Huyện Tiên Lữ là huyện phía nam của Hưng Yên cũ, nằm giữa sông Hồng ở phía tây và sông Luộc ở phía nam, có thị trấn Vương làm trung tâm và cầu Triều Dương nối sang Thái Bình cũ. Từ 1/7/2025, huyện không còn là đơn vị hành chính; đất huyện cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới.
Tiên Lữ ở sát thành phố Hưng Yên, lại là cửa ngõ đi Thái Bình, nên chịu ảnh hưởng của cả tỉnh lỵ lẫn con đường qua sông. Bài này kể về tên gọi, huyện ghép Phù Tiên, những xã đã về thành phố, vai trò của cầu Triều Dương và vị trí mới của Tiên Lữ cũ sau năm 2025.
Tiên Lữ qua các thời
Tiên Lữ là tên huyện có từ lâu, thuộc phủ Khoái Châu khi tỉnh Hưng Yên lập năm 1831. Vị trí của huyện nằm ở góc tây nam tỉnh, nơi sông Luộc tách khỏi sông Hồng, nên từ xưa đã là vùng đất của bến bãi, đò ngang và các làng ven sông. Bên kia sông Luộc khi ấy là phủ Tiên Hưng, cùng thuộc Hưng Yên cho đến khi tách sang Thái Bình năm 1890.
Năm 1968 Hưng Yên hợp với Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng. Cuối thập niên 1970, Tiên Lữ được ghép với Phù Cừ thành huyện Phù Tiên. Trong những năm 1990, huyện ghép tách lại thành hai huyện cũ, Tiên Lữ có trung tâm là thị trấn Vương.
Điều đặc biệt ở Tiên Lữ là ranh giới với tỉnh lỵ thay đổi nhiều lần. Khi thị xã, rồi thành phố Hưng Yên mở rộng, một số xã phía tây bắc của Tiên Lữ được chuyển về thành phố. Vì thế những làng ven thành phố có giấy tờ qua các thời ghi lần lượt huyện Tiên Lữ, huyện Phù Tiên, rồi thành phố Hưng Yên.
Người đọc gia phả cổ có thể gặp tên Tiên Lữ trong nhiều văn bản, nhưng ranh giới huyện xưa không hoàn toàn giống huyện của thế kỷ 20. Khi cần xác định làng nào thuộc đâu, đọc tên làng, tên xã là cách đáng tin nhất.
Cầu Triều Dương và quốc lộ 39
Quốc lộ 39 từ Phố Nối chạy xuống thành phố Hưng Yên rồi tiếp tục về phía nam, vượt sông Luộc bằng cầu Triều Dương để sang đất Thái Bình cũ. Cầu nằm trên địa bàn Tiên Lữ, là một trong những cây cầu quan trọng nhất nối hai tỉnh cũ.
Trước khi có cầu, người qua sông phải đi phà Triều Dương. Người lớn tuổi nhớ cảnh xe cộ xếp hàng dài chờ phà, nhất là ngày lễ Tết, có khi đợi hàng giờ. Phà là nơi tụ tập hàng quán, người bán nước, bán bánh, và cũng là nơi nhiều câu chuyện, kỷ niệm của người đi đường.
Từ khi có cầu, việc đi lại giữa Hưng Yên và Thái Bình nhanh hơn hẳn. Sau năm 2025, khi hai tỉnh về chung một tỉnh, cây cầu càng quan trọng: nhiều cán bộ, người làm việc ở trung tâm hành chính tỉnh mới đi lại qua đây mỗi ngày. Giờ cao điểm, đoạn qua cầu có thể đông xe.
Giữa hai con sông
Tiên Lữ có sông Hồng ở phía tây và sông Luộc ở phía nam, nên dọc hai phía là đê, là bãi bồi. Bãi sông trồng ngô, đậu, rau, chuối và cây ăn quả; trong đê là làng, ruộng lúa, ao cá. Cảnh hai con sông gặp nhau ở góc huyện là một cảnh đẹp ít người biết.
Đời sống ven sông có nhịp riêng: mùa cạn bãi xanh, người dân xuống bãi làm vườn; mùa nước lên, bãi ngập một phần, người dân phải theo dõi mực nước. Trên sông vẫn có thuyền chở cát, chở hàng, nhưng ít hơn ngày trước.
