Huyện Thuận Nam được lập năm 2009 từ phần phía nam huyện Ninh Phước, gồm tám xã: Cà Ná, Nhị Hà, Phước Diêm, Phước Dinh, Phước Hà, Phước Minh, Phước Nam, Phước Ninh; huyện không có thị trấn. Từ 1/7/2025, huyện không còn; địa bàn được sắp xếp thành các xã Thuận Nam, Cà Ná, Phước Dinh, Phước Hà, thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Thuận Nam là cửa ngõ phía nam của Ninh Thuận cũ, giáp Tuy Phong của Bình Thuận cũ. Đây là vùng của những đồng muối trắng, làng chài Cà Ná, hải đăng Mũi Dinh, đồi cát sát biển và những cánh đồng điện mặt trời. Phần dưới đây đi qua sự ra đời của huyện, từng vùng đất và cách huyện cũ chia về các xã mới.
Ra đời năm 2009 từ phía nam Ninh Phước
Trước năm 2009, Thuận Nam là phần phía nam của huyện Ninh Phước, kéo dài từ vùng đồng bằng phía nam Phan Rang tới tận Cà Ná. Vùng này rộng, có cả biển, đồng bằng ven biển và núi, nhưng xa trung tâm Phước Dân, việc quản lý và đi lại không thuận tiện.
Năm 2009, huyện Thuận Nam được lập từ tám xã phía nam của Ninh Phước. Tên huyện mang nghĩa phía nam của Ninh Thuận, đối xứng với Thuận Bắc ở phía bắc đã lập trước đó bốn năm. Huyện không có thị trấn; trụ sở cơ quan huyện đặt ở vùng trung tâm gần quốc lộ.
Tám xã gồm Cà Ná, Phước Diêm ven biển phía nam; Phước Dinh ven biển phía đông; Phước Minh, Phước Nam, Phước Ninh ở vùng đồng bằng và đồi thấp; Nhị Hà, Phước Hà ở vùng núi phía tây. Mỗi vùng có nghề và nhịp sống riêng, từ làm muối, đánh cá tới làm rẫy.
Từ khi lập huyện, Thuận Nam được đầu tư thêm đường, chợ, trường, trạm y tế. Vùng này cũng được chọn đặt nhiều dự án năng lượng, cảng biển, nên đến năm 2025 đã khác nhiều so với thời còn là các xã xa của Ninh Phước.
Cà Ná và Phước Diêm: muối, cá và cảng
Cà Ná là xã cực nam của Ninh Thuận cũ, nằm trên quốc lộ 1, giáp Bình Thuận cũ. Đồng muối Cà Ná nổi tiếng từ lâu: những ô ruộng muối trắng trải dài cạnh biển, người làm muối dậy từ sớm cào muối thành đống. Nắng gió mạnh, mưa ít giúp muối kết hạt nhanh, là điều kiện ít nơi có.
Phước Diêm, sát Cà Ná, là làng chài lớn với cảng cá, bến thuyền đông đúc. Mỗi sáng thuyền về bến, chợ cá họp ngay bên bờ, người mua bán tấp nập. Nghề làm nước mắm, phơi cá khô, mực khô cũng phổ biến. Bãi biển Cà Ná có nhiều đá, nước trong, sóng có khi lớn.
Ở Phước Minh có vùng muối Quán Thẻ, một trong những đồng muối lớn của Ninh Thuận cũ. Muối ở đây được sản xuất theo cả cách truyền thống lẫn cách công nghiệp. Mùa nắng là mùa muối; mùa mưa, đồng muối nghỉ, người làm muối chuyển sang việc khác.
Khi ghé Cà Ná, có thể dừng ăn hải sản, xem đồng muối và nhìn ra vịnh. Nên đi sáng sớm để thấy người làm muối, tránh nắng gắt buổi trưa. Không đi vào ô muối khi chưa được phép, vì có thể làm hỏng mẻ muối đang kết.
Mũi Dinh, Sơn Hải và đồi cát phía đông
Phước Dinh là xã ven biển phía đông của Thuận Nam, có Mũi Dinh với ngọn hải đăng đứng trên mỏm núi nhìn ra biển. Quanh Mũi Dinh là những đồi cát rộng, có chỗ cát chạy thẳng xuống biển. Đây là nơi được nhiều người chọn để chụp ảnh, cắm trại, ngắm bình minh.
Gần đó là bãi biển Sơn Hải với làng chài nhỏ và những ghềnh đá. Nước trong, cảnh hoang sơ, nhưng dịch vụ còn ít, đường vào có đoạn đi trên cát. Nên đi xe phù hợp, mang theo nước, đồ ăn và hỏi người địa phương về đoạn đường.
