Huyện Ninh Hải là huyện ven biển ở phía đông bắc Phan Rang, huyện lỵ là thị trấn Khánh Hải bên bãi biển Ninh Chử. Năm 2005, phần phía bắc của huyện được tách ra lập huyện Thuận Bắc. Từ 1/7/2025, huyện Ninh Hải không còn; địa bàn được sắp xếp thành phường Ninh Chử cùng các xã Ninh Hải, Vĩnh Hải, Xuân Hải thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Ninh Hải là nơi gom nhiều cảnh biển đẹp nhất của Ninh Thuận cũ: bãi Ninh Chử dài, đầm Nại lặng, vịnh Vĩnh Hy kẹp giữa núi, rừng khô núi Chúa sát biển. Đằng sau những cảnh ấy là làng chài, ruộng muối, vườn nho, làng Chăm. Phần dưới đây đi qua từng vùng của huyện cũ và cách địa bàn chia về các đơn vị mới.
Vị trí, địa giới và lần tách Thuận Bắc
Huyện Ninh Hải nằm ngay phía bắc và đông bắc thành phố Phan Rang-Tháp Chàm, trải từ đầm Nại ra tới bờ biển và lên khối núi Chúa. Phía bắc giáp huyện Thuận Bắc, phía tây giáp Bác Ái và Phan Rang, phía đông là biển. Quốc lộ và đường ven biển nối huyện với trung tâm tỉnh cũ chỉ trong vài chục phút.
Trước năm 2005, Ninh Hải rộng hơn nhiều, bao gồm cả vùng núi và đồng bằng phía bắc. Năm đó, một phần phía bắc được tách ra lập huyện Thuận Bắc, gồm các xã như Bắc Sơn, Bắc Phong, Lợi Hải, Công Hải, Phước Kháng, Phước Chiến. Ninh Hải còn lại phần giáp Phan Rang và dải ven biển.
Ngay trước tháng 7/2025, Ninh Hải có thị trấn Khánh Hải và tám xã: Hộ Hải, Nhơn Hải, Phương Hải, Tân Hải, Thanh Hải, Tri Hải, Vĩnh Hải, Xuân Hải. Chữ Hải trong tên hầu hết các xã nói rõ đây là huyện của biển và đầm, dù nhiều xã nằm sâu trong đất liền.
Thị trấn Khánh Hải là trung tâm huyện, có trụ sở cơ quan, chợ, trường học và khu dân cư dọc bãi biển. Nhiều người Phan Rang coi Khánh Hải như một phần của thành phố, vì hai nơi liền nhau, đi lại hằng ngày như cùng một đô thị.
Đầm Nại và đời sống quanh mặt nước lợ
Đầm Nại là vùng nước lợ rộng nằm giữa Phan Rang và Ninh Hải, thông ra biển qua một lạch hẹp gần Khánh Hải. Các xã Tri Hải, Phương Hải, Hộ Hải, Tân Hải nằm quanh đầm. Mặt đầm nông, đáy bùn cát, có rừng ngập mặn ở một số đoạn ven bờ.
Người dân quanh đầm sống bằng nghề nuôi tôm, cua, cá, đánh bắt bằng lưới, đăng, đó; một số nơi làm muối trên các ô đất ven đầm. Sáng sớm, thuyền nhỏ đi ra đầm thăm lưới, chiều về mang theo cá, tôm, ghẹ bán ngay ở bến. Đây là nghề vất vả, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và độ mặn của nước.
Những năm gần đây, đầm Nại chịu sức ép từ nuôi trồng dày đặc, nước thải và việc lấn đầm. Chính quyền và người dân đã có những đợt quy hoạch lại ao nuôi, trồng lại rừng ngập mặn. Người mua đất ven đầm nên hỏi kỹ quy hoạch, vì nhiều khu có thể thuộc hành lang bảo vệ mặt nước.
Với người đi đường, đầm Nại đẹp nhất lúc chiều tà, khi mặt nước phẳng, núi in bóng, đàn chim tìm mồi trên bãi bùn. Có những đoạn đường ven đầm đủ rộng để dừng xe ngắm cảnh, nhưng nên tránh đứng ở lề hẹp vì xe tải chạy khá nhanh.
Vịnh Vĩnh Hy và rừng khô núi Chúa
Vịnh Vĩnh Hy nằm ở xã Vĩnh Hải, kẹp giữa các núi đá khô sát biển. Làng chài Vĩnh Hy nằm ngay bên vịnh, thuyền neo kín mặt nước, nhà cửa chen dưới chân núi. Nước vịnh trong, có các rạn san hô gần bờ; du khách thường đi thuyền đáy kính, lặn ngắm san hô hoặc ăn hải sản ở làng.