Do nằm giữa hai sông, Tiên Lữ có hệ thống đê dài, nhiều đoạn cần canh giữ trong mùa mưa bão. Việc đê điều là việc chung của cả vùng, người dân quen với các đợt huy động canh đê, gia cố bờ.
Đường trên đê sông Luộc ở Tiên Lữ là lối đi yên tĩnh, ít xe lớn, đi xe đạp hay xe máy buổi chiều rất dễ chịu. Từ trên đê có thể nhìn sang bờ bên kia là đất Thái Bình cũ, thấy những làng, những tháp chuông, những vườn cây. Người địa phương nói rằng chỉ cần một buổi chiều trên đê là hiểu vì sao họ gắn bó với vùng này.
Tiên Lữ gồm những vùng nào
Vùng giáp thành phố. Phía tây bắc huyện sát thành phố Hưng Yên, đô thị hóa nhanh, nhiều nhà mới, khu dân cư, đường mở rộng. Một số xã ở đây đã chuyển về thành phố qua các đợt mở rộng, nên ranh giữa huyện và thành phố lùi dần về phía đông nam theo thời gian.
Thị trấn Vương và vùng trung tâm. Thị trấn Vương là trung tâm hành chính cũ của huyện, có chợ, trường học, trạm y tế, cửa hàng. Đây là nơi người các xã lên làm việc, mua sắm, đưa con đi học trung học, và là đầu mối xe khách đi các nơi.
Dải ven sông Luộc. Phía nam huyện dọc sông Luộc là các làng ven đê, ruộng lúa, bãi bồi, gần cầu Triều Dương. Nhịp sống ở đây gắn với con sông và con đường qua cầu; hàng quán ven quốc lộ phục vụ người đi đường giữa hai tỉnh cũ.
Vùng phía đông. Phía đông giáp Phù Cừ và Ân Thi, đất trũng hơn, nhiều ruộng lúa, ao cá, giữ được dáng làng quê cũ.
Đọc giấy tờ cũ của người Tiên Lữ
Người Tiên Lữ làm hồ sơ thừa kế, đất đai thường gặp nhiều tên đơn vị trên giấy tờ của các đời. Giấy trước năm 1968 và từ năm 1997 ghi tỉnh Hưng Yên; từ năm 1968 đến hết năm 1996 ghi tỉnh Hải Hưng. Giấy làm trong giai đoạn huyện ghép ghi huyện Phù Tiên; tên xã trên giấy cho biết xã ấy thuộc phần Tiên Lữ hay phần Phù Cừ.
Với các xã đã chuyển về thành phố Hưng Yên, giấy tờ cũ ghi huyện Tiên Lữ, giấy tờ mới ghi thành phố Hưng Yên. Nhiều xã cũng đã nhập lại với nhau trong các đợt sắp xếp xã giai đoạn 2019–2025, nên tên xã có thể đổi thêm một lần trước khi bỏ cấp huyện.
Khi tên trên các giấy không khớp nhau, thường là do thay đổi địa giới chứ không phải sai thông tin. Cán bộ tư pháp, địa chính ở xã có thể xác nhận khi cần. Chuẩn bị đủ giấy tờ qua các thời kỳ, ghi chú năm cấp, giúp làm việc nhanh hơn.
Nghề và đời sống
Tiên Lữ chủ yếu là vùng nông nghiệp: trồng lúa, rau màu trên bãi, cây ăn quả trong vườn, nuôi cá, chăn nuôi. Gần thành phố, nhiều gia đình chuyển sang buôn bán, làm dịch vụ, cho thuê nhà. Ở những làng xa hơn, nghề nông vẫn là chính.
Như nhiều huyện khác của Hưng Yên, thanh niên Tiên Lữ phần lớn đi làm ở khu công nghiệp phía bắc tỉnh, ở Hà Nội hoặc đi xa. Vì gần thành phố, một số người đi làm hằng ngày ở các cơ quan, trường học, bệnh viện trong thành phố.
Đình làng, chùa làng vẫn là trung tâm sinh hoạt văn hóa của các làng. Hội làng thường vào mùa xuân hoặc mùa thu, có tế lễ, rước kiệu và trò diễn dân gian. Người đi xa về dự hội là nếp quen của nhiều gia đình.
