Huyện Văn Giang là huyện ở góc tây bắc Hưng Yên cũ, nằm bên bờ trái sông Hồng, nhìn sang đất Hà Nội, nổi tiếng với làng hoa cây cảnh Xuân Quan. Từ 1/7/2025, huyện không còn là đơn vị hành chính; đất huyện cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới.
Văn Giang là huyện gần Hà Nội nhất của Hưng Yên, nên đổi khác rất nhanh trong hai mươi năm qua: từ làng hoa, ruộng bãi sang khu đô thị lớn. Bài này kể về nguồn gốc Kinh Bắc, huyện ghép Châu Giang, làng hoa, phong trào Bãi Sậy, cảnh đô thị mới và vị trí của Văn Giang cũ sau năm 2025.
Từ đất Kinh Bắc về Hưng Yên
Ít người biết rằng Văn Giang xưa không thuộc Hưng Yên. Theo các sách địa chí phổ biến, huyện Văn Giang từng thuộc xứ Kinh Bắc, phủ Thuận An, cùng một vùng văn hóa với Bắc Ninh. Chỉ đến cuối thế kỷ 19, trong các lần điều chỉnh địa giới, Văn Giang mới được chuyển về tỉnh Hưng Yên.
Dấu vết Kinh Bắc vẫn còn trong một số phong tục, lối nói, kiến trúc đình chùa ở các làng Văn Giang. Một số nhân vật lịch sử được sách cũ ghi là "người huyện Văn Giang, xứ Kinh Bắc", và khi đọc phải hiểu nơi ấy nay thuộc Hưng Yên. Điển hình là nữ sĩ Đoàn Thị Điểm, được chép là người làng Giai Phạm, huyện Văn Giang, nay làng này thuộc vùng Yên Mỹ.
Điều này cho thấy ranh giới huyện thời xưa không giống thời nay: huyện Văn Giang xưa rộng hơn, bao gồm cả một phần đất về sau thuộc Yên Mỹ và các huyện lân cận. Người tra cứu gia phả, tiểu sử cần đọc tên làng để xác định đúng.
Huyện ghép Châu Giang và lần tách lại
Năm 1968 Hưng Yên hợp với Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng. Cuối thập niên 1970, Văn Giang được ghép với Khoái Châu thành huyện Châu Giang, lấy chữ trong tên hai huyện. Huyện Châu Giang tồn tại khoảng hai mươi năm, đến cuối thập niên 1990 mới tách lại thành Văn Giang và Khoái Châu.
Sau khi tách lại, Văn Giang có thị trấn Văn Giang làm trung tâm hành chính, bắt đầu phát triển nhanh nhờ vị trí gần Hà Nội. Những năm đầu thế kỷ 21, huyện vẫn chủ yếu là làng hoa, ruộng bãi; chỉ khoảng mười lăm năm sau, nhiều cánh đồng đã thành khu dân cư, đường lớn.
Khi tách lại, một số xã giáp ranh giữa hai huyện có thể được điều chỉnh, nên ranh huyện Văn Giang sau 1999 không hoàn toàn trùng ranh trước 1979. Với những làng ở vùng giáp Khoái Châu, đọc tên xã và năm làm giấy là cách chắc chắn nhất để biết làng ấy được ghi thuộc huyện nào ở mỗi thời.
Giấy tờ của người Văn Giang sinh trong giai đoạn này thường ghi huyện Châu Giang, tỉnh Hải Hưng. Khi làm hồ sơ, nên mang theo đủ giấy tờ qua các thời kỳ để đối chiếu tên xã, huyện.
Làng hoa Xuân Quan và nghề cây cảnh
Xuân Quan là làng hoa, cây cảnh nổi tiếng nhất Văn Giang, nằm ven sông Hồng. Nghề trồng hoa, cây cảnh ở đây có từ lâu, phát triển mạnh khi nhu cầu hoa Tết, cây cảnh ở Hà Nội tăng. Đến mùa Tết, cả vùng ngập trong màu hoa: đào, quất, cúc, hoa lan, cây thế và nhiều loại cây cảnh khác.
Người làng hoa làm việc quanh năm: ươm cây, uốn thế, chăm hoa theo mùa, và đặc biệt bận rộn vào những tháng cuối năm âm lịch. Xe tải từ Hà Nội và các tỉnh về chở hoa, cây cảnh đi bán. Nhiều nhà trồng hoa cũng tự đưa hàng lên các chợ hoa ở Hà Nội.