Đường ven biển từ Ninh Chử lên Vĩnh Hy đi qua sườn núi Chúa, nhiều đoạn sát vách đá nhìn xuống biển. Đây là một trong những cung đường biển đẹp của miền Trung, nhưng dốc, cua gắt, gió mạnh, nên đi chậm và tránh đi đêm. Dọc đường có các bãi nhỏ, hang Rái với những tảng đá và thảm rong theo mùa.
Khối núi Chúa phía sau là vườn quốc gia Núi Chúa, trải trên phần đất của Ninh Hải và Thuận Bắc cũ. Đây là vùng rừng khô hạn ven biển hiếm có, nhiều cây bụi gai, cây chịu hạn, cùng động vật thích nghi với khô nóng. Một số bãi biển trong khu vực là nơi rùa biển lên đẻ trứng theo mùa, được bảo vệ nghiêm.
Khi đi Vĩnh Hy và núi Chúa, nên hỏi trước về các khu được phép tắm, lặn, cắm trại. Không bẻ san hô, không mang vỏ ốc, đá san hô về làm kỷ niệm, không xả rác trên thuyền. Mùa biển động, tàu thuyền du lịch có thể ngừng chạy, nên xem thời tiết trước khi đi.
Nho Thái An, muối và làng nghề ven biển
Làng Thái An ở xã Vĩnh Hải được nhiều người biết tới với vườn nho. Giàn nho thấp chạy dài dưới chân núi, nhờ nắng gió mà cho trái nhiều lần trong năm. Nhiều vườn mở cửa đón khách tham quan, cho ăn thử, mua nho tươi, nho khô, rượu nho. Nên hỏi chủ vườn trước khi hái và không tự ý đi sâu vào giàn.
Ngoài nho, Ninh Hải còn trồng táo, tỏi, hành, măng tây ở những ruộng có nước tưới. Táo xanh Ninh Thuận vỏ mỏng, giòn, chua ngọt, thường được chở đi bán khắp các tỉnh. Tỏi trồng trên đất cát ven biển, củ nhỏ, nhiều tép, thơm nồng, là sản vật quen của vùng.
Ven biển và quanh đầm có những ruộng muối nhỏ, làm theo kiểu phơi nước trên ô đất. Muối kết hạt nhanh nhờ nắng gió mạnh. Ở các làng chài như Khánh Hải, Mỹ Tân, người dân còn làm nước mắm, phơi cá khô, mực khô theo nghề gia đình.
Trong vùng còn có các làng Chăm như Tri Thủy ở xã Tri Hải cũ, giữ nếp nhà cửa, lễ hội và những nghề truyền thống. Người đi thăm có thể ghé vào dịp lễ, nhưng nên có người địa phương dẫn và tôn trọng tập quán của làng.
Ninh Hải cũ nay chia về những đơn vị nào
Từ 1/7/2025, huyện Ninh Hải không còn là đơn vị hành chính. Theo bảng sắp xếp, thị trấn Khánh Hải ghép với phường Văn Hải của thành phố Phan Rang-Tháp Chàm thành phường Ninh Chử. Đây là đơn vị duy nhất của Ninh Hải cũ trở thành phường.
Ba xã Nhơn Hải, Thanh Hải, Vĩnh Hải hợp thành xã Vĩnh Hải, gồm cả vịnh Vĩnh Hy và làng nho Thái An. Ba xã Hộ Hải, Tân Hải, Xuân Hải hợp thành xã Xuân Hải. Hai xã Phương Hải, Tri Hải ghép với xã Bắc Sơn của huyện Thuận Bắc cũ thành xã Ninh Hải. Tất cả thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Như vậy, cái tên Ninh Hải vẫn còn qua xã Ninh Hải mới, nhưng xã này chỉ là một phần nhỏ của huyện cũ, lại có thêm đất của Thuận Bắc. Khi đọc giấy tờ hay báo chí sau tháng 7/2025, cần phân biệt "xã Ninh Hải" với "huyện Ninh Hải cũ" để khỏi hiểu nhầm phạm vi.
Khi ghi địa chỉ, nên ghi thôn, xã hoặc phường mới, tỉnh Khánh Hòa và kèm tên cũ, ví dụ "thôn X, xã Vĩnh Hải, tỉnh Khánh Hòa (trước là xã Nhơn Hải, huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận)". Nếu chưa chắc, tra trên ứng dụng định danh điện tử hoặc hỏi ủy ban xã, phường.
Đi lại và lưu trú ở Ninh Hải cũ
Từ Phan Rang lên Khánh Hải và bãi Ninh Chử chỉ mất mười mấy phút. Từ đó theo đường ven biển lên Vĩnh Hy mất thêm khoảng một giờ, tùy tốc độ và số lần dừng. Từ Nha Trang hay Cam Ranh, có thể đi quốc lộ 1 rồi rẽ ra đường ven biển, hoặc đi theo đường ven biển từ phía bắc xuống.