Gần thành phố nên Tiên Lữ có lợi thế về học hành, khám chữa bệnh: học sinh có thể đi học ở thành phố hằng ngày, người bệnh đến viện tỉnh nhanh. Điều này làm nhiều gia đình chọn ở lại quê thay vì chuyển lên thành phố.
Đi lại quanh Tiên Lữ
Quốc lộ 39 là trục chính chạy qua Tiên Lữ, nối thành phố Hưng Yên ở phía bắc với cầu Triều Dương ở phía nam. Từ quốc lộ có các đường huyện, đường xã tỏa vào các làng. Phía tây có đường đê sông Hồng, phía nam có đường đê sông Luộc, đều là lối đi phụ nhưng đẹp.
Người từ Hà Nội về Tiên Lữ thường đi quốc lộ 5 đến Phố Nối rồi rẽ quốc lộ 39 xuống phía nam, hoặc đi đường ven sông Hồng qua Văn Giang, Khoái Châu, Kim Động, thành phố Hưng Yên. Người từ Thái Bình cũ lên thì qua cầu Triều Dương. Xe khách liên tỉnh chạy qua quốc lộ 39 khá thường xuyên.
Đường trong làng đã được làm cứng phần lớn, nhưng hẹp và nhiều khúc quanh. Mùa thu hoạch, đường có thể đông xe chở nông sản. Người lạ nên hỏi đường người dân hoặc dùng ứng dụng chỉ đường, và chú ý những đoạn giao với quốc lộ có xe lớn chạy nhanh.
Sau 1/7/2025: Tiên Lữ cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Hưng Yên hợp với Thái Bình thành tỉnh Hưng Yên mới, cấp huyện bị bỏ. Huyện Tiên Lữ không còn là đơn vị hành chính; đất huyện cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới. Nhiều xã mới gộp đất của vài xã cũ.
Trang này không liệt kê từng xã mới cho Tiên Lữ. Khi cần làm thủ tục, hãy nhớ tên xã cũ và tên huyện Tiên Lữ hoặc Phù Tiên ghi trên giấy, với các xã ven thành phố thì nhớ cả năm chuyển về thành phố, rồi hỏi ủy ban xã nơi đang ở.
Vị trí của Tiên Lữ cũ sau năm 2025 thay đổi rõ: không còn là vùng biên của tỉnh mà nằm gần giữa tỉnh mới, sát trung tâm hành chính, lại có cầu sang đất Thái Bình cũ. Nhiều người dự đoán vùng này sẽ đô thị hóa nhanh, nhưng người có đất nên dựa vào quy hoạch chính thức thay vì tin đồn.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Tiên Lữ cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất huyện Tiên Lữ cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới, tỉnh hợp nhất từ Hưng Yên và Thái Bình theo Nghị quyết 202/2025/QH15.
Thị trấn Vương thuộc huyện nào?
Thị trấn Vương là trung tâm hành chính của huyện Tiên Lữ cũ, tỉnh Hưng Yên, trước khi bỏ cấp huyện từ 1/7/2025. Đây là nơi có chợ, trường học và các cơ quan huyện.
Cầu Triều Dương nối đâu với đâu?
Cầu Triều Dương nằm trên quốc lộ 39, bắc qua sông Luộc, nối đất Tiên Lữ của Hưng Yên cũ với đất Thái Bình cũ. Trước khi có cầu, người qua sông phải đi phà Triều Dương.
Vì sao giấy tờ cũ ghi Tiên Lữ mà nay thuộc thành phố Hưng Yên?
Khi thị xã, rồi thành phố Hưng Yên mở rộng, một số xã phía tây bắc Tiên Lữ đã chuyển về thành phố. Cùng một làng có thể có giấy tờ ghi hai đơn vị khác nhau theo từng thời kỳ.
Huyện Phù Tiên là gì?
Phù Tiên là huyện ghép thời cuối thập niên 1970, gồm Phù Cừ và Tiên Lữ, thuộc tỉnh Hải Hưng. Trong những năm 1990, huyện tách lại thành hai huyện cũ.
Tiên Lữ nằm giữa những con sông nào?
Tiên Lữ nằm giữa sông Hồng ở phía tây và sông Luộc ở phía nam, gần nơi sông Luộc tách khỏi sông Hồng. Vì vậy huyện có hệ thống đê dài và nhiều bãi bồi ven sông.