Huyện Trần Đề là huyện ven biển ở phía đông nam tỉnh Sóc Trăng, được lập năm 2009 từ một phần huyện Long Phú và huyện Mỹ Xuyên, có hai thị trấn Trần Đề và Lịch Hội Thượng, tồn tại đến ngày 30/6/2025. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc thành phố Cần Thơ, chia thành năm xã Trần Đề, Lịch Hội Thượng, Liêu Tú, Tài Văn và Thạnh Thới An.
Trần Đề là nơi sông Hậu đổ ra biển qua cửa Trần Đề, có cảng cá, có bến tàu khách đi Côn Đảo, có những giồng cát với phum sóc Khmer và chợ người Hoa lâu đời ở Lịch Hội Thượng. Bài này nói về lịch sử huyện, cửa biển, nghề cá, cộng đồng, các xã cũ và nay thuộc đâu.
Một huyện mới trên đất cũ
Trước năm 2009, vùng đất Trần Đề thuộc hai huyện Long Phú và Mỹ Xuyên. Theo nhiều tài liệu, phần phía đông gần cửa Trần Đề thuộc Long Phú, phần phía tây thuộc Mỹ Xuyên. Người dân vùng cửa biển đi huyện lỵ phải đi xa, nên năm 2009 Chính phủ lập huyện Trần Đề từ các xã phía biển của hai huyện.
Ngay trước 7/2025, huyện gồm hai thị trấn Trần Đề, Lịch Hội Thượng và chín xã Đại Ân 2, Lịch Hội Thượng, Liêu Tú, Tài Văn, Thạnh Thới An, Thạnh Thới Thuận, Trung Bình, Viên An, Viên Bình. Huyện lỵ đặt ở thị trấn Trần Đề, gần cửa biển.
Vì huyện mới lập năm 2009, giấy tờ đất, giấy khai sinh cấp trước đó ở vùng này ghi huyện Long Phú hoặc huyện Mỹ Xuyên, tuỳ xã. Khi tra hồ sơ cũ, cần biết xã lúc ấy thuộc huyện nào để tìm đúng sổ.
Tên Trần Đề lấy theo tên cửa sông, một cái tên đã có từ lâu trên bản đồ vùng hạ lưu sông Hậu. Về nguồn gốc chữ, có nhiều cách giải thích; sách địa phương chưa thống nhất.
Cửa Trần Đề và cảng cá
Cửa Trần Đề là một trong các cửa của sông Hậu đổ ra biển Đông, nằm phía tây nam cù lao Dung. Nơi đây nước sông và nước biển gặp nhau, phù sa bồi thành bãi, cá tôm nhiều. Từ lâu, đây là nơi ghe tàu đánh cá của vùng ra vào.
Cảng cá Trần Đề là nơi tàu cá cập bến bán hải sản, mua nhiên liệu, nước đá, lưới. Sáng sớm, bến cá đông người: thương lái, người bốc vác, người bán đá, chủ vựa. Cá tôm được phân loại ngay trên bến rồi chở đi các chợ, nhà máy chế biến.
Nghề biển ở đây gồm đánh bắt xa bờ, gần bờ, đặt đáy, cào nghêu, nuôi tôm ven biển. Mỗi nghề có mùa riêng; mùa gió chướng cuối năm biển động, tàu nhỏ ít ra khơi.
Theo quy hoạch được nhắc nhiều năm nay, vùng cửa Trần Đề có dự án cảng biển nước sâu. Tiến độ và quy mô thay đổi theo thời gian, nên theo dõi thông tin chính thức trước khi đưa ra quyết định đầu tư hay mua đất dựa vào dự án này.
Bến tàu khách đi Côn Đảo
Từ bến Trần Đề có tuyến tàu khách cao tốc đi Côn Đảo, là một trong những đường biển ngắn nhất từ đất liền ra Côn Đảo. Tuyến này làm Trần Đề được nhiều người ngoài vùng biết đến, nhất là khách từ Cần Thơ, Sóc Trăng và các tỉnh miền Tây.
Lịch chạy, giá vé, số chuyến mỗi ngày thay đổi theo mùa và theo hãng tàu. Mùa gió chướng, biển động, có ngày tàu tạm dừng. Trước khi đi, nên kiểm tra lịch với hãng tàu và dự báo thời tiết, đặt vé sớm vào dịp lễ.
Hành khách đi tàu nên đến bến sớm, mang giấy tờ tuỳ thân, chuẩn bị thuốc chống say sóng nếu dễ say. Hành lý cồng kềnh, xe máy chở theo có quy định riêng của từng hãng.
Quanh bến có quán ăn, chỗ gửi xe, nhà nghỉ. Nhiều khách ghé ăn hải sản ở Trần Đề trước hoặc sau chuyến đi.