Lưu trú tập trung chủ yếu ở dọc bãi Ninh Chử, với khách sạn, khu nghỉ và nhà nghỉ đủ loại. Vĩnh Hy có nhà nghỉ nhỏ, homestay trong làng chài, phù hợp với người muốn ở gần biển, dậy sớm xem thuyền về. Mùa cao điểm và dịp lễ nên đặt chỗ trước.
Thời tiết Ninh Hải nắng gắt, gió mạnh, ít mưa, thuận cho tắm biển phần lớn năm. Mùa gió và cuối năm có thể có biển động, sóng lớn ở các bãi hở. Tháng mưa thường dồn vào cuối năm; khi đó đường ven biển có thể có đá lăn ở vài đoạn dưới vách núi.
Món nên thử ở Ninh Hải gồm hải sản tươi ở Vĩnh Hy, ốc, ghẹ, cá nướng, bánh căn, bánh xèo, các món dê. Quà mang về là nho, táo, tỏi, muối, cá khô, mực khô. Nên mua ở chợ hoặc cơ sở có địa chỉ rõ ràng, hỏi giá trước khi gọi món ở quán ven biển.
Khánh Hải và những làng chài ven bờ
Thị trấn Khánh Hải cũ không chỉ có khu nghỉ ven bãi Ninh Chử mà còn có xóm chài lâu đời ở phía cửa lạch đầm Nại. Sáng sớm, thuyền nhỏ cập bến, phụ nữ ra phân loại cá, tôm, mực, bán ngay cho người mua sỉ. Gần bến là các sân phơi cá, phơi mực và những cơ sở làm nước mắm gia đình.
Đi lên phía bắc theo đường ven biển, các làng chài nhỏ hơn nằm trong những vịnh khuất gió, nơi thuyền thúng, thuyền máy neo sát nhau. Nghề chính là đánh bắt gần bờ, lặn bắt ốc, nuôi tôm hùm, ốc hương trong lồng ở những chỗ nước sâu và kín sóng. Thu nhập phụ thuộc vào thời tiết và giá thu mua.
Một số làng đã chuyển dần sang làm du lịch: chở khách đi thuyền, mở quán hải sản, cho thuê phòng. Sự thay đổi đem lại thêm thu nhập, nhưng cũng làm nảy ra chuyện giữ gìn bãi biển, rác thải và giá cả cho khách. Ở nhiều nơi, người dân đã tự đặt ra quy ước chung.
Nếu muốn thấy cảnh làng chài thật, nên đến từ lúc trời còn tối, đứng ở chỗ không cản đường người làm. Hỏi trước khi chụp ảnh, mua vài món hải sản tươi hoặc khô ngay tại bến để hiểu giá và hàng của vùng.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Ninh Hải cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, huyện Ninh Hải cũ thuộc tỉnh Khánh Hòa, sau khi Ninh Thuận nhập vào Khánh Hòa. Huyện không còn là đơn vị hành chính, địa bàn chia thành phường Ninh Chử và các xã Ninh Hải, Vĩnh Hải, Xuân Hải.
Thị trấn Khánh Hải cũ nay là phường gì?
Theo bảng sắp xếp, thị trấn Khánh Hải cũ ghép với phường Văn Hải của thành phố Phan Rang-Tháp Chàm thành phường Ninh Chử, thuộc tỉnh Khánh Hòa, lấy tên bãi biển Ninh Chử quen thuộc.
Vịnh Vĩnh Hy thuộc xã nào sau sáp nhập?
Vịnh Vĩnh Hy nằm ở xã Vĩnh Hải cũ. Từ 1/7/2025, ba xã Nhơn Hải, Thanh Hải, Vĩnh Hải hợp thành xã Vĩnh Hải mới, thuộc tỉnh Khánh Hòa, nên vịnh vẫn thuộc xã mang tên Vĩnh Hải.
Huyện Thuận Bắc có phải tách từ Ninh Hải không?
Đúng. Năm 2005, phần phía bắc huyện Ninh Hải được tách ra lập huyện Thuận Bắc, gồm các xã như Bắc Sơn, Bắc Phong, Lợi Hải, Công Hải, Phước Kháng, Phước Chiến. Ninh Hải còn lại phần giáp Phan Rang và dải ven biển.
Đi Vĩnh Hy từ Phan Rang mất bao lâu?
Đi theo đường ven biển qua Ninh Chử và sườn núi Chúa thường mất khoảng một giờ hoặc hơn, tùy tốc độ và số lần dừng ngắm cảnh. Đường dốc, cua gắt, gió mạnh, nên đi ban ngày và chạy chậm.
Xã Ninh Hải mới có phải là toàn bộ huyện Ninh Hải cũ không?
Không. Xã Ninh Hải mới gồm hai xã Phương Hải, Tri Hải của huyện Ninh Hải cũ và xã Bắc Sơn của huyện Thuận Bắc cũ. Phần còn lại của huyện cũ thuộc phường Ninh Chử, xã Vĩnh Hải và xã Xuân Hải.