Huyện Xuân Lộc nằm ở phía đông Đồng Nai cũ, trung tâm là thị trấn Gia Ray trên quốc lộ 1, giáp vùng Bình Thuận cũ và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ. Huyện có núi Chứa Chan, ngọn núi cao nhất Đồng Nai cũ. Từ 1/7/2025, cấp huyện không còn, địa bàn Xuân Lộc cũ thuộc một số xã mới của tỉnh Đồng Nai.
Tên Xuân Lộc rất dễ gây nhầm: trận Xuân Lộc năm 1975 diễn ra ở trung tâm Long Khánh ngày nay, không phải ở huyện Xuân Lộc với trung tâm Gia Ray. Bài này gỡ chuyện tên gọi, rồi đi qua núi Chứa Chan, ruộng đồng, cây trái và những điều cần biết sau sáp nhập.
Hai chữ Xuân Lộc: tên cũ của tỉnh lỵ và tên huyện nay
Trước năm 1976, Xuân Lộc là tên tỉnh lỵ của tỉnh Long Khánh, tức trung tâm thành phố Long Khánh sau này. Sau năm 1976, tên Xuân Lộc được dùng cho một huyện lớn bao gần hết vùng tỉnh Long Khánh cũ.
Đầu thập niên 1990, huyện Xuân Lộc lớn được chia thành hai huyện Long Khánh và Xuân Lộc. Trung tâm đô thị cũ thuộc huyện Long Khánh, còn huyện Xuân Lộc mới chuyển trung tâm về Gia Ray ở phía đông, trên quốc lộ 1.
Năm 2003, Xuân Lộc nhường một phần đất phía nam để cùng huyện Long Khánh cũ lập huyện Cẩm Mỹ. Từ đó đến trước 7/2025, ranh giới huyện Xuân Lộc ổn định.
Vì thế khi đọc sách sử về "Xuân Lộc" trước năm 1976, cần hiểu là vùng Long Khánh. Người sinh ở Gia Ray trước những năm 1990 có giấy tờ ghi huyện Xuân Lộc là đúng, chỉ là ranh giới huyện khi ấy rộng hơn.
Người ở nơi khác hỏi đường "đi Xuân Lộc" cũng hay bị hiểu lầm: người lớn tuổi có thể chỉ về Long Khánh, người trẻ lại chỉ về Gia Ray. Muốn rõ ràng, nên hỏi theo tên điểm cụ thể như Gia Ray, núi Chứa Chan, hay trung tâm Long Khánh.
Sách báo viết về trận đánh năm 1975 thường dùng chữ "Xuân Lộc" theo tên gọi thời ấy, nên người đọc ngày nay cần đặt nó vào đúng bối cảnh. Bia tưởng niệm, nhà truyền thống về trận đánh nằm ở vùng Long Khánh, không phải ở Gia Ray.
Núi Chứa Chan, ngọn núi của cả vùng
Núi Chứa Chan, còn gọi là núi Gia Lào, đứng một mình giữa đồng bằng phía đông Đồng Nai cũ. Đây là ngọn núi cao nhất Đồng Nai cũ, nhìn thấy từ rất xa khi đi trên quốc lộ 1.
Trên núi có nhiều chùa, am, hang đá dựng qua nhiều thời kỳ, nằm rải từ chân lên sườn núi. Dịp đầu năm, người dân nhiều nơi đến leo núi, viếng cảnh; đường lên có bậc đá, có đoạn dốc.
Núi Chứa Chan còn có rừng, nhiều loài cây, suối nhỏ. Một số người leo đường mòn lên đỉnh để cắm trại, ngắm bình minh. Cần đi theo nhóm, mang đủ nước, không đốt lửa vào mùa khô, và thông báo với người thân lộ trình.
Những năm gần đây có các dịch vụ hỗ trợ lên núi. Giá vé, giờ hoạt động nên hỏi tại chỗ; không nên tin các thông tin cũ trên mạng.
Gia Ray và vùng đồng lúa, cây trái
Thị trấn Gia Ray là trung tâm của huyện, có chợ, bệnh viện, trường học, bến xe. Ga Gia Ray trên đường sắt Bắc – Nam có một số chuyến tàu dừng.
Khác với nhiều nơi khác của vùng đất đỏ, Xuân Lộc có những cánh đồng lúa ở vùng trũng, nhất là quanh chân núi Chứa Chan. Mùa lúa chín, đồng vàng dưới bóng núi là cảnh đẹp của huyện.