Phước Dinh cũng là nơi từng được chọn đặt nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Dự án dừng năm 2016, những năm gần đây được nhắc lại trong kế hoạch năng lượng quốc gia. Đây là thông tin người mua đất trong vùng cần tìm hiểu kỹ quy hoạch, không nên dựa vào lời đồn.
Đồi cát và rừng ven biển ở Phước Dinh là vùng sinh thái nhạy cảm. Khi đi chơi, không chạy xe vào khu cấm, không để lại rác, không bẻ cây. Mùa gió mạnh, cát bay nhiều, nên mang kính và che mặt.
Đồng điện mặt trời và đất đồi phía tây
Thuận Nam là một trong những vùng có nhiều nhà máy điện mặt trời nhất của Ninh Thuận cũ. Trên đất đồi khô ở Phước Minh, Phước Ninh, Phước Nam, Nhị Hà, những cánh đồng tấm pin trải rộng, nhìn từ đường như những mặt hồ xám bạc. Một số khu có cả điện gió.
Các dự án mang lại đường sá, việc làm và nguồn thu, nhưng cũng làm thay đổi cảnh quan, đất canh tác và đồng cỏ chăn thả. Người dân một số thôn chuyển từ làm rẫy, chăn dê sang làm công nhân, bảo vệ, vệ sinh cho nhà máy.
Vùng núi phía tây gồm Nhị Hà, Phước Hà là nơi có nhiều người Raglai, làm rẫy, chăn nuôi, nhận khoán bảo vệ rừng. Trong vùng có các hồ chứa nước phục vụ tưới tiêu cho đồng bằng phía dưới. Đường lên núi đã khá hơn, nhưng mùa mưa vẫn có đoạn trơn trượt.
Ở Phước Nam có những làng Chăm giữ nếp nhà, nghề và lễ hội. Người Chăm, người Kinh, người Raglai cùng sống trong một huyện, mỗi cộng đồng có chợ, trường, sinh hoạt riêng nhưng gắn với nhau qua công việc và buôn bán hằng ngày.
Thuận Nam cũ nay chia về những xã nào
Từ 1/7/2025, huyện Thuận Nam không còn là đơn vị hành chính. Theo bảng sắp xếp, ba xã Phước Minh, Phước Nam, Phước Ninh hợp thành xã Thuận Nam, giữ lại tên huyện cũ. Hai xã Cà Ná, Phước Diêm hợp thành xã Cà Ná, gồm cả đồng muối và cảng cá.
Hai xã Nhị Hà, Phước Hà hợp thành xã Phước Hà ở vùng núi phía tây. Xã Phước Dinh được ghép với xã An Hải của huyện Ninh Phước cũ thành xã Phước Dinh, gồm Mũi Dinh, Sơn Hải và đồi cát Nam Cương. Tất cả các xã này thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Như vậy, An Hải từng ở lại Ninh Phước khi tách huyện năm 2009 nay lại chung xã với Phước Dinh của Thuận Nam. Ranh giới mới đi theo vùng ven biển hơn là theo huyện cũ, nên người đọc giấy tờ cần chú ý khi gặp tên Phước Dinh.
Khi ghi địa chỉ, nên ghi thôn, xã mới, tỉnh Khánh Hòa và kèm tên cũ, ví dụ "thôn X, xã Cà Ná, tỉnh Khánh Hòa (trước là xã Phước Diêm, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận)". Nếu chưa chắc, tra trên ứng dụng định danh điện tử hoặc hỏi ủy ban xã.
Đi lại và lưu ý khi đến Thuận Nam
Quốc lộ 1 chạy qua Thuận Nam theo hướng bắc nam, qua Phước Nam, Phước Minh, Cà Ná rồi sang Bình Thuận cũ. Từ Phan Rang xuống Cà Ná mất khoảng gần một giờ đi xe. Cao tốc Bắc – Nam phía Đông giúp đi Phan Thiết, Thành phố Hồ Chí Minh nhanh hơn trước.
Đường ven biển nối Phan Rang với Mũi Dinh, Sơn Hải và đi tiếp về phía nam, nhiều đoạn đẹp nhưng vắng, ít trạm xăng, ít quán. Nên đổ đầy xăng, mang nước trước khi đi. Đường cát lên đồi chỉ nên đi bằng xe phù hợp hoặc thuê dịch vụ của người địa phương.