Lịch Hội Thượng: chợ người Hoa và phum sóc Khmer
Lịch Hội Thượng là vùng có chợ lâu đời, được nhiều tài liệu nhắc là nơi người Hoa lập phố chợ từ sớm, buôn bán lúa gạo, hàng hoá. Khu chợ vẫn còn những dãy nhà phố cũ, miếu, hội quán của người Hoa.
Quanh Lịch Hội Thượng, Liêu Tú, Viên An, Viên Bình, Tài Văn cũ là những phum sóc Khmer trên giồng cát, mỗi sóc quanh một ngôi chùa Nam tông. Người Khmer ở đây trồng hành, rau màu, lúa, nuôi tôm, đánh bắt ven bờ.
Các lễ Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta, Ok Om Bok là dịp cả sóc tụ họp ở chùa. Nhiều chùa ở Trần Đề cũ có ghe ngo về đua ở kênh Maspero.
Từ 7/2025, thị trấn Lịch Hội Thượng và xã Lịch Hội Thượng cũ hợp thành xã Lịch Hội Thượng. Tên này được giữ nguyên, nên người địa phương vẫn nói như trước.
Mười một đơn vị cũ của huyện Trần Đề và nay thuộc xã nào
Bảng dưới đối chiếu mười một đơn vị cấp xã của huyện Trần Đề trước 7/2025 với năm xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025.
| Đơn vị cũ (đến 30/6/2025) | Nay thuộc (từ 1/7/2025) |
|---|---|
| Thị trấn Trần Đề, xã Đại Ân 2, xã Trung Bình | Xã Trần Đề |
| Thị trấn Lịch Hội Thượng, xã Lịch Hội Thượng | Xã Lịch Hội Thượng |
| Xã Liêu Tú, xã Viên Bình | Xã Liêu Tú |
| Xã Tài Văn, xã Viên An | Xã Tài Văn |
| Xã Thạnh Thới An, xã Thạnh Thới Thuận | Xã Thạnh Thới An |
Xã Đại Ân 2 cũ của Trần Đề nay thuộc xã Trần Đề, khác với xã Đại Ân 1 cũ của Cù Lao Dung, nay thuộc xã Cù Lao Dung. Hai xã có tên gần giống nhưng ở hai bên cửa sông.
Cảng cá và bến tàu đi Côn Đảo ở vùng thị trấn Trần Đề cũ nay thuộc xã Trần Đề.
Ăn gì, mua gì ở Trần Đề
Hải sản là thứ đầu tiên khách tìm ở Trần Đề: cá, tôm, mực, cua, ghẹ, nghêu, ốc, mua ngay ở bến cá hoặc chợ gần đó. Giá thay đổi theo mùa và theo ngày tàu về, nên hỏi vài nơi trước khi mua. Muốn mang đi xa, nhờ người bán ướp đá và đóng thùng xốp.
Quán ăn quanh bến tàu, cảng cá phục vụ cả khách đi Côn Đảo lẫn dân địa phương, món chính là hải sản nướng, hấp, lẩu, cháo, cùng bún nước lèo và các món chung của Sóc Trăng. Quán đông nhất vào sáng sớm và chiều tối.
Người Khmer quanh vùng có những món bánh dân gian bán ở chợ sáng, như bánh ống, bánh gừng, bánh tét nhân chuối, cùng các loại mắm làm từ cá đồng, cá biển. Dịp lễ ở chùa, nhiều món bánh được làm để dâng cúng rồi chia cho mọi người trong sóc.
Ngoài hải sản, có khô cá, khô mực, tôm khô, mắm, hành tím từ các giồng cát. Mua khô nên xem độ khô, màu sắc, mùi, và hỏi cách bảo quản. Hàng làm quà nên mua ở cơ sở có nguồn gốc rõ ràng.
Đi lại và ghi địa chỉ ở Trần Đề cũ
Từ nội ô Sóc Trăng cũ đi Trần Đề theo hướng đông nam ra biển, thời gian tuỳ đường và xe. Xe khách, xe trung chuyển đưa khách đi tàu Côn Đảo thường có tuyến từ Sóc Trăng, Cần Thơ xuống bến. Đường vào các xã xa thường nhỏ.
Khi ghi địa chỉ mới, viết tên ấp, xã mới, thành phố Cần Thơ, có thể thêm tên cũ trong ngoặc, ví dụ "xã Tài Văn, thành phố Cần Thơ (trước là xã Viên An, huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng)". Với hồ sơ cấp trước 2009, ghi thêm huyện Long Phú hoặc Mỹ Xuyên tuỳ xã.
Thủ tục hộ tịch, chứng thực, cư trú làm ở uỷ ban hoặc công an xã mới. Việc trước đây thuộc huyện chuyển lên xã hoặc sở ngành thành phố Cần Thơ, nhiều việc làm trực tuyến được.
