có giấy tờ ở những làng đã chuyển sang thành phố Bắc Ninh từ năm 2007 có thể gặp ba lớp: huyện Yên Phong, thành phố Bắc Ninh, rồi phường mới. Mỗi lớp đúng với thời điểm của nó.
Danh sách sắp xếp chính thức của tỉnh Bắc Ninh là căn cứ để đối chiếu xã cũ với xã, phường mới. Khi cần chắc chắn, đặc biệt với đất đai, nên hỏi bộ phận một cửa hoặc cán bộ địa chính nơi có đất.
Đi Yên Phong: từ Hà Nội, Nội Bài hay thành phố Bắc Ninh cũ
Từ Hà Nội, có thể đi qua Đông Anh theo các tuyến nối về phía đông để tới Yên Phong, hoặc đi quốc lộ 1 lên Từ Sơn rồi rẽ lên phía bắc. Từ sân bay Nội Bài, đường nối về khu công nghiệp Yên Phong khá thuận, là lý do nhiều chuyên gia nước ngoài chọn ở quanh đây.
Từ khu vực thành phố Bắc Ninh cũ đi về phía tây bắc là tới thị trấn Chờ cũ. Từ Chờ, các đường tỉnh, đường liên xã toả ra những làng ven sông Cầu như Tam Giang, Vọng Nguyệt.
Xe buýt nối Bắc Ninh, Hà Nội với khu công nghiệp Yên Phong có hoạt động, phục vụ nhiều công nhân đi làm. Doanh nghiệp lớn thường có xe đưa đón riêng theo ca. Giờ đổi ca là lúc đường đông nhất, người đi xe máy nên tránh.
Mùa đi thăm làng ven sông đẹp nhất là mùa thu và đầu xuân, khi trời khô, nước sông thấp, bãi bồi xanh. Mùa mưa lũ, đê sông Cầu được kiểm soát chặt, có đoạn hạn chế đi lại.
Người Yên Phong giữa làng cũ và phố mới
Vài chục năm trước, Yên Phong là vùng thuần nông, người dân trồng lúa, nuôi tằm, dệt lụa, buôn bán ở chợ Chờ. Chỉ trong khoảng hai thập niên, khu công nghiệp làm thay đổi gần như mọi mặt đời sống: thu nhập, nghề nghiệp, nhà cửa, cả cách người ta dùng thời gian.
Nhiều gia đình xây nhà nhiều tầng để cho công nhân thuê trọ, mở cửa hàng tạp hoá, quán ăn. Người trẻ có thể vào làm nhà máy ngay tại quê thay vì đi xa. Đổi lại, làng đông người lạ, đường sá chật hơn, và nhịp sống làng xưa bị kéo theo nhịp ca kíp của nhà máy.
Những người lớn tuổi vẫn giữ đình, chùa, hội làng, lớp quan họ, như một cách nhắc con cháu nhớ mình là người Kinh Bắc. Hội làng đầu xuân vẫn là dịp cả làng cùng nhau, kể cả những gia đình đã chuyển hẳn sang làm dịch vụ.
Với người nhập cư tới Yên Phong làm việc, hoà vào đời sống làng là chuyện của thời gian: tham gia sinh hoạt tổ dân phố, tôn trọng lệ làng, giữ trật tự khu trọ. Nhiều người đã ở lại lâu, lập gia đình, trở thành người Yên Phong mới.
Chợ Chờ vẫn là nơi thấy rõ sự pha trộn ấy. Buổi sáng, người làng mang rau, cá, gà vịt ra bán; buổi chiều, công nhân tan ca ghé mua đồ ăn, quần áo, đồ dùng. Giọng nói ở chợ giờ có đủ vùng miền, từ Thanh Hóa, Nghệ An tới các tỉnh miền núi phía bắc, xen với giọng Kinh Bắc của người bán hàng lâu năm.
Câu hỏi thường gặp
Yên Phong cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Yên Phong cũ thuộc tỉnh Bắc Ninh mới, hợp từ Bắc Ninh và Bắc Giang theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Yên Phong không còn là cấp huyện; các xã và thị trấn Chờ được gom thành xã, phường mới trực thuộc tỉnh.
Sông Như Nguyệt là sông nào?
Như Nguyệt là tên gọi xưa của khúc sông Cầu chảy qua vùng Yên Phong. Năm 1077, Lý Thường Kiệt lập phòng tuyến dọc bờ nam khúc sông này để chặn quân Tống. Trận Như Nguyệt là một trong những trận đánh nổi tiếng nhất thời Lý.
Huyện lỵ Yên Phong ở đâu?
Huyện lỵ Yên Phong trước 7/2025 là thị trấn Chờ, nơi có chợ Chờ là chợ lớn của vùng. Từ 1/7/2025 không còn cấp huyện, khu vực Chờ thuộc một đơn vị cấp xã mới của tỉnh Bắc Ninh.
Yên Phong có từng bị ghép với huyện khác không?
Không như Tiên Du, Từ Sơn hay Gia Bình, Lương Tài, Yên Phong không bị ghép với huyện nào trong thời tỉnh Hà Bắc. Tuy vậy, năm 2007 một số xã phía đông nam Yên Phong đã chuyển sang thành phố Bắc Ninh khi thành phố mở rộng.
Làng Vọng Nguyệt nổi tiếng về gì?
Làng Vọng Nguyệt bên sông Cầu là làng quan họ cổ, đồng thời nổi tiếng với nghề ươm tơ, dệt lụa. Nghề không còn sôi động như xưa, nhưng làng vẫn giữ một số khung dệt và lệ hát quan họ trong dịp hội làng đầu xuân.
Làm việc ở khu công nghiệp Yên Phong cần lưu ý gì?
Nên tìm việc qua kênh tuyển dụng chính thức của doanh nghiệp hoặc trung tâm dịch vụ việc làm, không nộp tiền cho người môi giới không rõ ràng. Đọc kỹ hợp đồng lao động, hỏi rõ ca làm, đăng ký tạm trú khi thuê trọ, và giữ liên lạc với tổ dân phố.