Thời tiết Thuận Nam rất nắng, gió mạnh, ít mưa. Mùa gió, biển động, thuyền có thể không ra khơi, các bãi tắm hở sóng lớn. Đi chơi biển, cắm trại nên xem dự báo thời tiết, hỏi người địa phương, không tắm ở nơi vắng không có người quen biết.
Món nên thử ở Thuận Nam gồm hải sản tươi ở Cà Ná, Phước Diêm, các món cá, mực, ghẹ, thịt dê, bánh căn. Quà mang về là muối, cá khô, mực khô, nước mắm. Nên mua ở chợ hoặc cơ sở có địa chỉ rõ ràng, hỏi kỹ cách bảo quản nếu mang đi xa.
Làng chài, làng muối và nhịp sống ven biển phía nam
Ở Cà Ná và Phước Diêm, nghề biển và nghề muối đan vào nhau. Nhiều gia đình có người đi biển, có người làm muối, có người buôn bán hải sản. Mùa nắng, đồng muối và bến cá đều tấp nập; mùa mưa, đồng muối nghỉ, nhiều người chuyển sang sửa thuyền, vá lưới, làm thuê.
Nghề làm muối thủ công vất vả: dẫn nước biển vào ô, phơi, cào, gánh muối lên bờ dưới nắng gắt. Giá muối lên xuống thất thường, nên thu nhập không ổn định. Một số vùng đã chuyển sang sản xuất muối sạch, muối công nghiệp, có máy móc hỗ trợ.
Nghề cá ở Phước Diêm, Cà Ná gồm cả đánh bắt xa bờ lẫn gần bờ. Cảng cá là nơi tập kết, mua bán, cung cấp đá lạnh, nhiên liệu cho tàu. Các cơ sở chế biến như làm nước mắm, phơi khô, đóng gói hải sản tạo việc làm cho phụ nữ và người lớn tuổi trong làng.
Đời sống ven biển phía nam còn gắn với các lễ cúng cá Ông, lễ cầu ngư theo phong tục của các làng chài miền Trung. Những dịp này, cả làng tụ họp, có rước, hát và các sinh hoạt cộng đồng. Người ngoài có thể đến xem nếu tôn trọng nghi thức và đi theo hướng dẫn của ban tổ chức.
Người mua hải sản hay muối mang về nên hỏi rõ nguồn gốc, ngày làm, cách bảo quản. Hải sản khô phơi kỹ thì để được lâu, còn hàng một nắng phải giữ lạnh. Muối hạt to, sạch, khô là muối tốt; muối ẩm, có cặn nhiều thì nên hỏi lại người bán.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Thuận Nam cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, huyện Thuận Nam cũ thuộc tỉnh Khánh Hòa, sau khi Ninh Thuận nhập vào Khánh Hòa. Huyện không còn là đơn vị hành chính, địa bàn chia thành các xã Thuận Nam, Cà Ná, Phước Dinh, Phước Hà.
Huyện Thuận Nam được lập năm nào?
Huyện Thuận Nam được lập năm 2009 từ tám xã phía nam của huyện Ninh Phước: Cà Ná, Nhị Hà, Phước Diêm, Phước Dinh, Phước Hà, Phước Minh, Phước Nam, Phước Ninh. Huyện không có thị trấn.
Đồng muối Cà Ná nay thuộc xã nào?
Đồng muối Cà Ná nằm ở xã Cà Ná cũ của huyện Thuận Nam. Từ 1/7/2025, hai xã Cà Ná, Phước Diêm hợp thành xã Cà Ná, thuộc tỉnh Khánh Hòa, nên đồng muối vẫn thuộc xã mang tên Cà Ná.
Hải đăng Mũi Dinh nằm ở đâu?
Hải đăng Mũi Dinh nằm trên mỏm núi ở xã Phước Dinh cũ của huyện Thuận Nam. Từ 1/7/2025, xã Phước Dinh cũ cùng xã An Hải của Ninh Phước hợp thành xã Phước Dinh, thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Xã Phước Nam cũ nay là xã gì?
Theo bảng sắp xếp, xã Phước Nam cũ cùng hai xã Phước Minh, Phước Ninh hợp thành xã Thuận Nam, thuộc tỉnh Khánh Hòa. Tên huyện cũ vì vậy vẫn còn qua tên xã mới này.
Ghi địa chỉ Thuận Nam cũ thế nào sau sáp nhập?
Ghi thôn, xã mới và tỉnh Khánh Hòa, không ghi huyện Thuận Nam như một cấp hành chính. Nên kèm tên xã, huyện cũ trong ngoặc để người nhận dễ hiểu, và kiểm lại trên ứng dụng định danh điện tử nếu chưa chắc.