Ngoài Xuân Quan, nhiều làng khác ở Văn Giang cũng trồng hoa, cây cảnh, cây ăn quả trên bãi bồi. Nghề này đem lại thu nhập khá cho người dân, nhưng cũng phụ thuộc thời tiết: một đợt rét đậm, một trận lũ có thể làm hỏng cả vụ hoa Tết.
Người đến mua hoa, cây cảnh ở Văn Giang nên đi vào ngày thường để dễ chọn, hỏi kỹ về cách chăm sóc và vận chuyển. Giá cả tùy loại, tùy thời điểm, nên tham khảo nhiều vườn trước khi mua.
Đời sống ven sông Hồng ở Văn Giang
Phía tây Văn Giang là sông Hồng, bên kia sông là đất Hà Nội. Dọc bờ có đê lớn, ngoài đê là bãi bồi rộng, nơi đặt nhiều vườn hoa, vườn cây cảnh, ruộng rau. Đất bãi màu mỡ, thoát nước tốt, rất hợp với nghề trồng hoa, nên làng hoa phần lớn nằm gần sông.
Mùa nước lớn, bãi có thể ngập một phần; người trồng hoa phải tính toán thời vụ để tránh lũ, có nhà làm giàn cao, có nhà chuyển chậu cây vào trong đê. Người mua đất ở vùng bãi cần hỏi rõ quy định xây dựng ngoài đê và nguy cơ ngập.
Đường đê sông Hồng chạy qua Văn Giang là một trong những lối nối Hà Nội với các huyện ven sông của Hưng Yên. Cuối tuần, nhiều người Hà Nội chạy xe về đây ngắm hoa, mua cây, ăn uống ở các quán ven đê.
Bãi Sậy và những trang sử
Cuối thế kỷ 19, vùng lau sậy rộng lớn trải qua Văn Giang, Khoái Châu, Yên Mỹ và lân cận là căn cứ của cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy do Nguyễn Thiện Thuật lãnh đạo. Văn Giang là một phần quan trọng của căn cứ này, nhiều làng từng là nơi nghĩa quân ẩn náu, tiếp tế.
Ngày nay, bãi sậy xưa đã thành làng, ruộng, vườn hoa và khu đô thị. Ký ức về Bãi Sậy còn trong các câu chuyện của người già, trong các di tích và trong tên một số con đường, trường học ở Hưng Yên.
Văn Giang cũng có nhiều đình, chùa, đền cổ, nơi lưu giữ văn bia, sắc phong và các hiện vật lịch sử của làng. Đi thăm các di tích này, người ta hiểu thêm về lịch sử một vùng đất từng thuộc Kinh Bắc, rồi về Hưng Yên.
Một số làng ở Văn Giang còn giữ được nếp hội làng đầu xuân với tế lễ, rước kiệu, đấu vật, kéo co. Dù khu đô thị mới mọc lên bên cạnh, ngày hội làng vẫn quy tụ con cháu từ khắp nơi về, nhắc rằng dưới lớp phố mới là những làng có tuổi đời hàng trăm năm.
Văn Giang thay đổi nhanh nhất tỉnh
Khu đô thị lớn. Từ cuối thập niên 2000, một khu đô thị lớn được xây dựng trên đất Văn Giang, với nhà cao tầng, biệt thự, hồ nước, cây xanh. Nhiều cư dân là người từ Hà Nội chuyển về, làm dáng vùng này thay đổi hoàn toàn.
Đường sá nối Hà Nội. Các tuyến đường từ Văn Giang lên phía Gia Lâm, Long Biên và các dự án đường vành đai, cầu qua sông Hồng đang và sẽ làm giúp Văn Giang gần Hà Nội hơn nữa.
Làng cũ xen khu mới. Bên cạnh khu đô thị là những làng cũ vẫn giữ đình, chùa, ruộng, vườn hoa. Sự đan xen này làm Văn Giang có hai bộ mặt: nửa đô thị hiện đại, nửa làng quê truyền thống.
Đất đai và giá cả. Vì gần Hà Nội, giá đất ở Văn Giang tăng mạnh. Đây là điều có lợi cho người bán đất, nhưng cũng làm nảy sinh nhiều chuyện về quy hoạch, thu hồi đất. Người mua đất nên kiểm tra kỹ pháp lý.