Trên các vùng đồi, người dân trồng cao su, tiêu, cà phê, điều, bắp và cây ăn trái như chôm chôm, sầu riêng, xoài. Chăn nuôi gia súc, gia cầm cũng phổ biến.
Các hồ thủy lợi như hồ Núi Le cung cấp nước tưới cho đồng ruộng. Mùa khô, nước là mối lo chung, nhiều hộ phải khoan giếng, đào ao.
Chợ Gia Ray họp sớm, bán đủ nông sản các xã quanh vùng. Những năm gần đây, dọc quốc lộ quanh Gia Ray mọc thêm nhiều cửa hàng vật tư nông nghiệp, đại lý xe máy, quán cà phê, cho thấy thị trấn đang lớn lên dần.
Người Chơro và các cộng đồng ở Xuân Lộc
Người Chơro sống lâu đời ở vùng Xuân Lộc, một số làng còn giữ nghề đan lát, rượu cần, lễ cúng lúa mới. Sau nhiều thay đổi, đời sống của họ gắn nhiều hơn với vườn cây và làm thuê.
Người Kinh ở Xuân Lộc đến từ nhiều miền qua các đợt di dân: thời đồn điền cao su, năm 1954, sau năm 1975. Có cả các cộng đồng đồng bào phía Bắc vào lập nghiệp.
Chợ Gia Ray và các chợ xã là nơi gặp gỡ của nhiều cộng đồng, bán đủ sản vật: trái cây, gạo, rau, gà vườn, măng.
Lễ hội ở Xuân Lộc gắn với đình làng, chùa trên núi Chứa Chan và các lễ của từng cộng đồng. Khách đến nên tìm hiểu trước và tôn trọng phong tục địa phương.
Ở một số xã có làng người Chơro sống tập trung, với nhà văn hóa cộng đồng, nơi tổ chức các lễ cúng lúa mới, đâm trâu theo kiểu truyền thống đã được giản lược. Chính quyền địa phương có hỗ trợ giữ cồng chiêng và nghề đan lát.
Đường ra Bình Thuận và xuống biển
Quốc lộ 1 đi qua Gia Ray rồi sang Bình Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng mới. Xuân Lộc vì vậy là cửa ngõ phía đông của Đồng Nai cũ trên trục Bắc – Nam.
Cao tốc Dầu Giây – Phan Thiết đi qua phía nam huyện, giúp xe từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Phan Thiết nhanh hơn, giảm xe tải trên quốc lộ 1 qua Gia Ray.
Từ Xuân Lộc cũng có đường đi xuống Xuyên Mộc, biển Hồ Tràm, Bình Châu của Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Đường này hẹp, đi chậm nhưng ngắn.
Người đi xe máy trên quốc lộ 1 đoạn qua Xuân Lộc cần cẩn thận vì xe khách, xe tải chạy nhanh. Nên nghỉ ở thị trấn khi mệt thay vì cố đi tiếp.
Trên đoạn quốc lộ 1 từ Gia Ray đi về phía đông, xe khách đi Phan Thiết, Nha Trang chạy nhiều. Người cần đi các tỉnh miền Trung có thể đón xe ở Gia Ray mà không cần về Biên Hòa hay Thành phố Hồ Chí Minh.
Xuân Lộc cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện Xuân Lộc không còn là đơn vị hành chính. Thị trấn Gia Ray và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới thuộc tỉnh Đồng Nai; tên một số xã mới giữ tên quen của vùng. Danh sách cụ thể nên tra bảng sắp xếp chính thức hoặc hỏi công an xã.
Xuân Lộc cũ nay giáp ba tỉnh, thành khác nhau so với trước: Lâm Đồng mới ở phía đông, phần trước đây là Bình Thuận; Thành phố Hồ Chí Minh mới ở phía nam, phần trước đây là Bà Rịa – Vũng Tàu; còn lại vẫn là các vùng của Đồng Nai.
Địa chỉ mới ghi: số nhà hoặc ấp, xã mới, tỉnh Đồng Nai. Giấy tờ cũ ghi huyện Xuân Lộc vẫn có giá trị.
Khi khai lý lịch, nếu nơi sinh ghi "Xuân Lộc, Long Khánh" từ trước 1976, nên ghi đúng như giấy khai sinh và ghi chú địa danh hiện nay nếu biểu mẫu yêu cầu.