Người mua đất gần cửa biển nên hỏi kỹ về quy hoạch cảng, khu công nghiệp, rừng phòng hộ, và lịch sử sạt lở. Đất vùng dự án thường có giá biến động mạnh theo tin tức, nên kiểm tra thông tin từ cơ quan có thẩm quyền.
Giồng cát, hành tím và ruộng ven biển
Trần Đề cũ có những giồng cát chạy song song bờ biển, giống như Vĩnh Châu ở phía tây. Trên giồng, đất cát pha thoát nước tốt, người dân trồng hành tím, củ cải, rau màu, dưa hấu. Giữa các giồng là ruộng lúa, ao tôm, tuỳ mức mặn của từng nơi.
Vùng phía trong, giáp Long Phú và Mỹ Xuyên cũ, có nhiều ruộng lúa hơn, một số nơi làm lúa – tôm. Vùng sát biển nuôi tôm nước lợ, cua, nghêu ở bãi bồi. Ngoài đê biển là rừng ngập mặn phòng hộ với đước, mắm, bần.
Nước ngọt là chuyện lớn trên giồng cát. Nhiều nhà dùng giếng khoan tưới hành, đào ao trữ nước mưa. Mùa khô những năm hạn mặn, nước sinh hoạt ở một số ấp phải dùng nước máy tập trung hoặc mua nước chở đến.
Mùa thu hoạch hành, giồng cát rộn ràng, nhiều người Khmer, người Kinh đi nhổ hành thuê, phơi hành ngay trên sân nhà. Giá hành lên xuống theo năm, người trồng thường bán dần để tránh bán đúng lúc giá thấp nhất.
Một năm ở vùng cửa biển
Mùa mưa, khoảng tháng năm đến tháng mười một dương lịch, là mùa trồng lúa, mùa biển êm hơn, tàu cá ra khơi nhiều. Nhưng cũng là mùa có giông lốc, áp thấp, người đi biển phải theo dõi tin thời tiết hằng ngày.
Mùa khô, từ khoảng tháng mười hai đến tháng tư, gió chướng thổi mạnh, biển động, tàu nhỏ ít ra khơi, tàu khách đi Côn Đảo có ngày tạm dừng. Đây cũng là mùa hành, mùa tôm, mùa nước mặn vào sâu trong kênh rạch.
Những tháng chuyển mùa là lúc người dân sửa tàu, vá lưới, đắp lại bờ ao, chuẩn bị cho vụ sau. Ở bến cá, tiếng búa gõ thân tàu, mùi sơn, mùi dầu là cảnh quen của những ngày biển nghỉ.
Tết là lúc cảng cá đông nhất: tàu về bến nghỉ, người đi làm xa về quê, chợ Trần Đề, chợ Lịch Hội Thượng nhộn nhịp. Sau Tết, tàu lại ra khơi, người lại đi làm xa, vùng cửa biển trở về nhịp thường ngày.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Trần Đề cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, huyện Trần Đề cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay là năm xã Trần Đề, Lịch Hội Thượng, Liêu Tú, Tài Văn và Thạnh Thới An. Tên huyện không còn trên giấy tờ mới, nhưng được giữ làm tên xã Trần Đề.
Huyện Trần Đề được lập năm nào?
Huyện Trần Đề được lập năm 2009 từ một phần huyện Long Phú và huyện Mỹ Xuyên. Giấy tờ đất, giấy khai sinh cấp trước năm 2009 ở vùng này ghi huyện Long Phú hoặc Mỹ Xuyên tuỳ xã, không phải sai sót.
Từ Trần Đề đi Côn Đảo bằng gì?
Từ bến Trần Đề có tàu khách cao tốc đi Côn Đảo. Lịch chạy, giá vé và số chuyến thay đổi theo mùa và hãng tàu; mùa gió chướng biển động có ngày tạm dừng. Nên kiểm tra lịch với hãng tàu và đặt vé sớm dịp lễ.
Cảng cá Trần Đề nay thuộc xã nào?
Cảng cá và bến tàu ở vùng thị trấn Trần Đề cũ. Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, thị trấn Trần Đề cùng xã Đại Ân 2 và xã Trung Bình hợp thành xã Trần Đề, thành phố Cần Thơ.
Lịch Hội Thượng có gì đặc biệt?
Lịch Hội Thượng là vùng có chợ người Hoa lâu đời với nhà phố cũ, miếu, hội quán, quanh là các phum sóc Khmer trên giồng cát. Từ 7/2025, thị trấn và xã Lịch Hội Thượng cũ hợp thành xã Lịch Hội Thượng.
Đại Ân 2 và Đại Ân 1 khác nhau thế nào?
Xã Đại Ân 2 cũ thuộc huyện Trần Đề, nay thuộc xã Trần Đề. Xã Đại Ân 1 cũ thuộc huyện Cù Lao Dung, nay thuộc xã Cù Lao Dung. Hai xã gần tên nhưng ở hai bên cửa sông Trần Đề và thuộc hai huyện cũ khác nhau.