Sống ở Văn Giang, làm ở Hà Nội
Vì chỉ cách Hà Nội một con sông, nhiều người sống ở Văn Giang mà đi làm ở Hà Nội mỗi ngày. Người ở khu đô thị mới phần lớn thuộc nhóm này; họ chọn Văn Giang vì không gian xanh, nhà rộng hơn, giá dễ chịu hơn so với nội thành. Đổi lại là quãng đường đi làm, nhất là giờ cao điểm qua các cửa ngõ phía đông Hà Nội.
Ngược lại, người làng ở Văn Giang cũng có nhiều mối quan hệ với Hà Nội: bán hoa, bán cây cảnh, bán rau ở các chợ Hà Nội; con cái học đại học, đi làm ở Hà Nội. Từ lâu người Văn Giang đã quen coi Hà Nội như chợ lớn của mình.
Sự gần gũi này làm nhiều người nhầm Văn Giang là một phần Hà Nội. Thực tế, Văn Giang luôn thuộc tỉnh Hưng Yên (hoặc Hải Hưng trong giai đoạn 1968–1996), và sau năm 2025 vẫn thuộc tỉnh Hưng Yên mới. Khi làm giấy tờ, cư trú, khai địa chỉ, cần ghi đúng tỉnh.
Những người mới chuyển đến nên đăng ký cư trú ở xã nơi mình ở, tìm hiểu trường học, cơ sở y tế gần nhất thuộc Hưng Yên, và biết rằng một số thủ tục hành chính làm ở tỉnh Hưng Yên chứ không phải ở Hà Nội.
Sau 1/7/2025: Văn Giang cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Hưng Yên hợp với Thái Bình thành tỉnh Hưng Yên mới, cấp huyện bị bỏ. Huyện Văn Giang không còn là đơn vị hành chính; đất huyện cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới. Nhiều xã mới gộp đất của vài xã cũ.
Một điều người ở xa hay nhầm: Văn Giang sát Hà Nội nhưng không được sáp nhập vào Hà Nội. Đất Văn Giang cũ vẫn thuộc tỉnh Hưng Yên mới. Cư dân ở khu đô thị lớn đăng ký cư trú, làm thủ tục ở xã mới thuộc Hưng Yên.
Trang này không liệt kê từng xã mới cho Văn Giang. Khi cần, hãy nhớ tên xã cũ và tên huyện Văn Giang hoặc Châu Giang ghi trên giấy, rồi hỏi ủy ban xã nơi đang ở hoặc tra danh sách sắp xếp chính thức của tỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Văn Giang cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất huyện Văn Giang cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới, tỉnh hợp nhất từ Hưng Yên và Thái Bình theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Văn Giang không nhập vào Hà Nội.
Làng hoa Xuân Quan ở đâu?
Làng hoa Xuân Quan nằm ven sông Hồng trên đất huyện Văn Giang cũ, tỉnh Hưng Yên, nổi tiếng với hoa và cây cảnh Tết bán sang Hà Nội và các tỉnh.
Văn Giang xưa thuộc tỉnh nào?
Theo sách địa chí, Văn Giang xưa thuộc xứ Kinh Bắc, phủ Thuận An, cùng vùng văn hóa với Bắc Ninh. Cuối thế kỷ 19, huyện được chuyển về tỉnh Hưng Yên.
Huyện Châu Giang là gì?
Châu Giang là huyện ghép thời cuối thập niên 1970, gồm Văn Giang và Khoái Châu, thuộc tỉnh Hải Hưng. Đến cuối thập niên 1990, huyện tách lại thành hai huyện cũ.
Đoàn Thị Điểm có phải người Văn Giang không?
Sách cũ chép Đoàn Thị Điểm là người làng Giai Phạm, huyện Văn Giang, xứ Kinh Bắc. Làng này về sau thuộc vùng Yên Mỹ của Hưng Yên, không thuộc huyện Văn Giang của thế kỷ 20.
Mùa nào đi làng hoa Văn Giang đẹp nhất?
Những tháng cuối năm âm lịch, trước Tết, là lúc làng hoa đông vui và nhiều hoa nhất. Nếu muốn chọn cây thong thả, nên đi vào ngày thường và tránh sát Tết khi đường đông xe chở hàng.