Một ngày ở Xuân Lộc
Sáng sớm có thể leo núi Chứa Chan, xuống núi trước khi nắng gắt. Trưa ăn ở Gia Ray với các món cơm, bún, bánh canh, gà vườn, cá đồng.
Chiều ghé hồ Núi Le hoặc đi dọc đồng lúa dưới chân núi, nếu đúng mùa lúa chín sẽ có ảnh đẹp. Một số vườn cây ăn trái cho khách vào tham quan theo mùa.
Nếu còn thời gian, có thể nối sang mộ cự thạch Hàng Gòn và vườn trái cây ở Long Khánh, hoặc xuôi xuống biển Bình Châu, Hồ Tràm.
Nhà nghỉ, khách sạn nhỏ có ở Gia Ray và dọc quốc lộ 1. Mùa lễ đầu năm, khu vực quanh núi Chứa Chan đông, nên đặt chỗ trước.
Mùa khô nắng gắt, nên mang mũ, kem chống nắng và đủ nước khi leo núi. Mùa mưa đường mòn trơn, chỉ nên đi các lối có bậc. Dù đi mùa nào, cũng nên xuống núi trước khi trời tối.
Ranh giới với Long Khánh, Cẩm Mỹ và giấy tờ của người Xuân Lộc
Ranh giới huyện Xuân Lộc đã thay đổi hai lần lớn trong vòng ba mươi năm: lần đầu khi tách huyện Long Khánh vào đầu thập niên 1990, lần sau khi lập huyện Cẩm Mỹ năm 2003. Một số ấp vì vậy từng thuộc huyện này rồi sang huyện khác.
Người sinh ở các xã giáp Cẩm Mỹ trước năm 2003 có thể có giấy khai sinh ghi huyện Xuân Lộc, sau đó sổ đỏ lại ghi huyện Cẩm Mỹ. Đó là do địa giới thay đổi, không phải sai sót.
Từ 1/7/2025, các ranh giới huyện này không còn ý nghĩa hành chính, nhưng vẫn quan trọng khi tra cứu hồ sơ cũ. Khi đi trích lục hộ tịch, xin bản sao hồ sơ địa chính, nên nói rõ năm cấp và tên huyện ghi trên giấy để cán bộ tìm đúng nơi lưu.
Với người làm lý lịch đi học, đi làm ở xa, ghi quê quán, nơi sinh theo đúng giấy khai sinh là cách an toàn nhất; nếu biểu mẫu có ô địa danh hiện nay thì ghi thêm xã mới, tỉnh Đồng Nai.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Xuân Lộc nay thuộc tỉnh nào?
Xuân Lộc cũ nay thuộc tỉnh Đồng Nai mới, hợp nhất từ Đồng Nai và Bình Phước theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, địa bàn chia thành các xã mới.
Trận Xuân Lộc năm 1975 có diễn ra ở huyện Xuân Lộc không?
Không hẳn. Trận Xuân Lộc diễn ra quanh tỉnh lỵ Long Khánh thời ấy, cũng mang tên Xuân Lộc, nay là trung tâm Long Khánh. Huyện Xuân Lộc với trung tâm Gia Ray là đơn vị khác.
Núi Chứa Chan cao bao nhiêu?
Núi Chứa Chan là ngọn núi cao nhất Đồng Nai cũ, độ cao thường được ghi khoảng hơn tám trăm mét. Con số chính xác khác nhau đôi chút tùy nguồn đo.
Thị trấn Gia Ray ở đâu?
Thị trấn Gia Ray là trung tâm huyện Xuân Lộc cũ, nằm trên quốc lộ 1 ở phía đông Đồng Nai cũ, có ga đường sắt, chợ, bệnh viện và bến xe.
Xuân Lộc giáp tỉnh nào sau sáp nhập?
Sau 1/7/2025, Xuân Lộc cũ giáp Lâm Đồng mới (phần Bình Thuận cũ) ở phía đông và Thành phố Hồ Chí Minh mới (phần Bà Rịa – Vũng Tàu cũ) ở phía nam, phần còn lại giáp các vùng trong Đồng Nai.
Xuân Lộc có những đặc sản gì?
Xuân Lộc cũ có gạo từ các cánh đồng dưới chân núi Chứa Chan, cây ăn trái như chôm chôm, sầu riêng, xoài, cùng hạt tiêu, cà phê, điều trên vùng đồi đất đỏ.